Column

De moeder aller nederlagen

Van alle nederlagen die de PvdA woensdag heeft geleden, is de smadelijkste die onder migranten in de oude volkswijken. In Amsterdam Nieuw-West waar de verheffingspartij in 2012 nog ruim 40 procent van de stemmen kreeg, haalde ze nu 7,2 procent. Denk haalde hier in sommige stembureaus 45 procent.

Op de ledenraad zaterdag in Utrecht vraag ik jonge mannen met een migratieachtergrond of de PvdA minderheden geen emancipatieperspectief meer biedt. Mohamed el Makaddem, wethouder in de gemeente Westland, wijst op het ‘progressief patriottisme’ dat partijleider Lodewijk Asscher presenteerde als „alternatief tegen kosmopolitische politiek die het verlangen naar gemeenschapszin en eigen identiteit ridiculiseert of verdacht maakt”. Dat neigt, zegt El Makaddem, naar nationalisme. De participatieverklaring, waarmee Asscher asielzoekers de waarden van onze samenleving wil laten onderschrijven, leidt volgens de wethouder tot verdeeldheid. „Ben jij ons of ben ik ons?”, vraagt El Makaddem. „De PvdA schuift mee in het onbehagen.”

Een groepje Turkse en Noord-Afrikaanse Nederlanders staat verslagen aan de zijkant van de zaal te discussiëren. Hoe krijg je die verloren kiezers terug, vraag ik. „Nu spreek jij ons ook als groep aan”, zegt een jonge man met een bril kwaad. Ze willen niet met hun naam in de krant.

„Door de PvdA ben ik van een dubbeltje een kwartje geworden”, zegt een man met een lamswollen trui. „Ik ook”, zegt een jongen die in de financiële dienstverlening werkt. Hij kwam als zevenjarige naar Nederland. Zijn vader, fabrieksarbeider, werd lid van de PvdA. „Geïnspireerd door het verheffingsideaal leerde het hele gezin Nederlands en kozen mijn ouders goede scholen uit.”

Dit weekend sprak ik een paar vrienden, doorgewinterde PvdA-leden, die fantaseerden over een andere naam voor de partij. „Er is geen arbeiderspartij meer nodig”, zei een van hen. „De verheffing is voltooid.” Voltooid? Ik kijk naar de jongens bij de ledenraad, migrantenkinderen die kwartjes zijn geworden. Zouden zij echt de laatsten zijn? Zijn er geen verworpenen der aarde meer, of weet hun partij niet langer hoe voor hen te strijden? De jongens opperen dat de basisbeurs moet terugkeren. Dat er een baangarantie moet komen voor lager opgeleide jongeren. „Misschien moeten we ons verenigen in de volkswijken.”

Waar is het zelfbewustzijn van de PvdA gebleven? De strengheid die bij een emancipatiepartij hoort? Goed, de tijden van de blauwe knoop en het atheïsme liggen een eeuw achter ons, maar is daarmee ook het idee achterhaald dat een beweging mensen helpt zich te bevrijden van knellende banden?

De jonge man met de bril biedt zijn excuus aan. „We moeten het nog verwerken. Vraag het me volgende week nog eens.”

Jutta Chorus (Twitter @juttachorus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.