Recensie

‘Wozzeck’ met veel emotionele impact

Opera Forward Festival

Dirigent Marc Albercht wekt de bontgekleurde opera ‘Wozzeck’ van Alban Berg tot in verbijsterend detail tot leven.

De tweede editie van het Opera Forward Festival van DNO heeft ‘Macht/onmacht’ als thema. Komende twee weken zijn er verschillende wereldpremières waar de actualiteit van af spat (The New Prince, Fortress Europe). De opening was echter een nieuwe productie van Wozzeck, de klassieke analyse van een onmachtige mens, en de opera die het genre een eeuw geleden de weg vooruit wees.

Componist Alban Berg was zelf verbaasd over het instant succes van zijn atonale meesterwerk. Wozzeck brak in 1925 met alle heersende genrewetten, maar bezit drie onweerstaanbare troeven: een aangrijpend, waargebeurd verhaal (over de vernederde soldaat Wozzeck die half waanzinnig zijn overspelige geliefde Marie doodsteekt); een compact, gefragmenteerd, maar psychologisch doorwrocht libretto; en geniale muziek.

De visuele aantrekkingskracht van deze nieuwe DNO-productie is groot en er wordt voortreffelijk geacteerd en gezongen. Maar de grootste pluim gaat naar specialist Marc Albrecht en zijn Nederlands Philharmonisch, die de bontgekleurde orkestpartituur in verbijsterend detail tot leven wekten. De dynamische spankracht liep van lieflijke intimiteit, via borrelende onderbuikdreiging tot gewelddadige erupties. Albrecht bouwde de spanning zorgvuldig op en creëerde een geweldige emotionele impact. Het grote orkestrale tussenspel vlak voor het einde deed aan als een ereronde.

Gettoblaster

De eerste tonen van deze Wozzeck kwamen nochtans niet uit de orkestbak, maar uit een gettoblaster op het podium. De Poolse regisseur Krzysztof Warlikowski maakte bij zijn DNO-debuut zijn reputatie waar door flink in te grijpen. Hij voegde een uitgebreide proloog en kleine tussenspelen toe, waarmee hij zijn vertelperspectief gestalte gaf: hij bezag het drama door de ogen van Marie’s zoontje. Ook Wozzeck had een nare jeugd en werd vroeg wees, leek Warlikowski te willen zeggen. Zal de geschiedenis zich herhalen?

Die gettoblaster begeleidde een bevreemdend dansconcours voor kinderen in gala. Terwijl de kleine koppeltjes over de vloer tolden – eerst ballroom, daarna salsa – zat één jongetje aan de zijkant, dat niet mocht meedoen. Dit pestmotief sloot weliswaar naadloos aan bij het getreiter van de Hauptmann en de Doktor, waar de sullige Wozzeck langzaam gek van wordt. Maar Wozzecks door de muziek voortgestuwde werdegang is zó onontkoombaar, dat het kindermotief wat geforceerd aanvoelde. De stomp van het slot, wanneer het jochie van de andere kinderen hoort dat zijn moeder dood is, werd erdoor eerder afgezwakt dan versterkt.

Bloedstollend

Stersopraan Eva-Maria Westbroek belichaamde met flair de complexiteit van Marie, die houdt van haar zoontje, geeft om Wozzeck, maar ze krenkt die beiden net zo makkelijk in een vlaag van genotzucht of existentiële vergeefsheid. Bariton Christopher Maltman maakte de tragiek en de opgekropte woede van de titelfiguur invoelbaar. Met zijn verontschuldigende houding en zijn zijige Warhol-coupe vormde hij de ultieme prooi, en je kon zien dat er iets in hem knapte.

De overige rollen zijn eveneens geweldig bezet. Tenor Marcel Beekman excelleerde als de verwijfd-sadistische Hauptmann, een naargeestig type met een toupet van nazistische snit. Beekmans gebeten zinnen en maniakale falset waren bloedstollend, maar ook zonder tekst acteerde hij meeslepend. De gelauwerde bas Sir Willard White boezemde angst in als de autoritaire Doktor, die Wozzeck met zijn zieke experimenten manipuleert. Tenor Frank van Aken beschikte als Tambourmajor de juiste mix van vulgariteit en charme om die proleet diep te haten, én te snappen dat Marie voor hem valt.