Tien jaar Vogelaar

Tien jaar geleden riep toenmalig minister Vogelaar (PvdA) op tot de langdurige aanpak van veertig achterstandswijken. NRC fotografeerde de wijken toen en nu.

De wijk Ondiep in Utrecht in 2007. Foto Rien Zilvold

Bestuurders van stad of land knijpen de handen dicht als er ooit één straat naar hen wordt vernoemd. Ella Vogelaar, twintig maanden minister in kabinet-Balkenende IV, is naamgever van veertig wijken.

Tien jaar geleden, op 22 maart 2007, maakte Vogelaar als PvdA-minister van Wonen, Wijken en Integratie een lijst bekend van veertig achterstandswijken die beterschap behoefden. Buurten met werkloosheid, schooluitval en overlast tegen een decor van verloederde flats. De wijken lagen in achttien gemeenten in grote steden. Investeringen van woningcorporaties – tien jaar lang 250 miljoen euro per jaar – moesten ervoor zorgen dat het net zo prettig wonen zou zijn in een Vogelaarwijk als in een gemiddelde wijk in dezelfde stad.

 
Ondiep toen en nu. Foto’s Rien Zilvold (2007 en 2017)

Meteen was er gedoe rond het plan. Waarom maar veertig wijken? Waarom vooral de Randstad? Waarom niet Venlo-Oost, Helmond-West?

Toen het slopen en bouwen in de veertig wijken eindelijk begon, diep in 2008, trad de naamgever van het project alweer bijna af. Vogelaar vertrok in november dat jaar, na aanvaringen met partijleider Bos en de roze microfoon van Rutger Castricum. Vervolgens maakte Balkenende plaats voor Rutte, en die zette met (gedoog)steun van CDA en PVV de aanpak van de veertig wijken per 2012 goeddeels stop.

Een jaar later concludeerde het Sociaal en Cultureel Planbureau dat de aanpak „geen onderscheidend gunstig effect” had gehad op „sociale stijging, leefbaarheid en veiligheid in de aandachtswijken”.

 
De Amersfoortse Kruiswijk. Foto’s Chantal Spieard (2007) en Bram Petraeus (2017)

Wat wil je ook, zeiden sommige academici. Achterstanden aanpakken vergt nu eenmaal een lange adem, en de tien voorgenomen jaren werden gekortwiekt tot slechts vier. Flauw van het SCP om een onvoldoende te geven, schreef socioloog Reijer Verwer in 2013. „Alsof een middelbare scholier halverwege de opleiding opeens eindexamen moet doen in een school die reeds is opgedoekt.”

Hoe gaat het met de Vogelaarwijken nu dat geplande decennium daadwerkelijk voorbij is?

Fotografen Rien Zilvold en Bram Petraeus keerden voor NRC terug naar drie Vogelaarwijken die de krant tien jaar geleden ook in beeld bracht: Vreewijk in Rotterdam, Ondiep in Utrecht en Kruiskamp in Amersfoort. De foto’s zijn gemaakt vanaf precies hetzelfde standpunt als toen.

 
Het Rotterdamse Vreewijk toen en nu. Foto’s Bas Czerwinski (2007) en Rien Zilvold (2017)

Volgens Simone Kennedy, in Amersfoort fractievoorzitter van de ChristenUnie, heeft de aanpak Kruiskamp „absoluut verbeterd”. „Het winkelcentrum is vernieuwd, het buurthuis ook, er zijn meer eensgezinswoningen gebouwd, jonge gezinnen zijn er komen wonen.” Maar nog steeds staan er flats met achterstallig onderhoud, zegt Kennedy. „Segregatie is een risico. Aandacht voor dit soort wijken blijft nodig.”

 
De Amersfoortse Kruiswijk. Foto’s Chantal Spieard (2007) en Bram Petraeus (2017)

Kennisorganisatie Platform31 onderzocht onlangs met onderzoeksbureau RIGO Research de leefbaarheid in achterstandswijken. Van de veertig Vogelaarwijken scoren er 28 zwak of onvoldoende. Dat is 70 procent. De leefbaarheid – veiligheid, voorzieningen, staat van de woningen – laten er te wensen over. Tot die 28 wijken behoort ook Vreewijk. Twaalf wijken scoren een voldoende, waaronder Kruiskamp in Amersfoort en Ondiep in Utrecht.

 
De Utrechtse wijk Ondiep toen en nu. Foto’s Rien Zilvold

Jop Fackeldey, bestuurslid van stedennetwerk G32 en wethouder in Lelystad (PvdA), zegt naar aanleiding van het onderzoek dat de tijd rijp is „om kwetsbare wijken van een nieuwe impuls te voorzien”.

Een nieuwe impuls: dat opent de weg naar een nieuwe naamgever onder Rutte-III. Bumabuurten. Pechtoldwijken.
Het valt niet uit te sluiten.
Maar uit de volksmond zal de Vogelaarwijk niet vlug verdwijnen.

 
Het Utrechtse Ondiep toen en nu. Foto’s Rien Zilvold (2007 en 2017)
 
Het Rotterdamse Vreewijk toen en nu. Foto’s Bas Czerwinski (2008) en Rien Zilvold (2017)
    • Ingmar Vriesema