Opinie

    • Hans Ree

Een romanticus uit Londen

In het laatste nummer van het tijdschrift New in Chess staat een artikel van de Belgische Fidemeester en schaakhistoricus Hans Renette. Het gaat over de Engelse schaker Henry Edward Bird (1829-1908) en het kan gezien worden als een synopsis van de monumentale biografie van Bird die Renette vorig jaar publiceerde, een werk van bijna 600 grote bladzijden dat als een verleidelijke maar moeilijk te veroveren uitdaging op mijn bureau ligt.

Het staat niet in het artikel in New in Chess, maar natuurlijk wel in de biografie, dat Bird in 1880 kampioen van Nederland werd, al heette dat toen anders en stelde het nog niet veel voor.

Bird was uit Engeland naar Amsterdam gekomen om wat te verdienen met simultaanséances en individuele partijen, maar het verdiende geld moest steeds weer aangevuld worden doordat Bird het prompt verbraste in de Nes, de Amsterdamse straat vol cafés en bordelen.

De Amsterdammers wilden van hem af. Ze schreven hem in als lid van de Nederlandsche Schaakbond en stuurden hem naar Gouda, waar de jaarlijkse Bondswedstrijd werd gehouden. Het had heel wat voeten in de aarde voordat Bird mee mocht doen.

In de eerste ronde kampte hij nog met de naweeën van een Amsterdamse nacht en moest hij een remise afstaan aan Levi Benima uit Winschoten, maar ten slotte werd hij kampioen met 9,5 uit 10.

Bird was een romantische schaker die schoonheid belangrijker vond dan correctheid. Hij won de eerste schoonheidsprijs in de schaakgeschiedenis, voor een partij in New York in 1876 tegen James Mason. De meedogenloze schaakcomputers laten zien dat er veel op die partij aan te merken valt, maar het blijft een mooi schouwspel.

Henry Bird - James Mason, New York 1876

1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Pf6 4. exd5 exd5 5. Pf3 Ld6 6. Ld3 0-0 7. 0-0 h6 8. Te1 Pc6 9. Pb5 Lb4 10. c3 La5 11. Pa3 Lg4 12. Pc2 Dd7 13. b4 Lb6 14. h3 Lh5 15. Pe3 Tfe8 16. b5 Pe7 17. g4 Lg6 18. Pe5 Dc8 19. a4 c6 20. bxc6 bxc6 21. La3 Pe4 22. Dc2 Pg5 23. Lxe7 Txe7 24. Lxg6 fxg6 25. Dxg6 Pxh3+ 26. Kh2 Pf4 27. Df5 Pe6 28. Pg2 Dc7 29. a5 In het pre-computertijdperk werd deze zet door eminente commentatoren bejubeld en niemand zag dat zwart met 29...Lxd4 30. cxd4 Pxd4 31. Df4 Txe5 32. Kh3 Txe1 33. Dxc7 Txa1 groot voordeel kon krijgen. 29...Lxa5 30. Txa5 Olie op het vuur. 30...Tf8 31. Ta6

Zie diagram

Na een pion en een kwaliteit offert Bird nu zijn dame. 31...Txf5 32. gxf5 Pd8 33. Pf4 Dc8 34. Pfg6 Te8 35. Pxc6 Bijna alles hangt. 35...Dc7+ Het simpelst was 35...Pxc6, al is de winst voor zwart na 35. Txe8+ Dxe8 36. Txc6 niet makkelijk. 36. Pce5 Dxc3 37. Te3 Dd2 Wit krijgt een tweede leven. Beter was 37...Dc8. 38. Kg2 Dxd4 39. f6 gxf6 40. Txf6 Alle witte stukken in de aanval. 40...Pe6 41. Tg3 Na 41. Tf7 zouden de kansen gelijk zijn. 41...Pg5 42. Pg4 Kg7 Zwart kon winnen met 42...Da1 gevolgd door 43. Te1. 43. Pf4 De4+ 44. Kh2 Ph7 Een blunder, waarna zwart voor het eerst in de partij verloren staat. 45. Ph5+ Kh8 46. Txh6 Dc2 47. Phf6 Te7 48. Kg2 d4 49. Pe5 Dc8 50. Pg6+ Kg7 51. Pxe7+ Zwart gaf op.

    • Hans Ree