Historische zege Klaver na moderne campagne

GroenLinks

Na een vermoedelijke winst van twaalf zetels mag GroenLinks dagdromen over regeringsdeelname. Wordt het centrum-links?

Aanhangers van GroenLinks, bijeen in de Amsterdamse popzaal De Melkweg,, geven partijleider Jesse Klaver een highfive in reactie op de eerste uitslagen. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Langdurig gejoel in de volgepakte poptempel de Melkweg in Amsterdam, toen bijna tweeduizend sympathisanten van GroenLinks om 21.00 uur de eerste voorlopige uitslag zagen. Zestien zetels, een verviervoudiging van het huidige aantal in de Tweede Kamer. „Een historische uitslag”, klonk het overal. Het vorige record dateert van 1998 met lijsttrekker Paul Rosenmöller: 11 zetels. Even leek zich een nog een novum voor te doen: de partij zou met 16 zetels wel eens de grootste op links kunnen worden. De SP haalde 14 zetels, de PvdA slechts 9.

Sommige toeschouwers en campagnemedewerkers sloegen optimistisch aan het rekenen. „De Rode Hoed-coalitie is haalbaar!” Dat is het voor lijsttrekker Jesse Klaver gedroomde centrum-linkse kabinet vernoemd naar het eerste verkiezingsdebat bij RTL: PvdA, SP en GroenLinks, aangevuld met de middenpartijen CDA en D66. Maar even na middernacht – Klaver had het feestje net verlaten – slonk de kans daarop, want GroenLinks zakte in de voorlopige uitslag tot 14 zetels. Dat betekent toch geen meerderheid voor ‘centrum-links’.

Bram van Ojik, Klavers voorganger die nu als nummer 10 terugkeert in de Kamer, reageerde meteen wat nuchterder. „Laten we nog maar niet gaan rekenen”, zei hij. „Wij hebben een geweldige uitslag gemaakt, maar links als geheel heeft wel een geweldige klap gekregen.”
Daardoor is het door Klaver gevreesde rechtse kabinet numeriek gezien kansrijker, waarbij middenpartijen CDA en D66 rechts afslaan en voor de VVD kiezen, aangevuld met de ChristenUnie.

Van Ojik, met zijn 62 jaar tweemaal zo oud als partijleider Klaver, is vooral dolgelukkig dat zijn partij er zo snel bovenop is gekomen. In 2012 was GroenLinks een van de grote verliezers van de Tweede Kamerverkiezingen, toen het 6 van de 10 zetels verloor. Hij nam daarna het stokje over van de verantwoordelijk gehouden lijsttrekker Jolande Sap. „En zie waar we nu staan”, zegt Van Ojik. „Daarbij heeft onze campagne met een positieve boodschap heel veel nieuwe mensen weten te mobiliseren.”

Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De overwinning van GroenLinks is de beloning voor een moderne, voor Nederlandse begrippen ongekende campagne. Die was de jeugdige leider Klaver op het lijf geschreven. Hij trok meer dan 20.000 mensen op Amerikaans ogende verkiezingsbijeenkomsten in zalen waar normaal gesproken popsterren optreden.

Klaver: brede beweging ‘moet land veranderen’

Klaver benadrukte steeds dat het niet zozeer om de partij ging – al wilde hij uiteraard steeds zo groot mogelijk worden. De campagne was vooral bedoeld om een brede beweging op te zetten, die „het land moet veranderen”. Daarbij denkt de GroenLinks-leider aan een aantal afrekeningen met het beleid van de neoliberale kabinetten in de afgelopen decennia: minder marktwerking van publieke diensten als de gezondheidszorg, een eerlijker verdeling van welvaart en fermere stappen om de klimaatverandering tegen te gaan.

Klaver, die om half twaalf als een held werd binnengehaald, wilde niet vooruitlopen op de komende kabinetsformatie – „De uitslag is al lastig genoeg”. Nu het niet lijkt te gaan lukken om een progressief kabinet te vormen, heeft Klaver geduld. Hij kijkt al weer vooruit naar de volgende stap om zijn ‘beweging’ nog groter te maken: de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar. „We zijn pas net begonnen”, sprak Klaver tot zijn publiek. „We hebben vandaag in Den Haag gewonnen. Volgend jaar gaan we dat in het land doen.”

    • Philip de Witt Wijnen