Is de uitslag in Rotterdam een voorbode van tumult?

Verkiezingen Tweede Kamer

In Rotterdam bleef de opkomst ver beneden het landelijk gemiddelde en is de polarisatie groter. Wat zegt dat over de raadsverkiezingen van 2018?

Nederlanders brengen in Rotterdam hun stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen. Marco de Swart / ANP

Het zijn natuurlijk Tweede Kamerverkiezingen, geen gemeenteraadsverkiezingen. En stemgedrag voor de raad is niet hetzelfde als voor de Kamer, dat is bekend. Maar toch. Het stemgedrag in Rotterdam – waar 72,4 procent van de kiezers woensdag kwam stemmen: méér dan de 62,6 procent van 2012, maar minder dan de ruim 80 procent landelijke opkomst – wijkt met een stevige winst van populisten van verschillende gezindten flink af van het landelijk gemiddelde, en dat zou wel eens een voorspeller kunnen zijn van tumultueuze gemeenteraadsverkiezingen volgend jaar.

De meeste stemmen kreeg, net als landelijk, de VVD. En de PVV was nummer twee. Alleen: het verschil is miniem. 803 stemmen, op een totaal van ruim 360.000 stemmen. 17 procent van de kiezers stemden VVD, 16 PVV, aldus de voorlopige uitslag. Ter herinnering: bij de vorige Kamerverkiezingen was de PvdA nog heer en meester in de stad. De partij kreeg 32 procent van de stemmen, en was in tien van de 14 deelgemeenten de grootste partij. Bij deze verkiezingen kreeg de partij 6 procent van de stemmen.

Ook een andere populistische partij deed het in Rotterdam relatief goed. Denk, de zelfverklaarde verbindende anti-racistische partij kreeg ruim 26.000 stemmen, 8 procent. Meer dus dan de PvdA met 6 procent, en evenveel als de SP, ook goed voor 8 procent. Net als landelijk deden D66 (13 procent) en GroenLinks (11 procent) het beter dan in de vorige landelijke verkiezingen. D66 is nu zelfs de derde partij in de stad.

Het is gissen naar de invloed van de Turks-Nederlandse escalatie die vorige week zaterdag in Rotterdam werd uitgevochten. Vermoedelijk heeft zowel de VVD als Denk aan dat conflict een deel van de verkiezingsopbrengst te danken. Dat is precies waar in ieder geval de VVD op aanstuurde, wordt wijd en zijd geloofd. Maar mogelijk mikte ook Denk, waarin veel aanhangers van de Turkse president Erdogan zijn verenigd, op deze bijvangst van de demonstratie voor het referendum in Turkije, die Erdogan meer macht moet geven.

Ook in Rotterdam klinkt het groene, optimistische geluid steviger dan voorheen

Dus, samengevat, ook in Rotterdam klinkt het groene, optimistische geluid steviger dan voorheen – vooral jongeren stemden GroenLinks en D66, en in mindere mate ook VVD, maar anders dan landelijk zijn de populisten sterk uit de bus gekomen.

Nu zijn de rechts-populisten in Rotterdam al sinds Fortuyn relatief goed vertegenwoordigd. Anders dan andere gemeenten heeft de stad een grote populistische partij in de gemeenteraad, Leefbaar Rotterdam, die door velen wordt gezien als de échte erfgenaam van Pim Fortuyn. De partij is nu de grootste in de raad en neemt ook deel aan het college.

Goede kandidaten

De uitslag van woensdag zou het voor Leefbaar Rotterdam bij de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar wel eens ingewikkeld kunnen gaan maken. En mogelijk ook voor Nida, de immigrantenpartij die zich de afgelopen tijd in Rotterdam (wel) verbindend heeft opgesteld. Geert Wilders heeft al eerder gezegd dat hij in Rotterdam aan de gemeenteraadsverkiezingen mee wil doen, en de uitslag van gisteren zal hem in ieder geval niet ontmoedigd hebben. Ook Denk zou op grond van deze uitslag deelname kunnen overwegen.

Een obstakel voor Wilders’ partij is het vinden van goede kandidaten. Leefbaar Rotterdam is in de stad een gevestigde partij, die het rechtse talent heeft aangetrokken. Tenzij veel Leefbaar-gemeenteraadsleden willen gokken op promotie naar het landelijk niveau in de PVV, is er niet veel reden aan te nemen dat ze zullen overstappen.

Bovendien betekent de hoge score voor de PVV nu niet dat kiezers volgend jaar bij de gemeenteraadsverkiezingen dezelfde keus maken. Het is bekend dat lang niet alle mensen die landelijk PVV stemmen, lokaal ook rechts-populistisch stemmen. In Rotterdam stemmen veel PVV-stemmers lokaal voor de VVD, of de SP – lang niet alleen maar voor Leefbaar.

Lees ook: Het blauw van de VVD domineert de kaart

Maar ongeacht of Denk en Wilders volgend jaar nu wel of niet meedoen, de verhoudingen in Rotterdam zijn gepolariseerder dan in de rest van Nederland. Donderdag liep het raadsdebat over de ‘Turkse rellen’ van zaterdag uit op een felle ruzie. Leefbaar eiste het vertrek van de Turkse consul. En CDA-gemeenteraadslid Turan Yazir trekt zich voorlopig terug. Hij staat te boek als aanhanger van de Turkse geestelijk leider Gülen, en wordt sinds de mislukte coup in Turkije geïntimideerd en bedreigd. Nu is hij in een Turkse krant aangewezen als een van de aanstichters van de rellen zaterdag.

    • Elsje Jorritsma