In G20 staan de VS nu tegenover de rest

Internationale politiek

Donald Trump zet nu ook de internationale verhoudingen op zijn kop. De G20 zegt niets meer over protectionisme en over klimaatverandering.

De G20-bijeenkomst vindt plaats in het Kurhaus in Baden-Baden. De groepsfoto van alle G20-ministers van Financiën en centrale bankiers. Demonstratie tegen de G20-bijeenkomst. Foto's THOMAS KIENZLE/AFP, KAI PFAFFENBACH/Reuters
Door onze redacteur

Meer vrijhandel, meer internationale samenwerking, steeds concretere afspraken tussen landen over de economie en over het milieu. Dat zijn zo’n beetje de principes die de belangrijkste economieën van de wereld sinds de val van de Berlijnse Muur hebben nagestreefd. De in 1995 opgerichte Wereldhandelsorganisatie (WTO) en de sinds 1999 bijeenkomende G20 van rijke en opkomende landen horen daarbij, net als het recente Klimaatakkoord van Parijs.

Die trend, van globalisering en dialoog, staat nu zwaar onder druk, zo bleek vrijdag en zaterdag tijdens de eerste G20-bijeenkomst sinds het aantreden van de Amerikaanse president Donald Trump. Internationale afspraken om de vrijhandel te bewaken? Daar voelen de VS zich niet langer aan gebonden. Het klimaatakkoord? Daarvoor geldt hetzelfde.

In het Duitse kuuroord Baden-Baden, waar G20-ministers van Financiën en centrale bankiers bijeen waren, stonden de krokussen in bloei. In de statige zaal van het Kurhaus was weinig van die fleur te merken. De Amerikaanse minister Steven Mnuchin was naar Baden-Baden gekomen met een heldere boodschap: America First.

In de slotverklaring van het G20-beraad is dat duidelijk zichtbaar. Voor het eerst sinds jaren staat in een G20-document geen oproep meer tegen het protectionisme. In de verklaring na het vorige G20-ministersberaad, in China vorig jaar, klonk het nog: „Wij zullen ons verzetten tegen alle vormen van protectionisme.” Daarvoor in de plaats staat nu een nietszeggende zin: „We werken eraan de bijdrage van handel aan onze economieën te versterken.”

Mnuchin zei simpelweg dat passages uit eerder G20-overleg niet meer „relevant” zijn nu er in Washington een nieuwe regering zit. Klimaatverandering is helemaal geschrapt uit de verklaring. Volgens Mnuchin gaan de G20-ministers van Financiën niet over „het milieu”. Maar dat was de voorbije jaren geen beletsel om het thema wél te noemen in de verklaringen.

Breuk in de verhoudingen

De G20, waarin onder meer de VS, de EU, China, Brazilië en India zitten, is meer een discussieforum dan een organisatie met macht, zoals bijvoorbeeld de WTO. Maar de communiqués van de G20 belanden vaak vroeg of laat in concrete afspraken van andere organisaties. In zoverre tekende zich in Baden-Baden een breuk af in de verhoudingen tussen de belangrijkste economieën van de wereld. Een van de voornaamste leden van de club, ooit voorvechter van globalisering, wil nu een heel andere kant op. Volgens verschillende aanwezigen in de zaal in Baden-Baden stonden de VS volledig alleen.

Trump ziet zijn land, dat veel meer importeert dan het uitvoert, als verliezer van het wereldhandelssysteem. Mnuchin zei dat het Amerikaanse handelstekort van 502 miljard dollar (467 miljard euro) in 2016 „omlaag” zal moeten. De regering-Trump overweegt de belasting op import te verhogen en die op de export juist te verlagen (border adjustment tax). Dat wordt door andere landen gezien als een nieuwe protectionistische maatregel.

Het tijdperk-Trump betekent dat andere G20-leden zich moeten herbezinnen op hun positie. Met name Duitsland, de huidige voorzitter van de G20, zit in een heel lastig parket. Er was de Duitsers veel aan gelegen om de eerste G20 na Trumps verkiezing niet meteen in openlijke ruzie te laten eindigen. Vandaar de zwaar gehavende compromistekst.

De Duitsers zijn traditioneel sterk gehecht aan de trans-Atlantische relatie. De reflex in Berlijn is: houd de band met de Amerikanen ondanks alles zo hecht mogelijk. Er staan voor Duitsland, exportnatie bij uitstek, grote belangen op het spel. De Duitsers voerden in 2016 voor 60 miljard euro meer uit naar de VS dan ze eruit importeerden. Over Trumps grensbelasting bestaan in Duitsland dan ook grote zorgen.

Toenadering tussen China en EU

Het belang van de EU als geheel, die ook een handelsoverschot heeft met de VS, valt grotendeels samen met het Duitse. Uit het recente verzet in Europa tegen TTIP, het zeer waarschijnlijk gesneefde vrijhandelsakkoord tussen de EU en de VS, bleek weliswaar dat veel Europeanen méér vrijhandel met de Amerikanen niet zien zitten. Maar mínder vrijhandel, dat wil exportcontinent Europa dan ook weer niet.

China wierp zich in Baden-Baden overigens op als de scherpste verdediger van de vrijhandel tegen nieuw Amerikaans protectionisme. Misschien niet verwonderlijk, gezien het gigantische Chinese handelsoverschot met de VS (322 miljard euro vorig jaar).

De Europese handelsbelangen gaan, door ‘Trump’, meer parallel lopen met die van China. Wordt het tijd voor toenadering tussen de EU en China? Wel volgens de Europese Commissie, die zegt de besprekingen met de Chinezen over een wederzijds investeringsverdrag te willen versnellen. Brussel intensiveert ook de handelsgesprekken met Mexico, dat ook vreest door nieuwe Amerikaanse handelsbarrières te worden getroffen.

Het zijn tekenen dat Europa reageert op Trump door nieuwe partners te zoeken. Om het klimaatakkoord van Parijs te redden is China ook de aangewezen partner. China was (toen nog samen met de VS) een van de drijvende krachten achter de deal.

    • Mark Beunderman