Poolse oppositie eist onderzoek naar EU-fraude door regeringspartij PiS

In 2015 werd het partijcongres van PiS met zeker 153.000 euro aan EU-subsidies betaald, bleek uit NRC-onderzoek. De Poolse oppositie wil, net als het Europees Parlement al is begonnen, een onderzoek.

De leider van de Poolse PiS partij Jaroslaw Kaczynski (C) en premier Beata Szydlo (L). Foto Pawel Supernak/EPA

De Poolse oppositie eist een onderzoek naar mogelijke EU-fraude door regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), naar aanleiding van een publicatie van NRC, de Poolse krant Gazeta Wyborcza en het Belgische Apache.

In het Poolse verkiezingsjaar 2015 werd de nationale partijcongres van PiS met minstens 153.000 euro aan EU-subsidies betaald, terwijl de bijeenkomst geen Europees karakter had. Volgens EU-regels mag dat niet.

„Als de beschuldigingen kloppen, heeft PiS verkiezingsfraude gepleegd en heeft het geen moreel recht aan de macht te zijn in mijn land”, zegt Dorota Niedziela van de voormalige regeringspartij Burgerplatform (PO), die in 2015 de verkiezingen verloor in Polen. „We zullen er alles aan doen een onderzoek te forceren”, zegt mede-parlementariër Rafal Trzaskowski, oud-Europarlementariër en oud-staatssecretaris van Europese Zaken.

Ook klacht bij het OM?

Een andere oppositiepartij, Nowoczesna, overweegt een klacht in te dienen bij het Poolse OM, maar betwijfelt tegelijkertijd of dit wel zin heeft. Het Openbaar Ministerie wordt geleid door Zbigniew Ziobro, die tevens minister van Justitie is en wiens eigen partij, Solidarna Polska, wordt verdacht van soortgelijke fraude – een nationale conventie van die partij zou in 2013 ook zijn betaald met EU-geld. Nowoczesna vestigt de hoop vooral op het Europees Parlement, dat een onderzoek is begonnen naar de EU-fraude. „We gaan dat op de voet volgen”, zegt de woordvoerder van de partij.

De ‘dubbele pet’ van Ziobro is een van de redenen waarom de Europese Commissie zich sterke zorgen maakt over de rechtsstaat in Polen. Eurocommissaris Frans Timmermans (Fundamentele Rechten) ligt al een jaar overhoop met Warschau over het Constitutionele Hof, waarvan de onafhankelijkheid niet langer gewaarborgd zou zijn door een trits politiek getinte benoemingen.

‘Laster, insinuaties, sensatiezucht’

PiS-prominent en Europarlementariër Tomasz Poreba noemde de publicaties van NRC, Apache en Gazeta dinsdag op Twitter „laster, insinuaties, sensatiezucht”. Hij zegt juridische stappen te overwegen, maar wil verder inhoudelijk niet reageren. Hij zegt „uit principe” nooit te reageren op wat Gazeta Wyborcza schrijft en suggereert dat de krant, de belangrijkste van Polen, onder Duitse invloed staat.

Poreba is directeur van denktank New Direction, die hoort bij de Alliantie van Europese Conservatieven en Hervormers (ACRE). Deze pan-Europese partij betaalde in 2015 voor de driedaagse conventie in Katowice, die vrijwel geheel over het verkiezingsprogramma van PiS ging. Het Europarlement heeft nog geen aanwijzingen gevonden dat ACRE zich tijdens het congres sterk heeft geprofileerd, zoals de partij zelf claimt.

Ook zijn er twijfels over de ‘draaideurdonaties’ van ACRE en New Direction, waarover NRC maandag schreef. De twee organisaties financieren met Europees belastinggeld projecten, en vragen er donaties voor terug. De reden: partijen die subsidie willen moeten 15 procent aan eigen middelen ophoesten, met ledengeld of donaties, als bewijs dat ze echt over een achterban of partijstructuur beschikken.

Regels aanscherpen

In de praktijk blijkt die horde makkelijk te nemen door geen leden maar donateurs te ‘werven’, die in ruil ervoor EU-subsidies krijgen. Organisaties rondom de Britse anti-Europese partij UKIP, waarbij vorig jaar een soortgelijke handelwijze werd vastgesteld, verloren vorig jaar grotendeels toegang tot EU-subsidies.

Het Europees Parlement wil de regels voor partijfinanciering mede door dit soort praktijken aanscherpen. Woensdag werd hierover gedebatteerd in Straatsburg. Een van de ideeën is de toegang tot subsidies te bemoeilijken. Nu mag een partij al subsidie vragen, als het één Europarlementariër heeft als lid. Veel kleine extreemrechtse partijen hebben dit de afgelopen jaren ook gedaan. In verschillende gevallen bleek het geld vervolgens ook in strijd met de regels te worden uitgegeven – en terugvorderen is vaak niet eenvoudig.

Mede daarom zou het minimale aantal Europarlementariërs naar drie moeten. Secretaris-generaal Klaus Welle denkt zelfs aan hogere aantallen, tussen de 7 en 22, zo blijkt uit een rapport dat hij hierover onlangs rondstuurde.