Naturalis schikt voor 1,5 miljoen met architect

Verbouwing Museum Naturalis in Leiden schikt met architect Fons Verheijen. In ruil voor acceptatie van de verbouwplannen van het museum, ontvangt die anderhalf miljoen euro voor een door hem op te richten stichting die zich zal richten op wetenschappelijk onderzoek en architectuur.

De maquette voor het vernieuwde museum Naturalis. Foto Alexander Schippers/ANP

Het museum en de architect waren twee jaar lang verwikkeld in een bodemprocedure over het gebouw van Naturalis. Verheijen ontwierp het museumgebouw, dat in 1998 werd opgeleverd. In de huidige nieuwbouwplannen van Naturalis gaat het van binnen vrijwel geheel op de schop. Daarmee maakt het museum volgens Verheijen inbreuk op zijn persoonlijkheidsrecht.

Lang stonden de twee partijen onbewogen tegenover elkaar: Verheijen wilde niets weten van de schadevergoeding die Naturalis meermaals aanbood; Naturalis wilde geen concessies doen op hun nieuwe ontwerp.

Tijdens de bodemprocedure ging Naturalis door met bouwen. Het project – de verbouwing van het oude museum tot kantoor, depot en laboratorium en de bouw van een heel nieuw museumpand – werd eind 2016 gegund aan aannemer JP van Eesteren, voor zo’n 65 miljoen euro. Om dat te betalen leende Naturalis 72 miljoen van het ministerie van Financiën. Het museum is van plan die lening af te lossen met de huurinkomsten uit panden die het heeft overgenomen bij de fusie met het Zoölogisch Museum en het Nationaal Herbarium.

Welkome ontsnapping

Bij het museum bestond het idee dat het in de uitspraak van de rechter zou kunnen meewegen dat Naturalis simpelweg „niet meer terug zou kunnen” zonder miljoenen euro’s schade te lijden. Volgens directeur Edwin van Huis is dat geen opportunisme, maar „zit de wet nu eenmaal zo in elkaar”: „Bij een zaak als dit staat het persoonlijkheidsrecht lijnrecht tegenover het aanbestedingsrecht”, zegt de directeur.

Toch werd de druk steeds hoger bij Naturalis: als de rechter in de bodemprocedure alsnog zou bepalen dat Naturalis de plannen zou moeten omgooien – ondanks de schade en de overlast – zou dat het museum grote problemen opleveren. Tientallen miljoenen schade en jarenlange vertraging. Tijdens een zitting waarschuwde de advocaat van het museum deze maand dat Naturalis dan zelfs failliet zou kunnen gaan. De getroffen schikking is dus – hoewel een behoorlijk bedrag – voor Naturalis een welkome ontsnapping.

Volgens directeur Edwin van Huis had Naturalis niet kunnen voorzien dat Verheijen naar de rechter zou stappen, voordat het museum een aanbesteding financierde met gemeenschapsgeld. „Naturalis moet simpelweg uitbreiden omdat het bezoekersaantal maar blijft oplopen. De architect van het nieuwe gebouw heeft meermaals met Verheijen overlegd en heeft verschillende punten van hem overgenomen in het huidige ontwerp.” Volgens Van Huis is Naturalis wel degelijk zorgvuldig met het persoonlijkheidsrecht van Verheijen omgegaan, onder meer door zijn museumtoren geheel intact te laten. „We hebben niets verwijtbaars gedaan.”

Toch heeft Naturalis excuses aangeboden aan Verheijen. In het persbericht over de schikking, dat zowel Naturalis als Verheijen maandag naar buiten brengen, valt te lezen dat Naturalis tegenover de architect spijt heeft betuigd voor „de wijze waarop zij deze kwestie heeft behandeld”.

Naast de anderhalf miljoen voor zijn fonds heeft Naturalis de architect een virtueel museum beloofd waarin het gehele interieur van zijn gebouw de komende tien jaar raadpleegbaar zal zijn. Verheijen heeft laten weten dat hij na de verbouwing van Naturalis alleen de buitenkant van de toren van het ‘oude’ gebouw ziet als zijn werk.