Hoe het CDA herrees in Hattem

De stemming

In 2012 was de PvdA in Noordoost-Nederland nog de grootste, nu het CDA. Goed dat links klein bleef, zeggen ze in Hattem. „Daar ben ik geen fan van.”

Foto's: Bram Petreus

Er stond wel iets op het spel, hè”, zegt Léon Verhage, makelaar en geboren en getogen Hattemer. Sinds de verkiezingszege van Donald Trump leek de chaos op de loer te liggen. Hij is tevreden, nee, hij is heel tevreden met de uitslag.

Voorjaar in Hattem, een Hanzestadje aan de Gelderse kant van de IJssel, pal tegenover Zwolle. Het is nog vroeg, maar in het oude centrum tussen het Bakkerijmuseum en de molen wandelen toch al wat toeristen over de klinkers, in motorpak, met nordic walking stokken, op de fiets of achter een rollator.

In de tuinen worden de borders bijgewerkt en het gras gemaaid. Mariët Reimink boent de stoep voor haar woonwinkel Huis en Hof. „Voorjaarswoede”, zegt ze stralend. Zij heeft op het CDA gestemd, op Mona Keijzer die haar had „getriggerd” bij het vrouwendebat op WNL. Haar man stemt Rutte, zij stemde ook steevast VVD, maar het CDA vindt ze „toch iets socialer”.

Op de kaart met verkiezingsuitslagen zag je donderdag Hattem omklappen van rood naar groen. In 2012 werd de PvdA hier de grootste partij – net als in het hele noordoosten van Nederland. Deze week volgde Hattem de collectieve oversteek naar (vooral) het CDA. Hier heeft behoudend Nederland de kraag opgezet tegen al te snelle veranderingen, tegen open grenzen, tegen grotestadsproblemen als zwarte scholen en criminaliteit, tegen euthanasie bij het voltooid leven, tegen de wietregulering, tegen Wilders, tegen links. Ruim 55 procent van de stemmen ging naar CDA, VVD, ChristenUnie of SGP. Léon Verhage switchte van VVD naar D66, maar hij is vooral blij dat links niet groot is geworden. „Daar ben ik geen fan van.”

Voor stabiliteit, tegen de PVV

We komen meer kiezers van D66 tegen, enkele kiezers van de PvdA („ik zeg het maar eerlijk”), maar de grootste gemene deler in de overwegingen is steeds: stabiliteit, rust. Student psychologie Daphne Lindeboom die haar vriend Rick van Baar in haar geboorteplaats rondleidt heeft op D66 gestemd, omdat ze lijsttrekker Pechtold het meest een leider vond. En haar ouders? Ze haalt haar schouders op. Geen idee. „Mijn vader vertelt nooit waar hij op stemt – dat is misschien ook wel echt Hattems.”

Gerrit Wolf, die geld komt pinnen bij de Rabobank, vindt de verkiezingsuitslag prima. „Een grote VVD. Er is tegen de PVV gestemd. Ik was bang voor de PVV. Schandalig wat Wilders in het slotdebat allemaal tegen Gert-Jan Segers schreeuwde: Mohammed was een pedofiel!” Wolf heeft op Segers’ ChristenUnie gestemd.

Sinds de jaren 90 is de PvdA een aantal keer de grootste partij in Hattem geworden, maar „de basis is CDA”, zegt een politieman die bij de Blokker in de Kerkstraat een minute grill heeft gekocht. „En dan de behoudende kant van het CDA, niet die van Buma.” Pardon? Buma niet behoudend? Nee, die is hem te modieus bezig met law and order. Hij zag in zijn vriendenkring veel mensen die vorige keer op de PvdA stemden, overgaan naar het CDA. „Ze waren afgeknapt op die lijsttrekkersverkiezing.”

Wat de PvdA in Hattem ook niet heeft geholpen, zegt A. van Belzen, een werkloze administratiemedewerker, is dat de partij zich sterk heeft gemaakt voor een zinloos, duur nieuw zwembad, tegen de wil van een groot deel van de bevolking.

Zij is een fervent VVD-stemmer, maar ditmaal maakte ze ook de overstap naar het CDA. Waarom? „Ze spraken zich sterk uit.” Waarover? „Het CDA stond voor: vluchtelingen die terug moeten naar hun land als het daar weer veilig is.” En het helpt ook dat het een christelijke partij is. Mevrouw Van Belzen kerkt in de hervormde Andreaskerk. „Ik zag dat de partij Jezus Leeft! hier ook 26 stemmen heeft gekregen.”

De politieman heeft op de SGP gestemd. Ook weer: tégen Geert Wilders. En in de vaste overtuiging dat de staatkundig gereformeerden dit keer wel eens in het kabinet zouden kunnen komen. Hij leeft zelf misschien niet helemaal naar de letter van de SGP (zijn vrouw werkt en ze kijken wel televisie), maar hij speelt orgel in de Nederlands Gereformeerde Ontmoetingskerk, en piano in het combo daar.

Er staan hier „een, twee, drie, vier kerken”, zegt een Hattemse die even van haar fiets stapt. „O nee, vijf met de Bethel-kerk erbij.” De verzuiling is dan wel voorbij, maar de geloofsgemeenschappen zijn nog goed te onderscheiden in Hattem. Een hechte samenleving – maar wel: „Onder elkaar”, zoals Gerrit Wolf het zegt.

De Hattemse met de fiets aan de hand ziet de hechtheid afnemen. Met oude vriendinnen kan ze nog altijd zo lang staan praten dat ze zich voor het hoofd slaat als ze haar man ziet aankomen: helemaal vergeten het vlees uit de vriezer te halen, dat wordt weer een tosti vanavond. Maar met de jonge buurvrouw is het moeilijk gezellig te krijgen. „Toen ik iets met haar wou afspreken, zei ze: ‘Bel me maar.’ Dat dóe je toch niet?”

Trieneke, een afgekeurde leerkracht, staat het bloemperk in haar tuin te wieden. Zij is de enige die voluit zegt dat ze het jammer vindt dat de VVD niet kleiner is geworden. Ze is gehandicapt; haar stembanden zijn gescheurd, daarom moest ze in 2007 afscheid nemen van het basisonderwijs. Haar uitkering is net te hoog om recht te hebben op huurtoeslag, maar intussen stijgt de huur wel en haar uitkering niet.

Hoe welvarend het hier ook is, ze zag genoeg armoede onder de kinderen in haar klas. En in elke klas zaten wel twee kinderen die om het geld niet mee konden met schoolreisjes. Het eerste wat ze zegt als we haar vragen naar de verkiezingsuitslag en de politiek: „We worden geleefd.”

Ze heeft ons gastvrij uitgenodigd in haar huis, daar voelt ze zich vrijer om te spreken. Buiten wilde ze niet zeggen wat ze heeft gestemd, alleen dat het iets héél anders was dan de vorige keer. Binnen vertelt ze dat het de SP was. „We zijn veel kwijtgeraakt van ons land aan Europa.” Eerder heeft ze ook wel eens op de PVV gestemd, maar toen Geert Wilders „richting Trump” ging, wist ze zeker dat hij niet nog eens haar stem zou krijgen.

    • Bas Blokker
    • Jutta Chorus