Ondanks verlies kleurt de kaart VVD-blauw

Jerry Lampen / ANP

Het is waarschijnlijk niet vaak voorgekomen dat een partij die flink verloren heeft, toch haar kleur aan de kaart van Nederland heeft gegeven. Of dat een partij die een kwart van haar aanhang kwijt is, toch de grootste in de Tweede Kamer wordt. Dat geldt wel in 2017 voor de VVD. Het blauw van de liberalen is de dominante kleur op de politieke kaart.

Dat dit kan, komt doordat de PvdA bijna volledig uit het landschap verdwenen is. In 2012 was dat nog de tweede partij. Er zijn maar weinig plekken waar andere partijen zodanig hebben kunnen profiteren van die ineenstorting dat zij de nieuwe nummer één konden worden. Eigenlijk is dit alleen het CDA gelukt, dat nu in veel gemeenten in het oosten en noorden het grootst is. En hier en daar hebben GroenLinks, D66, de PVV en de SP de koppositie kunnen overnemen, terwijl die laatste de aanhang procentueel zelfs heeft zien krimpen.

Wat is er opmerkelijk aan de nieuwe politieke kaart van Nederland?

Denk

Denk is met drie zetels in de Kamer gekomen. De aanhang van die partij komt hoofdzakelijk uit gemeenten met een grote populatie Turkse Nederlanders. Dat zijn niet alleen de grootste steden, maar ook kleinere als Culemborg, Tiel, Roermond, Bergen op Zoom en Almelo. De partij zegt een stem te willen geven aan alle migrantengroepen in Nederland, maar de relatie met de Turkse bevolking is veel sterker dan die met andere groepen, zoals Surinamers. Gezien de Turkse achtergrond van de twee oprichters – de ex-PvdA’ers Kuzu en Öztürk – is dat misschien ook niet zo gek.

  

Relatie Denk en Turkse Nederlanders

Groningen

In een flink deel van Groningen is het CDA nu de grootste partij. Die provincie valt in delen uiteen. Ten eerste de stad Groningen, die veel studenten telt en het centrum van Noord-Nederland is. Daar is D66 nu de grootste, net voor GroenLinks – wat niet verrassend is. Ten noorden en oosten van de stad ligt het aardbevingsgebied, waar een groot deel van de bevolking de laatste jaren een weerzin tegen ‘Den Haag’ heeft gekregen. Toch is in een deel van dat gebied een zeer traditionele partij nu de grootste: het CDA. Dat komt omdat het westelijke aardbevingsgebied een protestants-christelijke bevolking heeft. En in Slochteren, waar de grond het vaakst gebeefd heeft (337 keer sinds 1986) is nu juist de VVD de grootste, ondanks een procentueel verlies. Alle andere partijen wonnen daar fors, op de PvdA na, maar niet genoeg om er de grootste te worden.

In het oostelijke bevingsgebied is de bevolking veel linkser. Daar is de SP dan ook sterker geworden. En in het uiterste oosten van de provincie, waar de aardgaswinning geen rol speelt, is de PVV nu de grootste groeier.

SGP en ChristenUnie

De twee kleine protestantse partijen, SGP en ChristenUnie, zijn nagenoeg even groot gebleven. Zij hebben hun aanhang in een heel specifiek deel van Nederland waar zij al decennia hun vaste aanhang hebben, de Biblebelt, een smalle strook van Zeeland via de Veluwe naar de kop van Overijssel. Maar toch is er voor de ChristenUnie iets bijzonders gebeurd: in het seculiere Amsterdam is die partij in aanhang bijna vertweevoudigd. De partij krijgt er nu bijna zesduizend stemmen – meer dan het dubbele van de aanhang in het zeer christelijke Nunspeet. Dat zou te maken kunnen hebben met de groei van de partij in de Bijlmer. Ook frappant: op Urk is een groot deel van de ChristenUnie-aanhang naar de SGP overgestapt.

D66 en GroenLinks

Twee van de grote winnaars van deze verkiezingen zijn GroenLinks en D66. Beide partijen hebben een aanhang in steden met een hoogopgeleide bevolking. Bij GroenLinks vallen dan vooral de studentensteden op, zoals Leiden en Delft. Maar ook in Utrecht, Wageningen en Nijmegen doen beide partijen het goed. Opmerkelijk: de grootste winst die D66 boekte was in de Limburgse gemeente Leudal.

Lees ook: Bekijk de uitslagenkaart

Regio Rotterdam

Rotterdam en omgeving is traditioneel een PvdA-bolwerk. Maar ook de Lijst Pim Fortuyn was daar sterk, net als later de PVV. Toch is daar nu bijna overal de VVD de grootste. Opmerkelijk is dat echter niet. Het nagenoeg volledig verdwijnen van de PvdA in die regio heeft slechts blootgelegd dat de VVD ook daar altijd voet aan de grond heeft gehad. En haar belangrijkste concurrenten zijn simpelweg niet groot genoeg geworden. Alleen in Spijkenisse en Schiedam is de PVV de grootste.

De PVV

De PVV heeft de laatste jaren onveranderlijk drie bolwerken gehad: de regio Rotterdam, West-Brabant en Limburg – vooral het deel ten oosten van de Maas. En los daarvan had de partij ook aanhang in Volendam, Oost-Groningen en industriesteden als Almelo.
Daar is nu wel verandering in gekomen. De PVV is voor een deel gegroeid in regio’s waar het CDA vaak sterk is, zoals het Westland, de Betuwe, de Biblebelt en Noordoost-Friesland. Veel mensen die daar voorheen juist PvdA hebben gestemd, zijn nu overgestapt naar de PVV. En opvallend: juist in Venlo, waar Geert Wilders vandaan komt, heeft de PVV verlies geleden.

Forum voor Democratie

De nieuwe partij Forum voor Democratie heeft een aanhang gevonden op een plek die misschien niet meteen voor de hand ligt: de Hollandse kustgemeenten ten zuiden van het Noordzeekanaal. Van Zandvoort tot Westland loopt een band met gemeenten waar de partij van Thierry Baudet tussen de 3 en 4 procent van de stemmen heeft gekregen. Dat zijn plaatsen met een grote tot heel grote VVD-schare – Wassenaar bijvoorbeeld. Helemaal bovenaan staat PVV-bolwerk Edam-Volendam (6,1 procent). Ook opvallend: Hellevoetsluis, Albrandswaard en Strijen, die alledrie aan de zuidflank van het Rijnmondgebied liggen.

    • Arlen Poort