Formatieblog

Rutte: bereid in deze samenstelling verder te praten

Verslag Schippers dag eerder, Kamerdebat ook

Nu duidelijk is dat VVD, CDA, D66 en GroenLinks met elkaar willen gaan onderhandelen over een nieuw kabinet, kan verkenner Edith Schippers haar werkzaamheden wat eerder afronden dan gepland. Zij presenteert nu naar verwachting maandag (27 maart) haar verslag over de kenning aan de Tweede Kamer. De Kamer debatteert dan dinsdag (28 maart) over de verkiezingsuitslag en het verslag van Schippers. Dit debat stond eerder voor volgende week woensdag gepland.

VVD, CDA, D66 en GroenLinks willen onderhandelen over coalitie

VVD, CDA, D66 en GroenLinks zijn bereid om te gaan onderhandelen over de vorming van een coalitie. Dat zeiden de leiders van de vier partijen donderdag na een bezoek aan verkenner Edith Schippers, waar ze voor het eerst samen spraken over de haalbaarheid van een dergelijke samenwerking.

VVD-leider Mark Rutte kwam als eerste naar buiten na het gesprek en zei dat de VVD “bereid is in deze samenstelling verder te praten”. De partijen hebben benoemd dat “de politieke verschillen tussen de partijen fors” zijn, zei Rutte. CDA-leider Sybrand Buma benadrukte dat ook, maar zei dat er bij de vier partijen “tegelijkertijd het besef aanwezig is dat het nu van belang is dat deze vier partijen een volgende fase ingaan om te kijken of deze verschillen te overbruggen zijn”.

Vier partijen om de tafel met Schippers


Foto ANP / Bart Maat

De leiders van VVD, CDA, D66 en GroenLinks zijn rond tien uur begonnen aan hun gezamenlijke overleg met verkenner Edith Schippers. Bij aankomst wilden ze weinig kwijt. CDA-leider Sybrand Buma zei, gevraagd naar of hij onderhandelen met GroenLinks ziet zitten, dat "je in deze tijd niet kunt uitkiezen wie je coalitiepartners zijn". Buma benadrukte dat het "hem om de inhoud gaat". GroenLinks-leider Jesse Klaver zei bij aankomst dat de vier partijen "een goed gesprek gaan hebben" over de vraag of ze met z'n vieren de onderhandelingen ingaan.

Schippers vroeg dinsdag meer tijd aan Tweede Kamervoorzitter Arib (tot en met volgende week dinsdag) om haar verkenning af te ronden. Nadat ze dinsdag een tweede individueel gesprek met Rutte, Buma, Pechtold en Klaver had gevoerd nodigde ze de vier leiders voor deze donderdag uit voor een "verdiepende verkenning". In het gesprek van donderdag moet vermoedelijk duidelijk worden of VVD, CDA, D66 en GroenLinks voldoende vertrouwen hebben dat er serieuze onderhandelingen over een gezamenlijke coalitie gevormd kunnen worden.

Klaver schreef woensdag in zijn nieuwsbrief dat Schippers dinsdag had geconcludeerd "dat er op dit moment maar één serieuze optie is om te verkennen. Namelijk een coalitie tussen uitersten", waarbij hij doelt op een kabinet van zowel VVD als GroenLinks. Klaver zelf zei maandag een voorkeur voor een „centrumlinks” kabinet van GroenLinks, SP, PvdA, CDA, D66 en ChristenUnie (dus zonder de VVD).

Voorafgaand aan het gezamenlijke gesprek met de vier partijen sprak Schippers met Eerste Kamervoorzitter Ankie Broekers-Knol. Het kabinet-Rutte II regeerde de afgelopen jaren zonder meerderheid in de senaat. Broekers-Knol heeft tegen Schippers gezegd dat een meerderheidskabinet haar "wenselijk" lijkt, maar niet noodzakelijk.

Buma: Wilders moet nu niet zielig doen

CDA-leider Sybrand Buma reageerde in de Tweede Kamer zojuist op de uitspraak van PVV-leider Wilders dat de VVD en het CDA zijn partij niet serieus nemen door niet met de PVV om tafel te willen in de formatie. Buma zei tegen persbureau ANP dat regeren met de PVV "niet werkt". Dat hebben zijn ervaringen met Wilders tijdens het kabinet-Rutte I hem geleerd (toen trok Wilders zijn steun in en viel het kabinet).

Buma zegt dat Wilders de afgelopen jaren niets heeft gedaan om de verschillen tussen zijn partij en het CDA te overbruggen, maar "hij heeft ze eerder groter gemaakt":

"Ik ben altijd bereid tot een gesprek, maar als hij nu opeens zielig in een hoekje gaat zitten om te zeggen wat er nu weer met hem gebeurt, dan is hij echt vier jaar te laat."

Halbe Zijlstra, fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer, zei tegen het ANP dat de VVD voor de verkiezingen "heel duidelijk" is geweest over samenwerken met de PVV. Volgens Zijlstra zijn gesprekken met de PVV "zinloos" en is "er geen kabinet van te maken".

Wilders: VVD en CDA niet bereid om te praten


Foto ANP / Bart Maat

VVD en CDA zijn niet bereid om met de PVV te praten over de vorming van een nieuw kabinet. Dat maakte PVV-leider Geert Wilders woensdag bekend na zijn tweede gesprek met verkenner Edith Schippers. Zij had Wilders in dat gesprek gevraagd of de PVV-leider bereid was om met VVD-leider Rutte en CDA-leider Buma te praten over het "herstellen van het vertrouwen". Dat vertrouwen liep een flinke deuk op toen de PVV als gedoogpartner het kabinet-Rutte I in 2012 had laten vallen. De VVD en CDA sloten daarom, en vanwege Wilders' uitspraken over de islam en Marokkanen, de PVV nu uit als coalitiepartner.

Wilders was bereid om met VVD en CDA in gesprek te gaan (hoewel hij vorig jaar nog zei Rutte als regeringspartner uit te sluiten), maar navraag van Schippers leert dat dit andersom niet geldt voor Rutte en Buma. "Helaas hebben VVD en CDA deze kans voorbij laten gaan", zei Wilders, "en stond hun besluit bij voorbaat vast":

"Dat is jammer, want dat betekent dat onze kiezer weer door Rutte en Buma opzij wordt gezet en dat de tweede partij van Nederland niet serieus wordt genomen. Dat betreur ik zeer, en ik denk dat heel veel mensen dat niet zullen snappen."

De afwijzing door Rutte en Buma betekent dat de PVV in de formatie voorlopg buitenspel staat. Wilders blijft zich "beschikbaar en constructief" opstellen en is bereid om in een volgende fase van de formatie alsnog te praten.

Klaver praat zijn fans bij


Foto ANP / Bart Maat

Of er nu al strikte radiostilte is afgesproken in het formatieproces of niet, GroenLinks-leider Jesse Klaver heeft bedacht om zijn achterban zo nu en dan erover bij te praten. Hij stuurde woensdagochtend een nieuwsbrief aan GroenLinks-sympathisanten waarin hij verslag deed van zijn eerste twee gesprekken met verkenner Edith Schippers. Geen grote geheimen nog, maar Klaver laat in net iets andere bewoordingen weten hoe hij in deze prille fase van de formatie zit. "Schippers concludeert dat er op dit moment maar één serieuze optie is om te verkennen", schrijft hij aan de ruim 40.000 abonnees op zijn nieuwsbrief, ,,namelijk een coalitie tussen uitersten."

Klaver zelf heeft een voorkeur voor een "centrumlinks" kabinet - tegen de pers sprak hij maandag over een "christelijk-progressieve coalitie" van GroenLinks, SP, PvdA, CDA, D66 en ChristenUnie.

Donderdag, vervolgt hij, wil Schippers de vier partijen van de variant die zij het meest logisch vindt - VVD, CDA, D66 en GroenLinks - gezamenlijk ontvangen om te kijken of er "enige ruimte" is om tot onderhandeling te kunnen komen."

Tussen de regels door is Klaver er sceptisch over. Hij somt nog eens de drie kernthema's op waar hij "geen greintje" aan wil af doen: het halen van de klimaatdoelen van Parijs, het aanpakken van ongelijkheid en een humaan vluchtelingenbeleid. "Ik ben zeer benieuwd of hierover überhaupt een zinvol gesprek mogelijk is."

Dat hij donderdagochtend toch zal aanschuiven op de koffie bij Schippers doet hij omdat "wij het aan onze kiezers en aan onze idealen verplicht zijn om dat serieus te onderzoeken".

Klaver sluit af met de belofte de leden en sympathisanten van GroenLinks regelmatig te zullen bijpraten over de formatie. "Bij nieuwe ontwikkelingen meld ik me weer."

Wilders ontloopt pers na gesprek met Schippers

Wat PVV-leider Geert Wilders op woensdagochtend nog kwam doen bij verkenner Edith Schippers? Geen idee, zei Wilders zelf tegen de journalisten die van tevoren op hem stonden te wachten. Maar hij gebaarde: ik kom straks nog wel terug. Zijn woordvoeder Sebastian Kruis beloofde de verslaggevers een ,,persmomentje”.

In de Oude Zaal van de Tweede Kamer zetten medewerkers van de Rijksvoorlichtingsdienst al hekjes neer. Daarachter zou Wilders een paar vragen beantwoorden. Ondertussen ging de deur van de Oude Zaal op slot, Wilders verscheen er niet, maar liep heel snel langs de zaal terug naar zijn werkkamer. Verslaggevers die achter hem aan wilden gaan, moesten eerst nog wachten tot de deur weer was opengemaakt – en dus waren ze te laat. Sommige journalisten waren kwaad, de RTL-verslaggever zei grijnzend: ,,Hij heeft ons beloofd dat hij nu eindelijk bekend zou gaan maken hoe zijn twee nieuwe katjes heten. En waar is hij nu?”

Wilders vandaag enige gast van Schippers


Foto ANP / Bart Maat

Verkenner Edith Schippers ontvangt woensdag om 10.00 uur PVV-leider Geert Wilders. In dit tweede gesprek zal Wilders waarschijnlijk te horen krijgen dat er wat de andere grote partijen betreft geen rol voor de PVV is in de formatie. Wilders, die met de PVV twintig zetels haalde bij de verkiezingen en daarmee de tweede partij werd, zei maandag na zijn gesprek met Schippers graag te willen deelnemen aan kabinetsonderhandelingen. Maar alle partijen die nu een rol hebben in de formatie hebben de PVV voor de verkiezingen al uitgesloten als coalitiepartner. VVD-leider Rutte herhaalde maandag dat zijn partij op dat standpunt blijft.

De agenda van verkenner Schippers is voor de rest van de woensdag leeg. Dit heeft vermoedelijk te maken met het afscheid van de zittende Tweede Kamer, dat vanmiddag vanaf 14.00 uur plaatsvindt. Donderdag ontvangt Schippers eerst om 9.00 uur de voorzitter van de Eerste Kamer, Annie Broekers-Knol, waarna ze vanaf 10.00 uur een gezamenlijk overleg houdt met Rutte (VVD), Buma (CDA), Pechtold (D66) en Klaver (GroenLinks) voor een 'verdiepende verkenning'. Uit dit gesprek zal moeten blikje of de vier partijen voldoende vertrouwen in elkaar hebben om over een coalitie te gaan onderhandelen.

Edith Schippers 'heeft meer tijd nodig'

Edith Schippers heeft om meer tijd gevraagd om haar verkenningsgesprekken met de verschillende lijsttrekkers af te ronden, meldt de Tweede Kamer in een verklaring. In een boodschap aan Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA) liet zij weten op dinsdag 28 maart het verkenningsverslag aan te kunnen bieden.

Schippers spreekt op woensdag met PVV-leider Geert Wilders. Op donderdag houdt ze een gezamenlijk gesprek met Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks). Dat in het kader van een "verdiepende verkenning".

Twitter avatar 2eKamertweets Tweede Kamer Schippers vraagt meer tijd voor verkenning. Debat over verkiezingsuitslag waarschijnlijk op woensdag 29 maart: https://t.co/rU5b5tkzP3

Het debat over de verkiezingsuitslag wordt daarmee ook uitgesteld naar woensdag 29 maart. Dat debat zou aanvankelijk plaatsvinden op 23 maart.

Klaver: GroenLinks en VVD "mijlenver uit elkaar"

Ook Jesse Klaver (GroenLinks) was binnen een half uur klaar bij verkenner Edith Schippers. Was de korte duur van het gesprek veelzeggend over de kans van slagen van een VVD-CDA-D66-GL-kabinet, wilden verslaggevers weten. "Nee hoor," antwoordde Klaver, "in een kwartier kun je een serieus gesprek voeren, in een half uur helemaal." Hij wilde niets zeggen over de inhoud van het gesprek. "Ik wacht rustig af wat Schippers straks adviseert."

Klaver benadrukte opnieuw dat het "een moeilijke missie" zal worden om tot een akkoord te komen met deze vier partijen. Met name GroenLinks en VVD, zo zei hij, liggen "mijlenver uit elkaar". De pijnpunten zijn volgens Klaver "de verschillen tussen arm en rijk, klimaatverandering, de rechtsstaat en vluchtelingen." Klaver zei dat hij "niet van plan" is om "te veel water bij de wijn te doen".

Klaver: verschillen met VVD 'megagroot'

Vlak nadat D66-leider Pechtold zich erg enthousiast uitliet over een kabinet van VVD, CDA, D66 en GroenLinks, temperde GroenLinks-leider Jesse Klaver voor aanvang van zijn gesprek met verkenner Edith Schippers de verwachtingen weer wat. Klaver noemde de verschillen tussen zijn partij en de VVD "megagroot".

Klaver benadrukte dat hij de gesprekken wel "heel serieus" neemt:

"Uiteindelijk voer je campagne om ervoor te zorgen dat je je idealen in de praktijk kunt brengen. Dat gaat een stuk makkelijker als je in het kabinet zit."

Pechtold wil graag met VVD, CDA en GroenLinks


Foto ANP / Martijn Beekman

Alexander Pechtold was na ruim een half uur klaar met zijn gesprek. ,,Verkenner Schippers houdt van korte klappen. Ze komt met korte vragen en ik met korte antwoorden, ik houd ervan om het overzichtelijk te houden.” Over de mogelijkheid van dit vierpartijen-kabinet, met GroenLinks naast VVD, CDA en D66, zei Pechtold: ,,Wat mij betreft gaan we het proberen.” En: ,,Je hebt dan een coalitie met ruim in de tachtig zetels en ook nog de mogelijkheid om de meerderheid vast te houden in de Eerste Kamer na de volgende Provinciale Statenverkiezingen.”

Hij had woensdag een wandeling gemaakt met Jesse Klaver, ja. ,,In de campagne gaat het om de verschillen, nu gaan we op zoek naar de overeenkomsten.” Waarom hij zulke wandelingen niet maakte met anderen? ,,Misschien doe ik dat wel en weet u het niet.”

Of er niet heel grote verschillen zijn tussen GroenLinks en VVD? ,,Ja, maar ook tussen ons en het CDA, kijk bijvoorbeeld naar Europese samenwerking.” En wat het klimaat betreft, zei hij: ,,Laten we dat uit de links-rechtsdiscussie trekken.”

Pechtold binnen bij Schippers

De lunchpauze van verkenner Schippers is voorbij: inmiddels is D66-leider Alexander Pechtold bij haar aangeschoven voor hun tweede gesprek sinds maandag. Bij aankomst hield Pechtold het kort tegenover de aanwezige journalisten, meldt verslaggever Thijs Niemantsverdriet:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Pechtold naar binnen bij de verkenner: 1 vraag, 1 antwoord.
- ziet u het zitten, regeren met GroenLinks?
- Ja #formatie

Buma geeft prioriteiten door aan Schippers

CDA-leider Sybrand Buma heeft dinsdag na zijn gesprek met verkenner Edith Schippers uitgelegd welke punten wat hem betreft belangrijk zijn in de formatie. Hij noemde immigratie en integratie, een eerlijkere arbeidsmarkt en het versterken van de middeninkomens. Volgens Buma zijn dat "de grote vragen van Nederland".

Buma repte niet over zaken als het klimaat of het milieu, waardoor hij nogmaals weinig enthousiasme lijkt te tonen voor een kabinet met GroenLinks. Partijen wilde hij echter niet noemen. "Ik wacht af wat er uit de gesprekken komt".

Rutte houdt zich op de vlakte

VVD-leider Mark Rutte leek zojuist na zijn tweede gesprek met verkenner Schippers alvast te oefenen op de fase van 'radiostilte' tijdens de formatie. Dat is het moment dat er echt onderhandeld wordt over een kabinet en de betrokkenen zich in stilzwijgen hullen.

Rutte wilde zich na zijn tweede gesprek met Schippers niet uitlaten over de vraag of een coalitie van VVD, CDA, D66 aangevuld met GroenLinks zijn voorkeur heeft. Volgens Rutte heeft hij met Schippers "gereflecteerd" op de verkennende gesprekken en heeft zij haar "eerste inzichten" gedeeld. Schippers zou Rutte veel vragen hebben gesteld over mogelijke combinaties. "Het ging over hoe het proces verder moet worden uitgelijnd en over een eventuele vervolgstap", aldus Rutte.

Rutte weer op bezoek bij Schippers


Foto ANP / Bart Maat

Verkenner Edith Schippers is dinsdagochtend begonnen aan een tweede ronde van gesprekken. Ze krijgt verspreid over de dag de fractievoorzitters van vier partijen op bezoek: Rutte (VVD), Buma (CDA), Pechtold (D66) en Klaver (GroenLinks). Dat ze dinsdag met deze vier partijen verder praat, betekent dat de dertien gesprekken die Schippers maandag met de gekozen fractievoorzitters voerde erop wijzen dat een coalitie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks als eerste in aanmerking komt om onderzocht te worden.

Schippers wil dinsdag vermoedelijk bij de vier partijleiders bevestigd krijgen dat zij allemaal echt serieus over een coalitie van deze vier partijen willen onderhandelen. Ze neemt voor de gesprekken ruim de tijd: Rutte ging zojuist om 10.00 uur als eerste naar binnen, Buma volgt om 11.30u. Na de lunch praat Schippers dan met Pechtold (14.00 uur) en ten slotte met Klaver (15.30 uur). Rutte wilde bij binnenkomst tegen aanwezige journalisten niks kwijt en zei eerst naar verkenner Schippers te gaan luisteren.

Dat VVD, CDA en D66 onderdeel zullen zijn van het volgende kabinet is aannemelijk, omdat deze drie partijen samen 71 zetels hebben. Zij gaan vermoedelijk als centrum-rechtse kern de eerste ronde van de formatie in. Op sociaal-economisch vlak staan ze dicht bij elkaar. Natuurlijk zijn er onderlinge verschillen, maar door de goed draaiende economie zijn er miljarden beschikbaar om die glad te strijken, analyseert onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet.

Voor GroenLinks lonkt de macht, maar partijleider Jesse Klaver staat voor een enorm dilemma. Hij moet er in de onderhandelingen heel veel voor terugkrijgen om geloofwaardig in een kabinet met de VVD te kunnen stappen. Anders dreigt hij zijn heldenstatus en het electorale vertrouwen in hoog tempo mee te verliezen, schrijft onze GroenLinks-watcher Philip de Witt Wijnen.

Schippers praat dinsdag met 'motorblok' en Klaver

Verkenner Edith Schippers gaat dinsdag om te tafel met de fractievoorzitters van VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Schippers ontvangt achtereenvolgens Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks).

De gesprekken die dinsdag zullen plaatsvinden zijn een logisch gevolg op de uitkomsten van de eerste dag. Maandag hebben alle fractievoorzitters hun voorkeuren voor een kabinet kenbaar kunnen maken. Momenteel wordt vooral gekeken naar een kabinet met de drie grootste partijen (VVD, CDA, D66) en GroenLinks, of de drie grootste partijen en ChristenUnie.

Fractieleider van ChristenUnie Gert-Jan Seegers liet maandag weten niet meteen deel te willen nemen in de kabinetsonderhandelingen. "Wij zijn geen grote winnaar, het is nu aan anderen om het voortouw te nemen", aldus Segers.

Zo ziet de agenda van dinsdag 21 maart er uit:

10.00 uur: Mark Rutte
11.30 uur: Sybrand van Haersma Buma
14.00 uur: Alexander Pechtold
15.30 uur: Jesse Klaver

FvD wil zakenkabinet, Denk een christelijk-progressief kabinet

Forum voor Democratie pleit voor "een zakenkabinet". Dat schrijft Thierry Baudet in een brief aan verkenner Edith Schippers. Hij voorziet hiervoor een formateur met een feitelijke insteek. "Wij denken dat Pieter Omtzigt (CDA) hiervoor de meest aangewezen persoon is."

Ook geeft hij nog enkele suggesties voor geschikte personen in dit zakenkabinet. Zo denkt hij dat Dick Berlijn of Peter van Uhm geschikt zouden zijn als minister van Defensie, Robbert Dijkgraaf als minister van Onderwijs en Louise Fresco voor Duurzaamheid en Milieu.

Een geschikte regering zou volgens Baudet bestaan uit de VVD, PVV, CDA, SGP en FVD omdat deze partijen een "uitgesproken strikt immigratiebeleid van dit beoogde zakenkabinet" zouden kunnen ondersteunen.

Denk

De partij Denk is voorstander van een zogenoemd christelijk-progressief kabinet van CDA, GroenLinks, SP, D66 en PvdA en eventueel ChristenUnie. Dat liet fractievoorzitter Tunahan Kuzu weten in een brief aan Schippers. De fractievoorzitter erkent wel dat dit een "onwaarschijnlijke uitkomst" zal zijn. Ook schrijft Kuzu dat onderhandelingen over een kabinet van VVD, CDA, D66 en GroenLinks hoogstwaarschijnlijk ook zullen uitlopen op een mislukking.

Het nieuwe kabinet zou volgens Denk een "ambitieus pakket van maatregelen dienen op te stellen omtrent het bestrijden van discriminatie en racisme, het terugdringen van maatschappelijke ongelijkheid" en het bevorderen van toegankelijkheid in het onderwijs.

Voor Denk ziet Kuzu "vanuit realiteitsbesef" vooral een "adviserende en controlerende rol" weggelegd. Al benadrukt hij verantwoordelijkheid te zullen nemen als er wel een beroep op de fractie wordt gedaan.

SGP adviseert centrumrechtse coalitie

De SGP vindt dat bij de vorming van een nieuwe regering zou moeten worden gekeken naar de mogelijkheid van een centrumrechtse meerderheidscoalitie. Een informateur van de VVD, de grootste partij, moet het voortouw nemen, zei Van der Staaij na zijn gesprek met verkenner Schippers tegen persbureau ANP.

Van der Staaij ziet voor zijn eigen partij "in eerste instantie" geen rol weggelegd. Hij houdt wel alle opties open, zoals deelname aan een rechts kabinet met de PVV. PVV-leider Geert Wilders ziet dat wel zitten, zei hij maandag. Maar de VVD en CDA hebben de PVV uitgesloten. Behalve de vraag of het inhoudelijk mogelijk is tot overeenstemming te komen, lijkt er geen politieke wil bij VVD en CDA, aldus Van der Staaij.

Twitter avatar keesvdstaaij Kees van der Staaij Advies SGP aan verkenner Schippers: VVD-informateur gericht op centrum-rechtse meerderheidscoalitie. https://t.co/6fpuCzdaYL

50Plus heeft geen voorkeurscoalitie

50Plus-fractievoorzitter Henk Krol heeft maandag geen voorstel voor een bepaalde coalitie gedaan aan verkenner Schippers. Wel hamerde Krol onder meer op de door 50PLUS gewenste verlaging van de AOW-leeftijd. ,,Daar moet serieus naar worden gekeken", zei Krol na zijn gesprek met Schippers volgens persbureau ANP.

Volgens Krol gaat zijn partij constructief meedenken over alle coalitiemogelijkheden. Hij zei dat hij de suggestie van PVV-leider Geert Wilders voor een rechts kabinet met PVV en 50PLUS "een boeiend voorstel" vond. Maar als 50PLUS haar belangrijkste punten niet kan verwezenlijken, dan ,,slaan we even over tot de eerstvolgende verkiezingen", zo zei Krol.

Partij voor de Dieren pleit voor 'klimaatkabinet'

Er moet een "klimaatkabinet" komen van progressieve partijen en de grootste partij, de VVD. Dat is het advies geweest van Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren over de vorming van een nieuw kabinet, zei ze maandag na haar gesprek met verkenner Schippers tegen persbureau ANP.

De nieuwe regering zou, behalve de VVD, bijvoorbeeld moeten bestaan uit D66, GroenLinks, de ChristenUnie, eventueel de PvdA en de Partij voor de Dieren zelf. Thieme vindt sowieso dat het klimaatakkoord van Parijs tegen klimaatverandering de basis zou moeten zijn bij de vorming van een kabinet.

Segers: coalitie met grote winnaars logisch

De ChristenUnie vindt dat de winnaars van de verkiezingen als eerste aan zet zijn in de kabinetsformatie. En aangezien de ChristenUnie gelijk is gebleven op vijf zetels, is de partij niet als eerste aan zet. "Wij hebben een bescheiden positie", zei partijleider Gert-Jan Segers maandag na zijn gesprek met verkenner Edith Schippers.


Foto ANP / Jerry Lampen

Segers heeft Schippers geadviseerd te kijken welke mogelijkheden er qua coalities van winnende partijen zijn en vindt dat er ook met de PVV gesproken zou moeten worden, hoewel veel partijen de partij van Wilders hebben uitgesloten. Van coalities zonder de PVV lijkt een kabinet van VVD, CDA, D66 en GroenLinks Segers het meest voor de hand liggen omdat deze partijen - op de VVD - na zetels hebben gewonnen. "Deze partijen hebben een grote verantwoordelijkheid om met elkaar te gaan praten."

Naast GroenLinks kan ook de ChristenUnie de VVD, het CDA en D66 aan een meerderheid helpen in de Tweede en Eerste Kamer. Segers sluit niet uit dat zijn partij wil onderhandelen over een coalitie, maar vindt dit in eerste instantie "niet voor de hand liggen". "Wij zijn geen grote winnaar, het is nu aan anderen om het voortouw te nemen", aldus Segers.

Asscher ziet geen rol voor PvdA in formatie


Foto Jerry Lampen/ANP

PvdA-leider Lodewijk Asscher ziet na het historische verlies van zijn partij geen rol weggelegd voor de PvdA bij de formatie. "Ons past bescheidenheid", zei hij maandag na zijn gesprek met verkenner Schippers.

Het lijkt Asscher het meest logisch als er eerst onderhandeld wordt over een kabinet van VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Een centrumlinks kabinet zonder de VVD, wat de eerste voorkeur is van GroenLinks en de SP, noemde Asscher "ingewikkeld". Asscher sluit niet helemaal uit dat de PvdA in een later stadium van de formatie alsnog aanschuift als dat echt nodig is.

Asscher zei ook niets te zien in het plan van PvdA-minister Plasterk om een gezamenlijke fractie te vormen met GroenLinks.

Eerste voorkeur Roemer: centrumlinks kabinet

SP-leider Emile Roemer heeft, net als GroenLinks-leider Klaver, een "eerste voorkeur" voor een centrumlinks kabinet SP, GroenLinks, PvdA, CDA, D66 en ChristenUnie. Roemer zei dat maandag na afloop van zijn gesprek met verkenner Schippers.

Roemer zei te beseffen dat de kans op zo'n kabinet niet erg groot is:

,,Ik kan tellen en rekenen en weet ook wel dat het niet de eerste optie is bij een heleboel partijen. Dat er eerst een andere optie wordt onderzocht, lijkt me logisch."


Foto ANP / Jerry Lampen

Het CDA, dat in de centrumlinkse coalitie die Roemer voorstelt de grootste partij zou zijn, noemde die optie eerder vandaag "buitengewoon onlogisch". "Het is onlogisch met deze uitslag een kabinet zonder de grootste partij te vormen", zei Buma.

De SP-leider heeft haar dan ook geadviseerd meerdere coalities te onderzoeken. De partij sluit de VVD en PVV uit als coalitiepartners. In een centrumlinks kabinet moet volgens Roemer "het herstel van de gemeenschap voorop staan en de aanpak van het doorgeslagen individualisme in de samenleving".

Na de lunch verder

Verkenner Schippers kon na het ontvangen van PVV-leiders Wilders even wat gaan lunchen. Het eerstvolgende gesprek ze dat heeft is om 13.15 uur met SP-leider Emile Roemer. De rest van de dag ontvangt Schippers nog de volgende fractievoorzitters:

  • 14.00 uur: Lodewijk Asscher van de PvdA
  • 14.45 uur: Gert-Jan Segers van de ChristenUnie
  • 15.30 uur: Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren
  • 16.15 uur: Henk Krol van 50Plus
  • 17.00 uur: Kees van der Staaij van de SGP
  • 17.45 uur: Tunahan Kuzu van Denk
  • 19.15 uur: Thierry Baudet van Forum voor Democratie

Wilders: sluit de PVV-stemmer niet uit

PVV-leider Geert Wilders wil dat zijn partij in de regering plaatsneemt, het liefst in een coalitie van VVD, PVV, CDA, 50Plus, SGP en Forum voor Democratie. Dit zei Wilders maandagochtend in de Oude Zaal van de Tweede Kamer na zijn gesprek met verkenner Edith Schippers. Wilders benadrukte dat hij het "onverkoopbaar" en "ondemocratisch" zou vinden als de PVV geen plek zou krijgen aan de onderhandelingstafel voor een nieuw te vormen kabinet, omdat zo’n 1,3 miljoen mensen op zijn partij hebben gestemd.


Foto ANP / Jerry Lampen

Wilders: "Sluit die 1,3 miljoen mensen niet uit, dat zou slecht zijn voor het vertrouwen in de democratie." De PVV-leider doelt daarmee op uitspraken van andere partijleiders, die samenwerking met zijn partij hebben uitgesloten. Van de door Wilders voorgestelde coalitie hebben bijvoorbeeld VVD en CDA al gezegd niet met hem te willen samenwerken. De PVV werd bij de verkiezingen de tweede partij van Nederland en krijgt 20 zetels in de Tweede Kamer.

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders De PVV verdient een plek aan de onderhandelingstafel! 2e partij van NL
Eenderde meer zetels
Meer dan 40% meer stem… https://t.co/ECdfoDK5xu

Wilders zei tegen Schippers dat de coalitie die hij in gedachten heeft bestaat uit partijen die het eens zouden kunnen worden op dossiers zoals "immigratie, zorg, pensioenen, law and order en Europa". De PVV-leider benadrukte dat er weliswaar "verschillen" zijn in de partijprogramma’s, maar toch zouden er "voldoende aanknopingspunten" zijn om een gesprek aan te gaan. Wilders wilde niet reageren op de vraag welke standpunten de PVV zou willen laten vallen of afzwakken om tot zijn gedroomde coalitie te komen: "Onderhandelen heb ik niet gedaan vandaag, dat doen we hopelijk straks aan de onderhandelingstafel."

D66 wil regeren met GroenLinks

D66-leider Alexander Pechtold vindt dat er als eerste geprobeerd moet worden een kabinet te vormen met VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Dat zei Pechtold maandag na zijn gesprek met verkenner Schippers. In zo'n kabinet zitten "de grootste partij en de grootste winnaars van de verkiezingen", aldus Pechtold. Met een coalitie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks wordt volgens Pechtold het "progressieve midden aan beide kanten ondersteund".

Dat D66 het liefst met GroenLinks gaat regeren, en niet de ChristenUnie, is logisch. Op die manier is D66 niet de enige progressieve partij in een coalitie en op thema's als klimaat, onderwijs en vluchtelingen staan D66 en GroenLinks dicht bij elkaar.

Pechtold zette de brief die hij aan Schippers overlegde op Facebook:

Buma: kabinet zonder VVD buitengewoon onlogisch

CDA-leider Sybrand van Haersma Buma vindt het formeren van een kabinet zonder de VVD, wat de eerste voorkeur van GroenLinks is, "buitengewoon onlogisch". Dat zei Buma maandag na zijn gesprek met verkenner Schippers. "Het is onlogisch met deze uitslag een kabinet zonder de grootste partij te vormen", zei Buma. De CDA-leider vindt daarom dat er een informateur van VVD-huize moet worden aangesteld.


Foto ANP / Jerry Lampen

Het CDA wil net als de VVD een kabinet dat in beide Kamers een meerderheid heeft. Of het CDA naast VVD en D66 het liefst met GroenLinks of de ChristenUnie wil regeren, wilde Buma niet zeggen. Hij vindt dat het nu aan de verkenner is te kijken welke partijen op basis van hun programma's en inzet het beste een kabinet kunnen vormen. Buma zei eraan te hechten dat de vier deelnemende partijen "hetzelfde gevoel hebben bij een coalitie". Buma benadrukte dat thema's als de arbeidsmarkt, normen en waarden en immigratie voor het CDA belangrijke thema's zijn. Of hij denkt dat een coalitie met CDA en GroenLinks haalbaar is, zei Buma dat "dit zal moeten blijken".

Klaver wil 'christelijk progressief' kabinet

Als het aan GroenLinks ligt komt er een "een christelijk progressief" kabinet, aldus GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver na zijn gesprek met verkenner Edith Schippers. Klaver doelt daarmee op een coalitie van het CDA, D66, GroenLinks, SP, PvdA en ChristenUnie, die goed is voor 80 zetels in de Tweede Kamer.

Alle opties moeten volgens Klaver worden bekeken, en dus ook, zo benadrukte hij, die zonder de VVD. Die partij sluit hij niet uit, al zei hij wel er weinig voor te voelen met de VVD in een coalitie te stappen. Prioriteiten zijn voor Klaver het tegengaan van ongelijkheid, het aanpakken van klimaatverandering en een humaan vluchtelingenbeleid.

Klaver en Asscher reageren op voorstel linkse samenwerking

Maandagochtend pleitte demissionair minister Ronald Plasterk er in een ingezonden brief in De Volkskrant voor dat de PvdA-fractie zich bij GroenLinks van Jesse Klaver zou aansluiten. Voorafgaand aan zijn gesprek met verkenner Edith Schippers reageerde Klaver op de suggestie. Klaver zei "met interesse" kennis te hebben genomen van het pleidooi van Plasterk, maar de discussie vooral bij de PvdA zelf te willen laten. "Dat lijkt me beter voor iedereen", aldus Klaver. Ook zei Klaver niet te denken dat het de laatste keer is geweest dat de mogelijkheid van een groot links blok wordt geopperd.

Ook PvdA-leider Lodewijk Asscher reageerde maandag op de suggestie van Plasterk. Op Twitter benadrukte hij samenwerking weliswaar belangrijk te vinden, maar dat de PvdA de kiezer "vanuit eigen kracht zal vertegenwoordigen".

Twitter avatar LodewijkA Lodewijk Asscher Samenwerking met links is belangrijk, maar de PvdA zal de PvdA-kiezers vanuit eigen kracht vertegenwoordigen

Rutte wil 'stabiel meerderheidskabinet' met in elk geval CDA en D66

Als het aan VVD-leider Mark Rutte ligt, stapt zijn partij in een kabinet met in elk geval het CDA en D66. Dat zei Rutte maandag na afloop van zijn gesprek met verkenner. Rutte zei dit "gezien de verkiezingsuitslag" logisch te vinden. Hij zei verder te hopen op een "stabiel meerderheidskabinet met draagvlak in beide Kamers". Het huidige, demissionaire kabinet heeft geen meerderheid in de Eerste Kamer waardoor er steeds naar de oppositie moest worden gekeken om maatregelen door de Senaat te loodsen.

Een combinatie van VVD, CDA en D66 heeft in geen van beide Kamers een meerderheid. Over een mogelijke vierde coalitiepartner (GroenLinks of de ChristenUnie bijvoorbeeld) liet Rutte zich maandag niet uit. Wel herhaalde hij dat hij de PVV uitsluit als coalitiepartner. Ook benadrukte de demissionaire premier een paar punten waar een nieuw kabinet volgens hem werk van moet maken: lastenverlichting voor de middenklasse in combinatie met een belastingherziening, de energietransitie en investeringen in ouderen- en verpleegzorg.

Klaver: GroenLinks wil regeren


Foto ANP / Jerry Lampen

GroenLinks-leider Jesse Klaver, die maandag als tweede op gesprek ging bij Schippers, zei voorafgaand aan dat gesprek dat hij "natuurlijk" wil dat GroenLinks gaat regeren. Of hij denkt er met de VVD uit te kunnen komen weet hij nog niet. Klaver benadrukt dat de inhoudelijke verschillen tussen VVD en GroenLinks groot zijn, maar "iedereen kan veranderen". "We gaan kijken wat er mogelijk is", zei Klaver.

Schippers wordt geen minister in nieuw kabinet

Ze leidt als verkenner de weg naar een nieuw kabinet, maar zelf zal Edith Schippers niet in dat kabinet plaatsnemen. Dat zei de demissionair minister van Volksgezondheid maandagochtend voorafgaand aan de reeks gesprekken met fractieleiders die ze vandaag voert tegen aanwezige journalisten. "Ik vind het zelf ook bijzondere dag want ik zal zelf geen deel uitmaken van het volgende kabinet", aldus Schippers.

Schippers kwam in 2003 voor de VVD in de Tweede Kamer en was van 2006 tot 2010 vicevoorzitter van de fractie onder Mark Rutte. In 2010 werd ze minister van Volksgezondheid in het kabinet Rutte I, om in het tweede kabinet van Rutte in 2012 op dezelfde positie terug te keren. Deze verkiezingen stond Schippers al niet op de kandidatenlijst van de VVD. Nu ze aangeeft ook geen minister te willen worden, verdwijnt ze na de formatie dus naar alle waarschijnlijkheid uit Den Haag.

Vijf do's en don'ts voor de formatie

Met de verkenningsgesprekken van Schippers kan het formatieproces maandag echt beginnen. Hoe de komende tijd eruit gaat zien? Dat blijft gissen, schreef politiek redacteur Annermarie Kas dit weekend al. Onderhandelingen lopen namelijk altijd anders dan gedacht. Gemiddeld duurt het proces drie maanden, maar korter of véél langer kan net zo goed. Eigenlijk is er voor de komende formatie maar één ding dat vaststaat: Mark Rutte zal alle koekjes opeten.

Fractievoorzitters gaan langs bij verkenner Edith Schippers

Vorige week donderdag werd demissionair minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) benoemd tot verkenner voor een nieuw kabinet en maandag begint zij met haar gesprekken. In principe worden de gesprekken gehouden in volgorde van grootte, maar om agendatechnische redenen wordt daar soms vanaf geweken. Zo hebben PVV-leider Geert Wilders en GroenLinks-leider Jesse Klaver van plek gewisseld.

Als eerste ontvangt Schippers zometeen om 08.30 uur VVD-lijsttrekker Mark Rutte, waarna de rest van de dag er, onder voorbehoud, als volgt uitziet:

  • 09.15 uur: Jesse Klaver van GroenLinks
  • 10.00 uur: Sybrand Buma van het CDA
  • 10.45 uur: Alexander Pechtold van D66
  • 11.30 uur: Geert Wilders van de PVV
  • 13.15 uur: Emile Roemer van de SP
  • 14.00 uur: Lodewijk Asscher van de PvdA
  • 14.45 uur: Gert-Jan Segers van de ChristenUnie
  • 15.30 uur: Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren
  • 16.15 uur: Henk Krol van 50Plus
  • 17.00 uur: Kees van der Staaij van de SGP
  • 17.45 uur: Tunahan Kuzu van Denk
  • 19.15 uur: Thierry Baudet van Forum voor Democratie

Donderdag debatteert de Tweede Kamer voor het eerst in nieuwe formatie over de verkiezingsuitslag. Schippers presenteert dan ook een rapport over de gesprekken.

Verkenning gaat beginnen

Goedemorgen en welkom in het nieuwe formatieblog. Via dit blog houden we je op de hoogte van de laatste ontwikkelingen over de formatie van een nieuw kabinet.