Duitse inlichtingendienst: Gülen niet achter coup Turkije

In een reactie heeft een woordvoerder van de Turkse president Erdogan de Duitse verklaring het bewijs genoemd dat Duitsland de Gülenbeweging steunt.

De voorpagina van de Turkse krant Günes van vrijdag, waarin de Duitse bondskanselier Merkel de "vrouwelijke Hitler" wordt genoemd. Foto Yasin Akgul/AFP

Duitsland gelooft niet dat de Turkse geestelijk leider Fethullah Gülen de mislukte coup in Turkije heeft georkestreerd. Bruno Kahl, het hoofd van de Duitse buitenlandse inlichtingendienst BND, zei zaterdag in een interview met Der Spiegel dat Turkije geprobeerd heeft Duitsland “op allerlei niveaus daarvan te overtuigen, maar dat is nog niet gelukt”.

Volgens Turkije zit Gülen achter de mislukte staatsgreep in de zomer van vorig jaar. Een woordvoerder van de Turkse president Erdogan zei zondag in een interview met CNN Turk dat de uitlatingen van Kahl het bewijs zijn dat Duitsland de coup steunde en ook de Gülenbeweging ondersteunt. Kahl noemt die beweging in het interview een “civiele organisatie die in religieus en seculier onderwijs probeert te voorzien”.

Lees ook een analyse over het Turks-Duitse conflict van NRC-correspondent Juurt Eijsvoogel: Staat Merkel op tegen Erdogan?

De coup was ook niet opgezet door Erdogan zelf, zegt Kahl, al gaf de staatsgreep nadat die mislukte de Turkse president wel het voorwendsel om verdere zuiveringen door te voeren en zo van kritische tegenstanders af te komen. Volgens Kahl waren die zuiveringen in mindere mate al aan de gang voordat de coup plaatsvond, waarop een groep hooggeplaatste militairen besloot een staatsgreep te plegen voordat ze zelf werden opgepakt.

Bij de coup kwamen vorig jaar meer dan 240 mensen om het leven. Erdogan wees al snel na de staatsgreep naar Gülen, die al jaren als banneling in de VS verblijft. Turkije heeft de VS om zijn uitlevering gevraagd, maar tot nu toe hebben de Amerikanen dat altijd geweigerd. Trumps inmiddels opgestapte adviseur Michael Flynn zinspeelde in een column eind vorig jaar dat de VS het verzoek van NAVO-bondgenoot Turkije zou moeten honoreren. Hij bleek later te zijn ingehuurd om te lobbyen voor Gülens uitlevering.

Diplomatieke spanningen

De nieuwe onthullingen zetten de toch al gespannen verhoudingen tussen Duitsland en Turkije verder op scherp. De woordvoerder van Erdogan liet in hetzelfde interview op zondagochtend weten dat Erdogan mogelijk opnieuw ministers naar Duitsland wil sturen om campagne te voeren voor het referendum over wijzigingen van de Turkse grondwet. Die zouden Erdogan als president verregaande macht geven.

Lees ook het achtergrondartikel van NRC-correspondent Toon Beemsterboer: Bij Turks referendum is ‘nee’ taboe

De Duitse steden Keulen en Gaggenau verboden eerder toespraken van Turkse ministers bij rally’s uit angst voor verstoring van de openbare orde. Daarop zei Erdogan dat Duitsland zich bediende van “nazipraktijken”. Volgens Turkije bemoeit Duitsland zich met een binnenlands referendum.

Ook Nederland verbood Turkse ministers om hier campagne te komen voeren voor het naderende referendum. Dat resulteerde in een hoog oplopend diplomatiek conflict waarbij Nederland de landingsrechten van een minister introk en een andere minister, die met de auto naar Rotterdam was gekomen, onder politiebegeleiding terugstuurde naar de Duitse grens. Turkije reageerde door de hoogste diplomatieke betrekkingen met Nederland op te schorten en de Nederlandse ambassadeur in Turkije tijdelijk tot persona non grata te verklaren.

Lees de reconstructie van het escalerende conflict tussen Nederland en Turkije: Waarom laten ze die vrouw niet gewoon binnen?