Opinie

    • Emilie van Outeren

Wie geeft Rutte zijn volgende kus des doods?

De Haagse Stemming Vandaag wordt de verkenner voor Rutte III aangewezen. De Haagse Stemming houdt je elke ochtend op de hoogte van de formatie. Wie zich inschrijft voor de nieuwsbrief, ontvangt deze nog vroeger.

Nog niet alle stemmen zijn geteld, maar de ‘winnaar’ staat vast: Rutte mag proberen zijn derde kabinet te smeden. Wie durft nog bij hem aan te schuiven nadat de PvdA verpletterd is? PVV en CDA zijn nog niet terug op hun niveau van 2010. GroenLinks breekt het eigen record en moet voor gesprekken worden uitgenodigd. Elders op links zullen koppen rollen. Het formeren begint, maar de internationale perskaravaan trekt verder.

NU FORMEREN: Waren het de boze Turken, was het de economie, was het de premierbonus, waren het strategische stemmen of waren het de campagneselfies met Rutte? Feit is dat de VVD boven (peiling)verwachting presteerde deze verkiezingen. Mark Rutte kan zijn derde kabinet gaan formeren. Zonder de PVV, de één-na-grootste partij, maar met CDA en D66. Om die twee kan en wil Rutte niet heen. GroenLinks is daarnaast de eerst aangewezene om, met tien zetels winst, aan te schuiven. Maar de risico’s voor andere partijen zijn groot. De PvdA, junior partner in een objectief gezien succesvol kabinet met de VVD, is verpletterd tot in de enkele cijfers. Het grootste zetelverlies in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Samenwerken met Rutte lijkt de kus des doods.

Analyse: Kiezers hebben het dragen van bestuursverantwoordelijkheid woensdagavond bijzonder hard afgestraft. De politiek is verder versnipperd geraakt, schrijven politiek verslaggevers Annemarie Kas en Thijs Niemantsverdriet. Het was niet nationaal-populisme dat won, maar fatsoenlijk rechts. Links verliest, maar groen wint.

Column: Geen nieuwe episode in de wereldwijde populistische opstand, dat is wat internationaal beklijft van deze verkiezingen, schrijft politiek columnist Tom-Jan Meeus. Wilders maakte vreemde tactische fouten en ruim tachtig procent van de bevolking voelde niets voor lawaai, geschreeuw en boosheid om de boosheid. De patriottistische lente? Die kwam niet.

Volg hier de laatste prognoses en bekijk de uitslag in je eigen gemeente: Uitslagenkaart Tweede Kamerverkiezingen

Nieuwkomers: De beperkte winst van Wilders - na een impopulair kabinet, bezuinigingen op de verzorgingsstaat, de vluchtelingencrisis, terroristische aanslagen in Europa en de overwinningen van Trump en Brexit - werd enigszins benut door andere populisten. 50Plus krijgt na de rammelende campagne van Henk Krol maar vier zetels; Forum voor Democratie van Thierry Baudet komt knap in de Kamer, ook met twee. Denk, de partij die haar bestaansrecht aan de PVV lijkt te danken en grotendeels op dezelfde manier als Wilders politiek bedrijft, komt met drie man in de Kamer. “Ho tegen verkeerd populisme”, noemde Rutte de uitslag, maar hij houdt wel stiff opposition. (De peiling van Ipsos lijkt de uitslag overigens het beste te benaderen.)

Exit?: Bij de PvdA wordt niet geroepen om de scalp van Lodewijk Asscher; zijn nederlaag was voorspeld, hoewel niet in deze mate. Wel staat de positie van Hans Spekman op het spel, hij heeft als voorzitter van de partij sinds 2012 alleen maar verkiezingen verloren en was het brein achter de lijsttrekkersverkiezing waarmee Samsom werd afgezet en die de partij niets heeft opgeleverd. Ook de toekomst van Emile Roemer is onzeker. Hij werd door de partij met een puur op zorg gerichte campagne de arena ingestuurd en maakte daar geen fouten. Maar de SP verliest en profiteert niet van de instorting van de PvdA en dat mag hem worden aangerekend. Weddenschappen over de eerste afsplitser kunnen aangegaan worden.

Reportages: Redacteuren van NRC waren - voor zover welkom - aanwezig bij alle uitslagenavonden. Ze schreven vannacht tegen een straffe deadline over mogelijk verkenner Henk Kamp die met een rode pen mogelijke formaties optelt. De negende D66-overwinning op rij. Een knagend gevoel bij het CDA nadat Buma toch geen Balkenende deed. De keiharde afstraffing van de PvdA. Misplaatste trots bij de SP. De euforie over de beloning voor de on-Nederlandse campagne van GroenLinks. Wilders’ reactie via Twitter. De centrale positie van de ChristenUnie. De doorbraak van Denk. Teleurstelling in polonaise bij 50Plus. De activistische beloning van de Partij voor de Dieren. De opkomst van FvD.

VANDAAG: Om twee uur vanmiddag ontvangt Khadija Arib de fractievoorzitters in de Tweede Kamer om vervolgens een verkenner aan te wijzen. Wordt het opnieuw Henk Kamp? Of misschien Edith Schippers? Dan volgt een formatie in negen stappen.

Arib: Na de beëdiging van de nieuwe Kamerleden volgende week donderdag moet duidelijk worden of de winnaars van deze verkiezing de PvdA het Kamervoorzitterschap gunnen. Arib heeft gezegd door te willen, ook al zou dit het aantal functionele leden van haar fractie terugbrengen tot acht.

HOE DE WERELD ONS ZIET: Honderden journalisten waren de afgelopen dagen in Nederland om het volgende dominosteentje, zoals Rutte het noemde, in de populistische reeks te zien vallen. Nu die overeind bleef, kan de perskaravaan door naar Frankrijk, waar Marine Le Pen in mei presidentskandidaat is. Dit schreven internationale media vannacht: Geert Wilders Falls Short as Wary Dutch Scatter Their Votes (The New York Times). Niederlandes Wahlgewinner Rutte Sieg der Vernunft (Der Spiegel). Aux Pays-Bas, Mark Rutte l’emporte face à Geert Wilders mais doit recomposer sa coalition (Le Monde). Dutch general election: a finger in the wind, not a litmus test (The Guardian). Wellicht vier partijen nodig in Nederlandse regering (De Standaard). Pyrrhic Victory As Mainstream Party Clings to Power (Breitbart). Far-Right Dutch MP Geert Wilders FAILS to make inroads in general election and accuses victorious PM of treating his populist supporters like ‘semi-Nazis’ as Merkel and co celebrate (Daily Mail). Islamophobic and xenophobic candidate Geert Wilders had an unexpectedly poor showing (Daily Sabah - Turkije)

QUOTE VAN DE DAG

“We zullen onze wonden likken, elkaar steunen en vast ook - sneller dan je denkt - weer lachen.”

PvdA-leider Lodewijk Asscher

    • Emilie van Outeren