AFM legt boeterente op hypotheek aan banden

Veel huizenbezitters die vorig jaar wilden profiteren van de lage hypotheekrente kregen een boete. Niet altijd fair, vindt de toezichthouder.

Een huis in het Lloydkwartier in Rotterdam.

De boeterentes voor huiseigenaren die vervroegd aflossen op hun hypotheek of deze oversluiten, worden beperkt. Wie de afgelopen tijd te veel boeterente heeft betaald, moet geld terugkrijgen van de verstrekkers van hypotheekleningen, zoals banken en verzekeraars.

Dat komt door nieuwe regels die de Autoriteit Financiële Markten (AFM) deze maandag bekendmaakt. Boeterentes mogen voortaan niet hoger zijn dan het financiële nadeel dat de verstrekker van de hypotheeklening echt heeft.

Hoeveel mensen recht hebben op teruggave kan de AFM niet zeggen. Dit hangt af van de individuele situatie. Alleen huiseigenaren die na 14 juli 2016 vervroegd hebben afgelost en te veel hebben betaald, komen ervoor in aanmerking. Op die datum werd de nieuwe hypothekenrichtlijn (MCD) van de AFM van kracht.

Volgens de toezichthouder hebben vorig jaar „honderdduizenden” mensen vervroegd afgelost. Van hen moest 10 procent een boeterente betalen, omdat ze meer aflosten dan hun hypotheekcontract toestaat. De gemiddelde boete was 5.000 euro.

Wie geld voor zijn huis leent, kan voor een rentevaste periode van bijvoorbeeld 5 of 10 jaar kiezen om het risico van rentestijging op te vangen. Nu de rente laag is, kan het voor mensen die veel rente betalen voordeliger zijn hun hypotheek vervroegd af te lossen of over te sluiten. De bank geeft dan een boete wegens de gemiste rente-inkomsten.

Bij onderzoek onder tien verstrekkers van hypotheekleningen ontdekte de AFM dat de boeterente niet altijd „transparant en eerlijk” was, of hoger dan het nadeel dat bank of verzekeraar leed. De AFM noemt geen namen, maar de tien bestrijken het grootste deel van de hypotheekmarkt. Deze markt wordt aangevoerd door Rabobank, ING, ABN Amro, Aegon en Nationale Nederlanden.

De toezichthouder definieert het financiële nadeel voor de verstrekkers van hypotheekleningen als de gemiste rentebetalingen in de toekomst, uitgedrukt in contanten van nu. Het is een ingewikkelde berekening met meer factoren: de resterende looptijd van de rentevaste periode, de rente die het best bij deze resterende looptijd aansluit, de aflostermijnen van de hypotheek, het bedrag dat huiseigenaren extra mogen aflossen volgens hun contract en de marktwaarde van de woning in verhouding tot de hypotheek.

Het is de bedoeling dat banken en verzekeraars zélf gaan berekenen of ze te hoge boetes hebben gegeven. De AFM zegt hierop toe te zien en te controleren of wordt terugbetaald.

De nieuwe regels gelden niet voor mensen die hun hogere rente laten „middelen” met de lage rente van nu om lagere maandlasten te hebben. Hier is namelijk geen sprake van vervroegde aflossing. De AFM gaat de komende periode nog onderzoeken of hypotheekverstrekkers bij rentemiddeling wel voldoende rekening houden met het „klantbelang”. Mocht dat niet zo zijn, dan zal ze het ministerie van Financiën vragen om aanscherping van de wetgeving.