Column

Koerdistan, ook het land van kindbruiden en eermoorden

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.

Iraakse vrouwen nemen een selfie voor een nieuwe koffiebar in het Koerdische Arbil. Foto Safin Hamed/AFP

Iraaks Koerdistan geldt als een van de meest verlichte en democratische regio’s van het Midden-Oosten. Maar de werkelijkheid valt nogal tegen. Neem Masoud Barzani, die in 2009 inderdaad geheel democratisch werd gekozen als president van de autonome regio Koerdistan. Zijn ambtstermijn is allang verlopen, maar hij gaat gewoon door als president. Een typische Midden-Oosterse autocraat.

Waar dat democratische imago vandaan komt, weet ik niet, wel waar die verlichte indruk op stoelt: op die vrouwen in het peshmerga-leger die de IS te lijf gaan. Stoer! In gevechtspak, met lipstick en misschien soms een hoofddoek, maar anders de haren uitpiepend vanonder de baret. De ergste nachtmerrie van de jihadist: stel je voor dat je door een vrouw wordt gedood! Dan wacht er geen directe vlucht naar het paradijs.

Maar Koerdistan heeft ook een compleet tegenovergestelde kant; die van vrouwenbesnijdenis, seksueel geweld, (zelf)verbranding, eermoorden, kindbruiden en veelwijverij. Ik zag pas weer wat cijfers. 57 procent van de meisjes tussen 14 en 19 jaar oud zou zijn besneden. De laatste 15 jaar zouden 10.000 vrouwen door verbranding om het leven zijn gekomen, door zelfmoord of ge-zelfmoord. Officieel zijn er jaarlijks 50 tot 60 eermoorden, maar waarschijnlijk méér. Op 5 miljoen inwoners.

Ik sprak kort geleden met Pakshan Zangana, die de Hoge Raad van Vrouwenzaken in Koerdistan leidt en zich met deze problemen bezighoudt. Zangana was zelf een peshmerga van eind jaren zeventig tot begin jaren negentig, tijdens de grote strijd tegen Saddam Hussein, die een serieuze poging deed de Koerden uit te roeien. Ze is communist, een richting waarvan niet veel meer over is, onder andere door de opkomst van de politieke islam. Volgens de fundamentalisten zijn communisten goddeloos, een etiket waarmee je dezer dagen weinig zieltjes wint.

Het is niet dat er geen wetten zijn die bijvoorbeeld kindhuwelijken verbieden: officieel moet een meisje 18 zijn voor ze mag trouwen. Maar een rechter mag een uitzondering maken als de voogd toestemming geeft. En dit is dus wat er toenemend gebeurt. Hoe komt dat? Een samenspel van factoren, zegt Zangana. De twee miljoen ontheemden uit de rest van Irak in Koerdistan zijn arm en huwelijken hun dochters jong uit als bezuiniging. Dat geldt ook voor arme Koerden. Er is daarnaast het effect van wat Zangana de extremistische ideologie noemt, de uitstraling van de Islamitische Staat vlakbij.

Zangana’s Hoge Raad bestrijdt dergelijke excessen met voorlichting op de scholen en in de media, met hulp aan arme families zodat ze hun dochters op school houden, en door rechters op te leiden. „Maar sommige religieuze leiders gebruiken de godsdienst tegen vrouwenrechten en tegen alle vooruitgang in de maatschappij”, zucht ze. Als die dan uit de moskee worden gezet, gebruiken ze YouTube om hun boodschap te verspreiden. „En onze jongeren luisteren op hun mobiel naar die mullahs.”

Vroeger was godsdienst een persoonlijke zaak. Nu zijn er de IS, sektarische strijd, en islamitische partijen. Toch is ze niet pessimistisch.

„We moeten hard werken maar deze fase gaat ook weer voorbij.”