De PvdA is de voeling met de tijdgeest kwijt

PvdA

De PvdA probeert het dramatische verlies te ‘accepteren’, maar vindt het nog steeds niet helemaal eerlijk: „Wij waren fatsoenlijk en rechtvaardig.”

Foto REMKO DE WAAL/ANP

Hoe kom je weer bij zinnen na het grootste verlies dat een politieke partij in Nederland ooit heeft geleden? Bij de ingang van de Tweede Kamer klonk PvdA-leider Lodewijk Asscher bijna als een therapeut, een dag nadat zijn partij 29 zetels was kwijtgeraakt: „De enige manier om hier uit te komen, is: je nederlaag écht en helemaal accepteren. Dan pas kun je nagaan wat er fout is gegaan en ook bedenken wat je als partij nog te bieden hebt.”

Zo ver waren partijvoorzitter Hans Spekman en demissionair minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, nu ook Tweede Kamerlid, op donderdag nog niet. Ze bleven zeggen wat de PvdA ook in de verkiezingscampagne steeds had gezegd: „Nederland staat er economisch beter voor.” Daarin hoorde je nog vooral onbegrip voor de klap die de kiezers gaven, geen acceptatie. De mensen voelen het, zeiden ze ook, blijkbaar anders.

Asscher zelf had geen zin in een analyse. „Ik ben nog dizzy van de klap. Geef ons een momentje. We gaan nu eerst onze wonden likken.”

Op de verkiezingsavond in Amsterdam had PvdA-prominent Wim Meijer al wel een uitleg: „De verwachtingen van onze achterban en de keuzes die we hebben gemaakt in het kabinet met de VVD, zijn met elkaar in botsing gekomen.”

‘Slechte tijd ijlt nog na’

Jetta Klijnsma, PvdA-staatsecretaris van Sociale Zaken, wilde er op die avond niets van weten dat de nederlaag misschien wel vooral te maken had met de forse bezuinigingen die zíj had uitgevoerd op de bijstand en werk voor gehandicapten. „Nee, nee”, zei ze. „Het is gewoon omdat mensen in hun leven nog onvoldoende merken dat we uit de crisis zijn. Ik ben nu bezig met armoedebestrijding, voor de kiezers ijlt de slechte tijd nog flink na.”

In een e-mail aan de leden, meteen na de uitslag, schreven Asscher en Spekman: „Onze partij heeft Nederland de afgelopen jaren samen met de VVD op een fatsoenlijke en rechtvaardige manier uit de crisis geloodst.”

De PvdA-bestuurdersvereniging Centrum voor Lokaal Bestuur interviewt de komende tijd PvdA’ers over de nederlaag. De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb was op donderdag als eerste aan de beurt. „Het adagium ‘eerlijk delen’ waar de PvdA mee groot is geworden”, zei hij, „wordt niet meer gedeeld.” Volgens hem zijn „gewone burgers” en „rijke mensen” nu vooral bang dat de eigen welvaart eraan gaat.

Maar een andere verklaring, zei Aboutaleb, was doorslaggevend geweest voor het enorme verkiezingsverlies: „We hebben veel belangrijke hervormingen gedaan en de overheidsfinanciën gesaneerd. Maar daar zijn we misschien te ver in gegaan. Misschien had het tekort niet zo ver terug gehoeven als nu gebeurd is.”

Dat de PvdA dat niet had aangevoeld, liet volgens hem zien dat de partij „onvoldoende met de tijdgeest is meegegaan”.

In de PvdA-gangen van de Tweede Kamer zaten fractiemedewerkers op donderdag in groepjes bij elkaar. Ze weten dat een flink deel van hen nu hun baan verliest: een kleine fractie heeft minder geld voor ondersteuning.

De werkkamers van sommige (nu ex-)Tweede Kamerleden waren achtergelaten alsof ze er zo weer konden binnenwandelen en dat was ook vast en zeker de bedoeling geweest. Aantekeningen lagen nog op tafel, open dossiermappen naast posters met de verkiezingsslogan van Asscher: ‘Samen Vooruit’.

Hoe het nu vooruit moet?

In de Jaarbeurs in Utrecht praat de ledenraad van de PvdA zaterdag over de uitslag, de PvdA-fractievoorzitter uit Enschede heeft al aangekondigd dat hij dan met een motie komt over Spekman. Die moet volgens hem opstappen.

Hij was de eerste die ermee kwam, vertrekkend Tweede Kamerlid Jan Vos de tweede, op donderdagavond in een ingezonden brief op de website van de Volkskrant. En hij is vast ook niet de laatste. „Het is ondenkbaar dat onze partijvoorzitter zijn conclusies niet trekt”, schrijft Vos. Asscher gedroeg zich volgens hem in de campagne als „een regent uit de vorige eeuw”. „Kijk dan niet verbaasd op als jonge linkse mensen hun heil zoeken bij het GroenLinks van Jesse Klaver.”

Uit eerste onderzoeken blijkt dat nu ook: de PvdA lijkt vooral kiezers te hebben verloren aan GroenLinks. In de PvdA-zaaltjes viel het in de verkiezingscampagne al op: er zaten vaak vooral ouderen.

Donderdag startte NRC een lezersonderzoek over de verkiezingsuitslag. Bent u blij of juist bezorgd? Geef hier uw mening. Het kost u ongeveer 5 minuten.

‘Praten met kiezers’

Partijvoorzitter Spekman zegt dat hij alleen weggaat als het van de leden moet, niet uit zichzelf.

Volgens het nieuwe Kamerlid Gijs van Dijk, ex-FNV-bestuurder, vond de Tweede Kamerfractie op donderdagochtend „eensgezind” dat het verlies „samen” gedragen moet worden. „En je moet nu natuurlijk goed nagaan wat er is gebeurd en waarom, maar niet eindeloos en tot in den treure met allerlei commissies, zoals de partij in het verleden wel heeft gedaan.”

De PvdA heeft al aangekondigd dat er vooral veel gepraat gaat worden – met leden, kiezers en als het lukt ook met verloren kiezers.

„Er zijn nu ineens een heleboel mensen lid geworden van de PvdA”, zegt Sharon Dijksma, staatssecretaris en nu ook Tweede Kamerlid. Meer dan tweehonderd hebben zich op donderdag aangemeld. „Met die mensen gaan we óók praten: wat verwachten jullie van ons?”