Profiel

Vertrouweling van Wilders krijgt kans op revanche

Profiel Gidi Markuszower

De nummer vier van de PVV is een vertrouweling van Wilders. Hij is charmant en krijgt energie van controverse.

Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Middenin een schreeuwende, duwende menigte staat een man met vriendelijke groenblauwe ogen, in een blauw pak. De markt van Spijkenisse, campagnedag van de PVV. Een vrouw wil door een massa fans, journalisten en beveiligers naar PVV-leider Geert Wilders toe en duwt naar voren.

„Rustig maar”, zegt de man in het pak. De vrouw schreeuwt naar hem: „Wie bent u dan?” Hij steekt zijn hand uit en zegt met zachte stem: „Gidi Markuszower mevrouw, de nummer vier van de PVV.”

Het incident is typerend voor de man die geldt als vertrouweling van Wilders. Hij is een loyale en invloedrijke partijman, maar hoeft niet per se in de schijnwerpers te staan. Sommigen noemen hem gedecideerd, anderen onwrikbaar. Maar hij paart die eigenschap altijd aan charme en voorkomendheid. „Gidi is een gentleman zoals je die zelden nog ziet”, zegt vriendin Liselotte Verwaayen.

Eigenlijk is hij de afgelopen decennia weinig veranderd, vinden de vijftien vrienden, familieleden en collega’s die NRC over hem sprak. Normaal gesproken willen naasten niet graag praten over PVV’ers, maar Markuszower (39) heeft een open persoonlijkheid. Net als de mensen in zijn omgeving.

Op de joodse middelbare school Maimonides was hij fervent aanhanger van de rechtse politicus Benjamin Netanyahu. „De hele school viel over hem heen”, zegt zijn vader Zvi Markuszower. „Dat stoorde hem niet. Gidi heeft er wel plezier in als mensen het niet met hem eens zijn.”

Markuszower werd woensdag gekozen als Tweede Kamerlid voor de PVV. Sinds 2015 zat hij voor die partij in de Eerste Kamer, waar hij een hard rechts geluid liet horen. Maar de meeste mensen kennen hem waarschijnlijk van twee kwesties die de landelijke pers haalden. In 2010 onthulde Vrij Nederland dat Markuszower, toen nummer vijf op de PVV-kandidatenlijst voor de Tweede Kamer, de wapenwet had overtreden.

Als vrijwilliger voor Bij Leven en Welzijn, een joodse organisatie die joodse gebouwen en feesten bewaakt, had hij twee jaar eerder een wapen gedragen bij de viering van het 60-jarig bestaan van de staat Israël. Markuszower werd gearresteerd, maar het OM seponeerde de zaak – vermoedelijk omdat hij een wapenvergunning had.

„Jeugdige overmoed”, noemt Zvi Markuszower de actie van zijn jongste zoon. Die had hij meerdere keren gewaarschuwd: „Wapens dragen mág niet in Nederland.” Op de vraag waarom Gidi zijn advies negeerde, zegt hij: „Als we jong zijn, denken we allemaal wel eens dat we de wereld kunnen redden.”

Kort daarna kwam Markuszower weer in het nieuws. Hij had zich inmiddels teruggetrokken als kandidaat-Kamerlid omdat hij, aldus een persverklaring, „continu onder een negatief vergrootglas” lag. Later vertelde hij in NRC dat hij was opgestapt om een „kwaadaardige brief” die demissionair minister Ernst Hirsch Ballin (Binnenlandse Zaken, CDA) aan Wilders had gestuurd. Daarin werd Markuszower als risico voor de integriteit van Nederland bestempeld, omdat hij betrokken was bij een organisatie die informatie aan een ander land had overgedragen. In zijn naaste omgeving valt nu nog de term „beschadigingsactie”. Het feit dat Markuszower nooit is vervolgd voor spionage en een paar jaar later zonder problemen Eerste Kamerlid kon worden, bewijst dat het „ongelooflijke onzin” is, zegt zijn beste vriend Ritchie Kremer.

Orthodox light

Markuszower werd in 1977 geboren in Tel Aviv. Zijn ouders verhuisden kort na de geboorte van Gidi terug naar Nederland. Het gezin was „orthodox light”, zoals dat in joodse kring heet. De kinderen gingen naar joodse scholen en de orthodox-joodse jeugdvereniging. Maar als eigenaar van een bedrijf in panty’s en sokken stond Zvi Markuszower met beide benen in de seculiere wereld. „Wij waren niet links geörienteerd”, zegt hij.

Fransje Rijxman, lerares geschiedenis op het Maimonides, herinnert zich Markuszower als een slimme, vriendelijke jongen met onwrikbare standpunten. Na haar lessen over marxisme en socialisme noemde hij haar consequent „communist”, omdat zij soms over ideeën „links van het midden” sprak. „Het was niet naar bedoeld”, zegt zij. „Gidi geloofde het écht. Als ik het over ‘de bezette gebieden’ had, veerde hij op om mij te verbeteren: het zijn bevrijde gebieden!”

Markuszowers bescherming van Israël en de Joodse gemeenschap is een drijfveer bij alles wat hij doet. Maar als student vond hij het volgens VU-hoofddocent Europees recht Jan Willem Sap ook belangrijk dat „de controle werd hersteld”, teneinde de complexiteit in tijden van globalisering en open markten tegen te gaan. „Hij was gefascineerd door het normen-en-waardenverhaal van politici als André Rouvoet en Jan Peter Balkenende”, zegt Sap.

De politieke carrière van Markuszower begint in 2005, als hij politiek adviseur wordt van VVD-Kamerlid Anton van Schijndel. Wilders is dan al weg bij de VVD, de twee ontmoeten elkaar in de Kamer. Dat Wilders „onvoorwaardelijk achter Israël staat”, is volgens Zvi Markuszower belangrijk voor zijn zoon. Maar dat de PVV-leider het probleem van de (radicale) islam „klip en klaar” benoemt evenzeer.

Lees ook het profiel van Geert Wilders: Wie is Wilders en wil hij wel regeren?

Gidi Markuszower was een jaar of vijftien toen hij begon met de beveiliging van Joodse scholen, evenementen en synagogen, namens de stichting Bij Leven en Welzijn. Vader Zvi vermoedt dat daar de kiem is gelegd voor zijn afwijzende houding ten opzichte van de islam. „De beveiliging die wij voor de twee joodse scholen hebben moeten aanbrengen voor vele tonnen, hebben wij natuurlijk niet aangebracht voor mevrouw Jansen of meneer Teunissen. Met muren en kogelvrij glas. Dus ergens word je geconditioneerd.” Gidi heeft overigens geen Israëlisch paspoort. Dat verloor hij toen zijn vader het Israëlische staatsburgerschap opgaf, lang geleden.

In de senaat zien collega’s Markuszower als „prettig” en „aangenaam.” Hij is voorzitter van de commissie voor Immigratie en Asiel. „Dat doet hij buitengewoon netjes”, zegt SGP-senator Diederik van Dijk. „Ik heb tijdens die vergaderingen nog nooit gemerkt dat hij uit de PVV komt.” ChristenUnie-senator Mirjam Bikker: „Hij is inderdaad vriendelijk en aardig. Althans, in de wandelgangen. Want als we in debat gaan, komt hij met een spijkerhard en onvervalst PVV-geluid.”

In januari had Markuszower in de senaat nog een aanvaring met Bikker, toen hij uitlegde waarom de PVV de grenzen wil sluiten voor migranten. „Nederland, als onderdeel van het vrije Westen, is verwikkeld in een oorlog”, zei Markuszower toen. Bikker: „Hij wil de grenzen sluiten, zelfs voor de meest schrijnende gevallen. Dat vind ik niet stroken met de joods-christelijke waarden die hij zegt te verdedigen.”

Energie van controverse

Vriend Jort Kelder stond een keer met Markuszower te praten in de Ridderzaal. Hij merkte dat er gelijk een cordon sanitaire om hen heen ontstond. „Een ruimte van een meter. Je wordt je als gesprekspartner heel bewust: ik sta met een PVV’er te praten. Gek, want dat past totaal niet bij Gidi. Die staat open voor iedereen, ook andersdenkenden.”

„Gidi is niet blind voor meningen van anderen”, zegt ook Liselotte Verwaayen. „In die zin past hij minder goed bij de PVV dan je zou verwachten.” Maar, zegt Verwaayen, die in het verleden een politiek VVD-café met Markuszower organiseerde: „Hij zal nooit terughoudend zijn met zeggen wat hij denkt. Hij is één van die mensen die energie krijgt van de controverse, dat past wel weer bij de PVV.”

Bekenden van Markuszower verwachten dat hij als Tweede Kamerlid zal opvallen. Is het niet om zijn ferme standpunten, dan wel om zijn humor en intelligentie. Zijn onwrikbaarheid wordt een valkuil genoemd.

Volgens zijn vader ging hij niet op de PVV-lijst staan uit revanche. „Maar het kan best zijn dat het bij de beëdiging even door zijn hoofd gaat: lekker puh, Hirsch Ballin.”