Klaver lonkte naar de macht maar staat nu voor dilemma

Gedoodverfd

Jesse Klaver won genoeg zetels om een relevante machtsfactor te worden. Maar niet genoeg om bepalend te zijn. Meeregeren kan alleen als GroenLinks zichtbaar blijft.

Jesse Klaver (Groenlinks) komt aan bij de Tweede Kamer voor een gesprek met Edith Schippers. Verkenner Schippers spreekt met alle dertien fractievoorzitters over mogelijke regeringscoalities. Foto Jerry Lampen/ANP

De historische overwinning die Jesse Klaver vorige week boekte kan een historisch vervolg krijgen als GroenLinks straks gaat meeregeren. Meepraten in de formatie leidde nog nooit tot een plek in het kabinet. Kan GroenLinks het aan? En moet hij dit wel willen?

Dit keer is de verleiding groot. Met 14 zetels is GroenLinks een belangrijke factor geworden bij de formatie van een nieuw kabinet. En omdat de partij numeriek de grootste winnaar van de verkiezingen is, lijkt het vanzelfsprekend dat Klaver als eerste aanschuift aan de onderhandelingstafel.

De macht lokt. De in 1990 opgerichte fusiepartij zou er bestuurlijk gezien wel klaar voor zijn, maar in politiek opzicht heeft de uitslag van vorige week Klaver voor een dilemma gesteld. De overwinning is niet overtuigend genoeg om te kunnen doen wat hij in zijn verkiezingscampagne beloofde: afrekenen met het neoliberale beleid van de afgelopen kabinetten en premier worden van het „eerste progressieve kabinet in 40 jaar”. Daartoe moest ‘links’ zo groot mogelijk worden – en GroenLinks uiteraard de grootste. Maar naast de winst van 10 zetels door GroenLinks verloren SP en PvdA er samen 30. De door Klaver gedroomde coalitie van de drie linkse partijen met CDA en D66 heeft met 75 zetels net geen meerderheid. Inmiddels heeft hij de hand uitgestoken naar de ChristenUnie om die coalitie aan te vullen, maar de uitvoering van zijn voornemen om Rutte uit het Torentje te jagen, lijkt toch ver weg. Met name het CDA voelt niets voor zijn droomcoalitie.

Als Klaver vindt dat hij hoe dan ook zal meeregeren dan dreigt de valkuil van overmoed. Zou hij tekenen voor de drie meest logische coalitiepartners – VVD, CDA en D66 – dan zal hij precies het omgekeerde doen wat hij zijn kiezers heeft beloofd: de rechtse agenda van Rutte aan een meerderheid helpen.

Hij moet er in de onderhandelingen wel heel veel voor terugkrijgen om dat geloofwaardig te kunnen doen. Anders dreigt hij zijn heldenstatus en het electorale vertrouwen in hoog tempo mee te verliezen. Inhoudelijk gaan vooral VVD en GroenLinks lastig samen. Op drie kernthema’s van Klaver – duurzaamheid, inkomenspolitiek, vluchtelingenbeleid – verschilt hij fundamenteel van de partij van Mark Rutte.

De gevolgen laten zich eenvoudig uittekenen: GroenLinks zou er bij de volgende verkiezingen door de kiezer hard voor worden afgestraft. Als junior partner meeregeren met de VVD doet nu eenmaal pijn – daar kunnen CDA (2012) en PvdA (nu) over meepraten. GroenLinks trouwens zelf ook. Onder leiding van voorganger Jolande Sap tekende GroenLinks in 2012 het zogenoemde Lente-akkoord, het onder grote tijdsdruk afgesloten meerpartijenakkoord om de overheidsfinanciën op orde te krijgen. Het leidde tot dat andere record uit de geschiedenis van de partij: de grootste verkiezingsnederlaag, van 10 naar 4 zetels.