Recensie

Voorzichtig feminisme van de Arabische Eva Jinek

Zap

Na de mislukte Arabische Lente houdt een feministische talkshow in Beiroet stand. Tegenlicht kwam met een reportage over de populaire presentatrices.

Muna AbuSulayman en Nadia Ahmad in 'Tegenlicht' (VPRO).

De Arabische zender MBC1, eigendom van een consortium onder leiding van een Saoedische sjeik, zendt uit in 23 landen. De zender brengt grote internationale successen als The Voice (Kids), Arab Idol en Arabs Got Talent. Maar de meeste advertentie-inkomsten worden nog steeds gegenereerd door de zondagse talkshow Kalam Nawaem (zowel vertaald met Vrouwenpraat als Sweet Talk).

In 2007 wijdde Bregtje van der Haak voor Tegenlicht (VPRO) een reportage aan het fenomeen, onder de titel Satellite Queens. Er hing democratisering en feminisme in de lucht, en misschien zou zo’n breed bekeken emancipatieshow, gemodelleerd naar het Amerikaanse The View, wel eens het meest effectieve instrument voor verandering kunnen blijken.

Tien jaar later, na het mislukken van de Arabische Lente, keerde Van der Haak terug naar Beiroet, „de meest vrije stad in het Midden-Oosten”, waar de show opgenomen wordt. Van de vier vaste presentatrices zijn er nog twee over: als vanouds de Saoedische Muna AbuSulayman en nieuweling Nadia Ahmad, een in Amerika opgeleide actrice uit Koeweit.

De combinatie is sterk en uitgekiend. Muna draagt een hijab en vertegenwoordigt het dominante conservatieve, geluid. Als gescheiden vrouw is ze afhankelijk van de ‘voogdij’ van haar vader, een verlichte moslimgeleerde. Daartegenover is Nadia flamboyant, vrijgevochten, ongesluierd en uitgesproken modern. Ook dat is een kant van de Arabische vrouw, maar ze vertegenwoordigt wel een minderheid.

De kater van de Syrische burgeroorlog en de overige nasleep van een failliete revolutie drukken zwaar op beide vrouwen, die redelijk vrijuit spreken, vooral Nadia. We zien haar ook met vriendinnen stappen in Beiroet, dansen, alcohol bestellen. Voor hen is de islam net zoiets als de joods-christelijke beschaving voor een Europese patriot: een basis, maar niet veel meer dan dat.

Beide vrouwen in Terug naar de Satellite Queens doorspekken hun verhalen, ook voor de camera’s van MBC, met Engelse woorden. Dat doen ook de vrouwen met volledige gezichtsbedekking in een winkelcentrum in Mura’s woonplaats Riyad, die allemaal met hun idool een selfie willen maken.

Is er vooruitgang geboekt in die tien jaar? Een klein beetje, maar niet heel veel. Saoedische vrouwen mogen nog steeds geen autorijden, maar een geestelijke die op tv vertelt dat een weggelopen vrouw meer dan honderd stokslagen zou verdienen, wordt bijna uitgelachen. Grappig genoeg wordt als vooruitgang gemeld dat Saoedische mannen nu ook zonder hun gezin in winkelcentra mogen rondlopen.

Bekend soort drogreden: die vrouwen met een gedwongen chauffeur zeggen daar ook toch wel de voordelen van te ervaren. Hij doet ook klusjes en kleine boodschappen.

Andere onderwerpen zijn de nood van Syrische vluchtelingen in Libanese kampen, de vraag hoe IS toch aantrekkelijk kan worden gevonden door jongeren en of de onaangename trekjes van Saoedische mannen in de omgang met vrouwen veroorzaakt worden door de cultuur of het resultaat zijn van een slechte opvoeding door hun moeder.

En toch zou het nog steeds heel langzaam voor verandering kunnen zorgen, zoals de talkshows op de Nederlandse televisie lang geleden ook de ontzuiling in de huiskamers bevorderden. Muna, bij wie het haar voortdurend onder haar hoofddoek vandaan schiet, heeft 1,2 miljoen vrienden of Facebook en 400.000 volgers op Twitter. Haar woord lijkt in het Midden-Oosten zwaarder te wegen dan dat van welke schriftgeleerde of president dan ook.