Opinie

    • Thijs Niemantsverdriet

Onvermoeibaar links tegenwicht

Hans Spekman

Na de ongekende nederlaag van zijn PvdA zal Hans Spekman, partijvoorzitter en campagneleider, het veld ruimen, meldde hij vrijdag.

Hans Spekman met Lodewijk Asscher vrijdag, terwijl hij bekendmaakt dat hij in oktober opstapt als voorzitter van de Partij voor de Arbeid. Foto EVERT-JAN DANIELS /ANP

„Rood tot in de dood”, dat is het motto van Hans Spekman, die vrijdag opstapte als PvdA-voorzitter. Hij wilde van zijn partij weer een linkse, bruisende ledenpartij maken. In plaats daarvan zal hij de geschiedenis ingaan als de man onder wiens leiding de PvdA electoraal ineenstortte.

Vrijdagavond maakte Spekman bekend dat hij na de zomer plaatsmaakt voor een nieuwe voorzitter. „Er is discussie ontstaan over mijn persoon,” zei hij tegenover journalisten, „en dat ondermijnt de eenheid van de partij.” Eigenlijk had Spekman de PvdA-leden, zaterdag bijeen in Utrecht, een oordeel willen laten vellen over zijn functioneren. Dat was een stijlvaste exit geweest: de leden stonden bij Spekman altijd centraal.

Bij zijn aantreden begin 2012 was oud-Tweede Kamerlid Spekman de hoop van de partij. Als íemand het PvdA-gevoel vertegenwoordigde, was hij het wel. Hij sprak veel en graag over zijn rode jeugd in het Zuid-Hollandse dorpje Zevenhuizen. „De PvdA is links, mensen,” zei hij in zijn eerste congrestoespraak als voorzitter. „Laten we daar nou niet ingewikkeld over doen.”

Realist en machtspoliticus

Spekman begon aan een grote verbouwing van de partij. Maar nog geen tien maanden nadat hij zijn intrek had genomen op het partijbureau aan de Amsterdamse Herengracht, stapte de PvdA in een kabinet met de rechtse VVD. Spekman, behalve overtuigd sociaal-democraat ook een realist en een machtspoliticus was, stond daar volledig achter.

Wel probeerde hij publiekelijk steeds een links tegenwicht te vormen voor de Haagse PvdA-top, met opmerkingen als „nivelleren is een feest”. Ook was hij de drijvende kracht achter de resolutie Van Waarde, die de PvdA weer een linkse smoel moest geven.

Samen met fractieleider Diederik Samsom, vicepremier Lodewijk Asscher en minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) vormde Spekman het hart van de partijtop. Hoewel het onderlinge vertrouwen aanvankelijk groot was, groeide bij de andere drie in de loop van de tijd de irritatie over Spekmans eigenzinnige optreden. Waarom moest hij zó vaak ledenraden organiseren, die steevast uitmondden in een klaagzang van de achterban over de koers van de partij?

Lees ook: De PvdA is de voeling met de tijdgeest kwijt

Ook haalde Spekman zich de woede van de Haagse top op de hals met zijn opmerking dat minister Bussemaker (Onderwijs) te veel aan de kant van coalitiegenoot VVD zou staan. Een plan om PvdA-volksvertegenwoordigers verplicht een kwart van hun tijd op straat te laten doorbrengen, oogstte veel hoon en ging uiteindelijk niet door.

In de partij was Spekman ook geliefd. Hij reed onvermoeibaar door het land om afdelingen te bezoeken. Hij richtte ombudsteams op en ondersteunde initiatieven van leden, zoals een fonds om kleine dorpsschooltjes te behoeden voor sluiting. Spekman kon hard botsen met volksvertegenwoordigers en partijleden, maar stond ook te boek als vriendelijk en empathisch.

Spanningen met Samsom

Spekman begon zijn voorzitterschap met grote ambities. Hij wilde het aantal partijleden in vier jaar verdubbelen tot 100.000, „anders faal ik”. Ook wilde hij niet-leden laten meestemmen bij leiderschapsverkiezingen en het partijbureau verhuizen van de deftige Herengracht naar een „normale buurt”, liefst multicultureel.

Van die drie ambities realiseerde hij alleen de laatste, en ook nog op de valreep: vorig jaar nam de PvdA zijn intrek in een voormalig kantoorpand in de Amsterdamse wijk Bos en Lommer. De ‘open’ leiderschapsverkiezing kwam er niet. Wie vorig jaar als niet-PvdA’er wilde stemmen op Asscher of Samsom, moest toch voor minimaal een maand lid worden van de partij. En de verdubbeling van het ledenaantal draaide uit op een regelrecht fiasco: begin dit jaar had de PvdA bijna achtduizend leden minder dan toen Spekman aantrad.

In het laatste half jaar kwam Spekmans positie steeds verder onder druk te staan. Hij drukte de omstreden leiderschapsverkiezing tussen Samsom en Asscher door. Dat leidde tot een gespannen relatie met Samsom. Ook rondom de latere leider Asscher werd daarna niet altijd meer met achting over Spekman gesproken.

Illustratief voor de verhouding tussen de twee is wat er op de laatste dag van de verkiezingscampagne gebeurde. Bij het tv-programma Pauw en Jinek werd Asscher geconfronteerd met een een campagnefilmpje van Spekman waarin deze het had over bouwvakkers die „in een flesje pissen”. Asscher reageerde afkeurend: „Gedane zaken nemen geen keer.”

    • Thijs Niemantsverdriet