Formatieblog

Zijlstra: ‘PvdA nog altijd een optie’

Laatste uitslagen verkiezingen bekend

Na drie dagen zijn ook de verkiezingsresultaten van Caribisch Nederland inmiddels vastgesteld. Persbureau ANP meldt op basis van afdeling Burgerzaken Bonaire dat D66 op Bonaire, Sint Eustatius en Saba met 26 procent van de stemmen de grootste partij werd. Tweede werd het CDA met 24 procent van de stemmen. De VVD kreeg 12 procent, gevolgd door GroenLinks (9 procent), de PvdA (7 procent) en de SP (6 procent)

Bijna 15.000 mensen mochten op de BES-eilanden stemmen, maar met 23,46 procent bleef de opkomst nog iets lager dan in 2012.

Zijlstra: 'PvdA nog altijd een optie'

De PvdA mag woensdag een historische electorale nederlaag hebben geleden, de kans dat leider Lodewijk Asscher bij de formatie mag aanschuiven, is nog altijd aanwezig. Dat zegt Halbe Zijlstra, fractievoorzitter van verkiezingswinnaar VVD, zaterdag in het AD.

"Ondanks de grote ideologische verschillen is het voor ons nog altijd een optie. Laten we realistisch zijn: Asscher moet nu eerst wat verbandtrommels laten aanrukken. Daar kan je niet boos om worden. Maar als ze het willen... We hebben uiteindelijk vier jaar uitstekend met ze samengewerkt."

De PvdA, die de afgelopen jaren samen met de VVD het kabinet Rutte-II vormde, behaalde woensdag slechts negen zetels, negenentwintig minder dan in 2012. Het resultaat zorgde vrijdag voor het vertrek van partijvoorzitter Hans Spekman. De VVD moest ook zetels inleveren, maar veel minder. Zijlstra denkt te weten waar dat verschil vandaan komt:

"Vooral de PvdA heeft de prijs betaald van impopulair beleid van de afgelopen jaren. Dat is niet terecht. We hadden een moeilijke uitslag destijds, een economische crisis, een vluchtelingencrisis. Dat vroeg om beleid. En de gemiddelde VVD-kiezer ziet een compromis als een stap in het verwezenlijken van idealen, een PvdA'er ziet in een compromis dat hun principes geweld wordt aangedaan."

Lees ook: Onvermoeibaar links tegenwicht

Geduld

Vooralsnog zal de PvdA geduld moeten hebben voor ze plaats kan nemen aan de onderhandelingstafel. VVD, CDA en D66 lijken vooral geïnteresseerd in samenwerking met GroenLinks of de ChristenUnie. Maar hoe de gesprekken ook zullen uitpakken, Zijlstra hoopt vooral dat ze niet uitlopen op een "toneelstuk".

"Ik wil dat partijen aangeven wat ze willen. Om GroenLinks te nemen: die hebben gezegd dat ze linksaf willen. Dan heb je zes partijen nodig. Maar als ze dat nu dus toch niet zien zitten, zeg het dan. Doe geen toneelstukje voor de kiezer. Geen Haags spelletje alsjeblieft. En dan kunnen we gewoon aan de slag. Het is al complex genoeg."

Lees ook: Dit wordt de Tweede Kamer, en deze coalities zijn nu mogelijk

Hans Spekman treedt af als voorzitter PvdA

Hans Spekman treedt in oktober terug als partijvoorzitter van de Partij van de Arbeid. Dat heeft de partij vrijdagavond bekendgemaakt. Toen bleek dat het partijbestuur nog weinig vertrouwen had in Spekman besloot hij zijn vertrek aan te kondigen.

De kritiek op Spekman was de afgelopen dagen al opgelopen binnen de PvdA, die woensdag bij de Tweede Kamerverkiezingen de grootste nederlaag leed die een politieke partij in Nederland ooit heeft geleden (van 38 naar 9 zetels). Spekman vindt dat er nu eenheid nodig is binnen de partij en houdt daarom de eer aan zichzelf.

Lees meer: Hans Spekman treedt af als voorzitter PvdA

Ploumen en Diks met voorkeursstemmen in de Kamer

Demissionair minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Lilianne Ploumen (PvdA) komt toch in de Tweede Kamer. De officiële uitslag moet nog komen, maar Ploumen is met zeker 19.912 voorkeursstemmen zeker van een zetel.

Ploumen stond op de tiende plek van de kandidatenlijst van de PvdA. De partij haalde echter slechts negen zetels, het grootste verlies in de Nederlandse politieke geschiedenis. Door Ploumens voorkeursstemmen komt nummer negen van de lijst William Moorlog niet in het parlement.

GroenLinks

Ook GroenLinks-kandidaat Isabelle Diks heeft voldoende voorkeursstemmen in de wacht gesleept voor een zetel. Zij stond negentiende op de lijst van de partij van Jesse Klaver, die veertien zetels haalde. Diks haalde meer dan 24.500 stemmen.

Het komt in Nederland niet vaak voor dat politici met voorkeursstemmen de Kamer in komen. Bij de vorige verkiezingen lukte dat slechts één persoon: CDA-politicus Pieter Omtzigt. Laatstgenoemde stond bij de verkiezingen van woensdag op plek vier van de CDA-lijst.

Schippers spreekt maandag met alle fractievoorzitters

Verkenner Edith Schippers (VVD) begint komende maandag met haar gesprekken met alle dertien fractievoorzitters. Om 08.30 uur spreekt ze als eerste met Mark Rutte (VVD), gevolgd door Klaver (GroenLinks), Buma (CDA), Pechtold (D66) en Wilders (PVV). Thierry Baudet van Forum voor Democratie (FvD) is om 19.15 uur als laatste aan de beurt. De gesprekken worden gehouden in het Tweede Kamergebouw.

Donderdag liet Schippers al weten dat het een krappe planning wordt. De nieuwe Tweede Kamer wil namelijk volgende week donderdag debatteren over de verkiezingsuitslag en het verslag van de verkenner. Hierna zal de Kamer waarschijnlijk een of meer informateurs aanwijzen.

Bijna alles geteld: opkomst 80,8 procent

Met 99,9 procent van de stemmen geteld is de opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen uitgekomen op 80,8 procent. Dat blijkt vrijdag uit cijfers van de Verkiezingsdienst van het ANP. In 2012 lag de opkomst op 74,6 procent. Van drie gemeenten ontbreekt de telling nog.

Van de bijna 13 miljoen kiesgerechtigden hebben er ruim 10,4 miljoen een geldige stem uitgebracht. Een kleine 29.000 stemmen was ongeldig en bijna 15.000 mensen stemden blanco.

De hoge opkomst is voor velen een reden tot blijdschap, blijkt uit ons lezersonderzoek naar de reacties op de verkiezingsuitslag (u kunt nog meedoen). Ook Angela Merkel was blij over de hoge opkomst, vooral omdat die heeft geleid tot een "zeer pro-Europees resultaat".

Door de hoge opkomst liet de verkiezingsuitslag wel wat langer op zich wachten dan normaal, omdat handmatig geteld wordt.

Bekijk hoe Nederland gestemd heeft op de uitslagenkaart

PvdA-ministers: geen bijltjesdag organiseren


Foto ANP / Evert-Jan Daniels

Hoewel de roep om het aftreden van PvdA-voorzitter Hans Spekman aanzwelt (de ledenraad van de PvdA stemt zaterdag over een motie die tot zijn aftreden oproept), willen PvdA-bewindslieden juist de eenheid bewaren. Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) zei vrijdag voor aanvang van de ministerraad tegen persbureau ANP dat "we niet direct allemaal bijltjesdagen moeten organiseren":

"We moeten goed bij elkaar blijven en kijken hoe je hieruit komt. Het is vervolgens aan de leden en aan de voorzitter wat ze daarmee willen doen.''

De "shit-uitslag" moet niet worden afgereageerd op personen, zei Asscher. Hij zei de kritiek op Spekman en hemzelf te snappen, maar "het is te kort door te bocht te doen alsof het aan één persoon ligt".

Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) vindt dat de discussie verder moet gaan dan de vraag of Spekman moet vertrekken. "Er is iets fundamentaal misgegaan." Ook minister Ploumen (Buitenlandse Handel) vindt dat "het niet zo'n zin heeft om naar elkaar te gaan zitten wijzen". "Als het zo moeilijk is, kun je volgens mij beter elkaar een beetje vasthouden'', zegt Ploumen tegen het ANP.

Minister Bussemaker (Onderwijs) vindt wel dat er "consequenties" horen bij het "dramatische" en "treurige" verlies van haar partij. Of dat betekent dat Spekman moet vertrekken, moeten de leden volgens haar uitmaken.

D66 grootste partij onder stemmers uit buitenland

D66 heeft de meeste stemmen gekregen van Nederlandse kiezers in het buitenland. Dat blijkt uit de uitslag onder briefstemmers die de gemeente Den Haag vrijdag bekend maakte. D66 kreeg ruim 14.138 stemmen, de VVD werd de tweede partij met 13.862 stemmen. GroenLinks staat op de derde plek met 10.178 stemmen. De PvdA eindigt onder stemmers uit het buitenland op de vierde plek (4884), nipt voor de PVV (4806).

Twitter avatar PepijnCrone Pepijn Crone D66 is de grootste geworden onder de briefstemmers vanuit het buitenland https://t.co/GKqYhBpJVp

Geen gevolgen voor restzetel

Voor de verdeling van de laatste restzetel maakten de stemmen uit het buitenland geen verschil meer. 50Plus (nu 4 zetels) hoopte nog aanspraak te maken op die zetel omdat de partij maar 933 stemmen minder kreeg in de voorlopige uitslag dan de Partij voor de Dieren (5 zetels). 50Plus was optimistisch, want in Benidorm en Marbella wonen vast meer bejaarden dan vegetariërs, was hun redenering. Vrijdagochtend werd echter bekend dat PvdD over de grens twee keer zoveel stemmen kreeg als 50Plus (2052 om 1062). De dieren kregen er ook meer dan de ChristenUnie (ook vijf zetels), maar dat verschil was onoverbrugbaar groot.

Twitter avatar mariannethieme Marianne Thieme Stemmen uit het buitenland zijn geteld: De vijfde zetel voor de @PartijvdDieren is definitief binnen! Yes!! #PlanB https://t.co/O78AalzuHj

Baudet wil in de Kamer niet achter de PVV zitten

De verkiezingen zitten erop, dus de herindeling van de Tweede Kamer kan beginnen. De komende week vindt aan het Binnenhof een ware volksverhuizing plaats, nu sommige partijen veel zetels hebben verloren (PvdA) en andere partijen veel hebben gewonnen (GroenLinks). Ook de plattegrond van de plenaire zaal van de Tweede Kamer moet opnieuw worden getekend: waar komen de verschillende partijen, inclusief de nieuwe fracties, te zitten?

De nieuw verkozen Tweede Kamerfractie van Forum voor Democratie (FvD), onder leiding van Thierry Baudet, weigert in te stemmen met de door de Tweede Kamer geopperde indeling van de plenaire vergaderzaal, zo meldt NRC vrijdag. In dat voorstel zouden de twee nieuwe Kamerleden van FvD, naast Baudet ook advocaat Theo Hiddema, plaats nemen rechts achterin het vak waar de PVV zit. Baudet erkent bezwaar te hebben gemaakt tegen de aan hem toegewezen plekken in de grote vergaderzaal. „Wij horen niet in die rechtervleugel van de Kamer, Forum is namelijk niet rechts”, verklaarde hij kort na afloop van het overleg. „We zijn een vooruitstrevende middenpartij.”

Er waren meer knelpunten bij de voorgestelde nieuwe indeling van de blauwe bankjes. Zo willen de zes grootste fracties – van GroenLinks en de SP met 14 zetels tot de VVD met 33 – allemaal een eigen ‘taartpunt’ in de halve cirkel bezetten.

Lees meer: Baudet wil in de Kamer niet achter de PVV zitten

Schippers: het is een krappe planning

Verkenner Edith Schippers (VVD) begint komende maandag met haar gesprekken met alle fractievoorzitters. Schippers noemde het net in een korte persconferentie een krappe planning, omdat de nieuwe Tweede Kamer het liefst volgende week donderdag wil debatteren over haar bevindingen.

Schippers gaat met alle dertien fractievoorzitters spreken, op volgorde van grootte van de fracties. Dus haar eigen partijleider Mark Rutte is maandag als eerste aan de beurt. Ze gaat de gesprekken "open in", zei Schippers, dus ze zal van alle partijen aanhoren wat volgens hen nu de logische stappen zijn om tot een kabinetsformatie te komen. "Anders hebben ze ook geen verkenner nodig."

Haar agenda van het ministerie van Volksgezondheid wordt zoveel mogelijk leeggeveegd.

50Plus hoopt op restzetel dankzij Benidorm en Marbella

933 stemmen verschil zit er in de voorlopige uitslag tussen de Partij voor de Dieren (323.987 stemmen) en 50Plus (323.054 stemmen). Op basis daarvan maakt de PvdD op dit moment aanspraak op een vijfde (rest)zetel en 50Plus niet (nu vier zetels). Bij de ouderenpartij wordt extra uitgeken naar de stemmen uit het buitenland. Die maakt de gemeente Den Haag pas vrijdag bekend. 77.500 stemgerechtigden over de grens registreerden zich, maar niet allemaal kregen zij hun stembiljet op tijd.

50Plus is optimistisch, want in Benidorm en Marbella wonen vast meer bejaarden dan vegetariërs, is hun redenering. Die is echter niet gebaseerd op resultaat uit het verleden. In 2012 stemden meer expats op de PvdD dan op 50Plus. De achterstand op de ChristenUnie lijkt voor beide partijen echt onoverbrugbaar.

Schippers begint na het weekend met gesprekken

Edith Schippers begint na het weekeinde aan haar taak om de mogelijkheden van een nieuw kabinet te verkennen. Dat zei de VVD'er donderdag vlak voor een gesprek met voorzitter Khadija Arib van de Tweede Kamer tegen persbureau ANP.

Schippers laat er een weekeinde overheen gaan op verzoek van de fractievoorzitters. Die willen even bijkomen na een intensieve campagne. Schippers begint maandag met het ontvangen van de fractievoorzitters. Ze brengt dan donderdag verslag uit aan de Tweede Kamer.

Veel mededogen voor grote verlies PvdA in NRC-lezersonderzoek

“Dit is onterecht.” “Wat een ongelooflijke afstraffing.” “Bijzonder zuur en onverdiend.” Opvallend veel mensen die tot nu toe de NRC-enquête over de verkiezingsuitslag invulden tonen mededogen voor het grote verlies van de Partij van de Arbeid. En onbegrip, want van klassieke sociaaldemocraat tot PVV-sympathisant: zó weinig zetels voor de PvdA vindt vrijwel niemand verdiend.

“De enorme nederlaag van de PvdA is zeer verontrustend en historisch gezien kan het wel eens een keerpunt in onze parlementaire geschiedenis betekenen”, schrijft een verder opgetogen GroenLinks-stemmer. Een VVD-stemmer: “Juist PvdA heeft haar nek uitgestoken voor verandering en bestrijding van de crisis.” Iemand die voor Forum voor Democratie koos vindt het onbegrijpelijk dat de PvdA zo hard is afgestraft, terwijl de VVD relatief overeind blijft.

Wat verder opvalt in onze enquête is de algemeen gevoelde blijdschap over de hoge opkomst. Graag horen we nog altijd uw mening en gevoel over de verkiezingsuitslag. Het kost u ongeveer 5 minuten en kan uiteraard anoniem. Met uw verhalen schrijven wij artikelen op onze website en in de krant, en peilen we zo goed mogelijk hoe de uitslag van de verkiezingen valt in het land.

Wat ging er mis op de uitslagenavond van de NOS?

We haalden hier eerder al Hans Beerekamp aan, die vanochtend in zijn tv-recensie schreef over de haperende techniek bij de verkiezingsuitzending van de NOS. "Het was het moment waarop de hele natie, om niet te zeggen: de hele wereld met spanning zat te wachten." Maar om 21.00 uur kwam niet de uitslag van de eerste exitpoll van Ipsos in beeld.

De computerschermen haperden, gaven geen of onvolledige cijfers door en in paniek ging Dionne heel verkeerde conclusies trekken: "De PvdA verliest 38 zetels."

Mediaredacteur Wilfred Takken heeft inmiddels bij de NOS achterhaald wat er misging. Het was een menselijke fout, geeft hoofdredacteur Marcel Gelauff toe.

"Dit was een ongelooflijk vervelend moment. We zakten echt met zijn allen door de grond. We hebben uitgebreid getest, vanaf een paar weken van tevoren, en alles werkte perfect. Meerdere computersystemen moeten aan elkaar geknoopt worden. Ergens moet iemand een verkeerde toets hebben aangeraakt, waardoor de uitslagen op nul sprongen."

Lees hier het artikel: NOS over verkiezingsavond: iemand drukte op de verkeerde knop

Schippers verkenner voor formatie

Edith Schippers gaat onderzoeken welke mogelijkheden er zijn voor het formeren van een nieuw kabinet. De demissionair minister van Volksgezondheid is door de VVD naar voren geschoven als verkenner in de formatie. Dat maakte Kamervoorzitter Khadija Arib donderdag bekend na overleg met de voorzitters van alle nieuwe Kamerfracties.

Schippers kan volgens Arib rekenen op de steun van alle partijen in de Kamer. “Iedereen is het ermee eens dat de verkenner zo snel mogelijk aan de slag kan”, zei de Kamervoorzitter in een korte verklaring. De naam van Schippers, tijdens de verkiezingen niet op de lijst van de VVD, ging vanmorgen al rond in Den Haag.

Twitter avatar 2eKamertweets Tweede Kamer Edith Schippers aangewezen als verkenner voor de #kabinetsformatie 2017: https://t.co/8W29lmH7TO

Schippers gaat "zo snel mogelijk gesprekken voeren en verkennen welke ideeën er zijn over samenwerking en hoe de formatie eruit moet zien”, aldus Arib. Een rapport van die verkennende gesprekken wordt uiterlijk woensdag naar de Tweede Kamer gestuurd. Aanstaande donderdag wordt daarover dan gedebatteerd. Over een klein uur spreekt Arib zelf met Schippers.

Denen verslaan parlementsverkiezingen in het Nederlands

Net als op vele zenders wereldwijd was ook in Denemarken de Nederlandse verkiezingsuitslag een belangrijk item. Twee journaalpresentatoren pakten het echter net wat anders aan dan de collega op andere kanalen. In berichtgeving over de Tweede Kamerverkiezingen besloten zij een item over Mark Rutte namelijk in het Nederlands te presenteren. "Omdat jullie taal klinkt zo leuk."

En die taal mag dan wel leuk klinken, maar gemakkelijk uit te spreken blijkt het Nederlands allerminst. En een goede vertaler was ook niet voorhanden zodat de teksten rechtstreeks uit Google Translate lijken te rollen, met een grappig effect tot gevolg. Zo wordt de positie van de VVD als grootste partij als volgt aangekondigd:

"In Nederland de minister-president Mark Rutte's partij is bij de meeste zetels in het parlement na de verkiezingen van gisteren gekriegen. (...) Hier is Mark Rutte op weg naar het podium waar zijn partij VVD verkiezingspartij."

De presentatoren hebben er duidelijk schik in en op het eind lijkt een van hen nog te solliciteren naar wat persoonlijk aandacht van Rutte. "Goedendag van ons vanuit Denemarken. Het was heel lekker!" (edited)

Motie over positie PvdA-voorzitter Spekman

Op de ledenbijeenkomst van de Partij van de Arbeid wordt gestemd over de toekomst van partijvoorzitter Hans Spekman. Hij zag in de verkiezingsnederlaag van gisteren geen aanleiding om direct op te stappen, maar zei dat af te laten hangen van de wil van de leden. Laurens van der Velde, PvdA-fractievoorzitter in Enschede, diende daarop een motie in over het vertrouwen in Spekman, die binnen korte tijd voldoende steun kreeg om in stemming gebracht te worden.

"Partijvoorzitter Hans Spekman [gaf] aan alleen te vertrekken als de leden aangeven dat te willen. Het meest geëigende instrument om het oordeel van de leden daarover te vragen is een motie. Daarom deze motie."

Van der Velde laat in het midden wat hij zelf vindt van het voorzitterschap van Spekman. "De motie is zo neutraal mogelijk geformuleerd en het woord is aan de leden," laat hij weten op Twitter.

Fractievoorzitters zijn bijeen

Een beeld dat we de komende tijd vermoedelijk vaker zullen zien: wachtende journalisten bij gesloten deuren. Foto Pim van den Dool

Kamervoorzitter Khadija Arib ontvangt op dit moment alle fractievoorzitters van de partijen volgens de voorlopige uitslag zijn gekozen. Na afloop zal ze naar verwachting een verklaring afleggen.

VVD-leider Mark Rutte is als leider van de grootste partij (33 zetels) als eerste aan zet. Hij zal een voorstel doen voor een ‘verkenner’. Als de andere partijen daarmee instemmen, zal die vervolgens gaan inventariseren welke partijen formatie-onderhandelingen zien zitten.

Het gaat een moeilijke coalitiepuzzel worden, voorspellen NRC-verslaggevers Thijs Niemantsverdriet en Annemarie Kas.

Staande ovatie van fractie voor Mark Rutte

Premier Mark Rutte arriveerde donderdag met een grote glimlach bij het gebouw van de Tweede Kamer. Van zijn fractie kreeg hij voorafgaand aan de vergadering een staande ovatie.

Tegenover persbureau ANP noemt de VVD-leider het verkiezingsresultaat “mooier dan we dachten”. “Ik ben trots, maar het is ook een grote verplichting”, zei Rutte, die daarbij wel opmerkte dat de partij woensdag acht zetels verloor.

Net als eerder op de ochtend tegenover Radio 538-dj Edwin Evers, verklaarde hij zich bewust te zijn van zijn positie als de op een na kleinste verkiezingswinnaar ooit in Nederland. “Maar ik heb ook de kleinste uit de geschiedenis geleid, in 2010.”

Applaus voor Mark Rutte van de VVD-fractie. Foto Jerry Lampen/ANP

Halbe Zijlstra geeft de voorzittershamer over aan Mark Rutte, die als lijsttrekker nu fractievoorzitter is. Foto Robin Utrecht/ANP

Waarom komt de uitslag uit Leeuwarderadeel zo laat?

Onze hele uitslagenkaart is inmiddels dus ingekleurd, op een klein vlekje in het noorden van Friesland na. Bijna zeventien uur na het sluiten van de stembussen heeft alleen de gemeente Leeuwarderadeel nog geen uitslagen doorgestuurd; een gebied met ongeveer 10.000 inwoners, even ten noorden van Leeuwarden.

Dat de uitslagen in Leeuwarderadeel zo laat komen, heeft twee oorzaken, zo schrijft de Friese gemeente in een verklaring. Toen de uitslagen van de verschillende stembureaus rond middernacht binnenkreeg, bleek bij een van die bureaus iets niet in orde te zijn met de rapportage van de telling. De gemeente schrijft:

“Er is toen besloten dit stembureau in zijn geheel te hertellen. Dit hertellen is uitgevoerd door de aanwezige ambtenaren en een deel van het college. Rond 03.00 uur was deze hertelling afgerond.”

Toen alle documenten in orde waren en de ambtenaren de uitslagen wilden invoeren in de speciaal daartoe aangekochte laptops ging het opnieuw mis. Omdat er diep in de nacht geen ict-dienst beschikbaar was voor hulp, is besloten om eerst “een korte nachtrust te nemen” en in de ochtend verder te gaan. De verwachting is dat de uitslagen uit Leeuwarderadeel om 17.00 uur binnen zijn.

Bijna alle stemmen geteld, dinsdag officiële uitslag

In Nederland is alleen het Friese Leeuwarderadeel op dit moment nog niet klaar met het tellen van de stemmen. Ook op de BES-eilanden zijn nog niet alle stemmen geteld, daar gingen de stembussen pas om 02.00 uur Nederlandse tijd dicht.

Bekijk hier de uitslagenkaart

Dinsdag presenteert de Kiesraad de officiële uitslag van de verkiezingen. Dit tijdstip stond vooraf al vast. Een dag later dan bij andere verkiezingen, omdat vanwege het handmatig tellen verwacht werd dat het langer zou kunnen duren voor alle stemmen gesteld zijn.

Verhofstadt: 'Positieve pro-Europese boodschap wint'

De Nederlandse verkiezingen bewijzen dat burgers hun land toevertrouwen aan “opbouwende en betrouwbare politici” en niet aan politici met een negatieve boodschap. Die conclusie trekt de Belgische oud-premier Guy Verhofstadt donderdag in een reactie. Verhofstadt is nu leider van ALDE, de Europese fractie waar ook de VVD en D66 toe behoren.

“Mark Rutte en Alexander Pechtold hebben laten zien dat een positieve pro-Europese boodschap wint”, schrijft Verhofstadt op Facebook. Om die reden denkt hij dat ook Marine Le Pen, leider van het radicaal-rechtse Front National, niet zal winnen tijdens de Franse presidentsverkiezingen van begin mei. Ook zij “zal falen”, aldus Verhofstadt.

“Wederom zijn de liberalen de grootste politieke stroming in Nederland. Ik hoop dat deze twee partijen [VVD en D66, red.] de basis vormen voor de nieuwe coalitie die Nederland gaat leiden.”

Juncker noemt uitslag 'bron van inspiratie'

De uitslag van deze verkiezingen is voor veel mensen in de Europese Unie “een bron van inspiratie”. Dat schrijft Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, donderdag in een brief aan Mark Rutte.

“Het Nederlandse volk heeft massaal gekozen voor de waarden waar de EU voor staat: vrije en tolerante samenlevingen in een welvarend Europa.”

Woensdagavond belde Juncker al even om Rutte persoonlijk te feliciteren, zo liet een woordvoerder van de Luxemburger afgelopen nacht weten. Juncker beschreef de uitslag in dat gesprek als “een stem voor Europa en een stem tegen extremisten”. In zijn brief van donderdag zegt de EC-voorzitter uit te zien naar verdere samenwerking met Rutte.

“Laten we samen bouwen aan een sterk Europa.”

Formatiespel kan beginnen: moeilijke puzzel

Nu de zetelverdeling bekend is, kan het zoeken naar compromissen beginnen. Verslaggevers Thijs Niemantsverdriet en Annemarie Kas blikken vooruit op de formatie, die niet makkelijk gaat worden.

De coalitiepuzzel is dit keer, met één grote en vijf middelgrote partijen, veel moeilijker dan in 2012. Voor het eerst in de parlementaire geschiedenis zijn vier partijen nodig om een meerderheid in de Tweede Kamer te krijgen.

De dertien fractievoorzitters komen vanmiddag om 14.00 uur voor het eerst bijeen. Daar is VVD'er Mark Rutte als leider van de grootste partij als eerste aan zet. Hij zal een voorstel doen voor een ‘verkenner’, die vervolgens gaat inventariseren welke partijen formatie-onderhandelingen zien zitten.

In Den Haag werd Henk Kamp al genoemd als verkenner, maar vanmorgen ging de naam van Edith Schippers rond, nu minister van Volksgezondheid. De VVD wilde dit niet bevestigen.

Al 2.000 mensen vulden lezersonderzoek NRC in

De barrière van 2.000 deelnemers aan het NRC-lezersonderzoek is zojuist doorbroken. Allereerst dank aan iedereen die zijn mening over de verkiezingsuitslag met ons heeft willen delen. Wat begint op te vallen: veel mensen maken zich zorgen over het grote aantal middelgrote partijen - "zo kun je geen land besturen".

Ondanks het zetelverlies bleef de VVD de grootste partij en 98 procent van de VVD-stemmers die aan onze enquête meededen is dan ook erg optimistisch. Een VVD-stemmer: "Gelukkig geen grote winst voor de PVV, dat had ons in Europa 20 jaar teruggeworpen."

Een Forum voor Democratie-stemmer is ook blij met de uitslag, en hoopt op meer: "Dit is slechts een tussenstap. De echte verschuivingen in het politieke landschap gaan nog komen. De VVD is gered door de Turkijecrisis en de stagnerende PVV (met Wilders die echt wel een beetje door de mand is gevallen). Echte alternatieven als het FvD zullen in de komende jaren alleen maar aan steun winnen."

Ook meedoen? Het kost u ongeveer 5 minuten. Met uw verhalen schrijven wij artikelen op onze website en in de krant, en peilen we zo goed mogelijk hoe de uitslag van de verkiezingen valt in het land.

Via deze link kunt u meedoen: Onderzoek verkiezingsuitslag

VNO, LTO en MKB Nederland hopen op 'stabiel en robuust kabinet'

Ondernemersorganisaties zijn verheugd over de uitslag van de verkiezingen van woensdag. Nederland heeft volgens hen een “duidelijke wens” uitgedrukt voor een stabiel land, schrijven VNO-NCW, MKB-Nederland en landbouworganisatie LTO donderdag in een reactie. “Gelet op de onrust in de wereld is stabiliteit en vertrouwen belangrijker dan ooit.”

De drie belangengroepen hopen op een “voortvarende en zorgvuldige formatieperiode”, met een “stabiel en robuust kabinet” als uitkomst. Wat de coalitie ook gaat worden, belangrijk is volgens de ondernemersorganisaties dat meer ingezet wordt op ondernemerschap en een “sterke, duurzame, inclusieve economie met kansen voor iedereen”.

Concreet betekent dat volgens VNO, LTO en MKB Nederland een arbeidsmarkt met minder risico’s voor werknemers en extra investeringen in grote veranderingen zoals de klimaat- en energietransitie en op het gebied van veiligheid. Ook moeten de lasten voor ondernemers omlaag en moet het nieuwe kabinet werken aan een beter vestigingsklimaat.

Tv-recensent: 'Uitzending RTL wint van NOS'

Zeker een paar miljoen mensen volgden gisteravond de verkiezingsuitslag voor de televisie. Op kijkcijfers 'wint' de uitzending van NOS het met 1,9 miljoen kijkers gemiddeld van RTL, daar keken gemiddeld 817.000 mensen naar. Volgens onze tv-recensent Hans Beerekamp had de uitzending van RTL wel betere gasten en meer energie.

De NOS had bovendien te kampen met haperende techniek. Om 21.00 uur, het moment dat iedereen met smart zat te wachten op de eerste exitpoll, haperden de computerschermen en gaven ze geen of onvolledige cijfers. Bij RTL verliep dit met dezelfde gegevens wel vlekkeloos.

Twitter avatar Hansbeerekamp Hans Beerekamp Vandaag in #zap @nrc verkiezingsavond @RTLnieuws beter gelukt dan @NOS #haperendetechniek #gasten #geenschwung iedereen moest 2 uur naar bed

Beerekamp maakt ook een vergelijking tussen de tafel van Humberto Tan, die bij RTL met politieke experts, (voormalige) politici en in politiek geïnteresseerde BN’ers sprak, en Mariëlle Tweebeeke die voor de NOS in Nieuwspoort met gasten sprak.

Dat was stijver en meer een afgezonderd hoekje van de rest van de uitzending. Bovendien had RTL spannender gasten. Om een voorbeeld te geven: ik luister op een verkiezingsavond liever naar de analyses van Gerdi Verbeet en Femke Halsema dan naar die van Job Cohen en Paul Rosenmöller.

Lees hier de recensie: Betere gasten bij RTL, haperende techniek bij NOS

Jan Jaap van der Wal en Gerdi Verbeet aan tafel bij Humberto Tan. Foto Danny van den Berg/ ANP

'

Partijleiders Mark Rutte (VVD), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) aan tafel bij Mariëlle Tweebeeke. Foto Remko de Waal/ANP

Klaver: nog zicht op groene en linkse combinaties

GroenLinks-leider Jesse Klaver wil zich niet zomaar neerleggen bij "de rechtse combinaties waarover nu veel gesproken wordt". Dat zei hij voorafgaand aan de fractievergadering van GroenLinks waar de verkiezingsuitslag wordt besproken"Het politieke landschap ziet er heel ingewikkeld uit'', zei Klaver. Maar omdat zijn partij veel gewonnen heeft bij de verkiezingen, wil hij dat "groene en linkse combinaties" ook onderzocht worden.

Klaver doelt met rechtse combinaties onder meer op een kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, dat op 76 zetels zou uitkomen. ChristenUnie-leider Segers zei eerder donderdagochtend ook dat eerst met GroenLinks gepraat moet worden, omdat zijn partij geen zetels heeft gewonnen en gelijk blijft op vijf.

D66-leider Alexander Pechtold sprak donderdag van "ingewikkelde sommen". Hij zei meer dan "twee smaken" te zien en benadrukte dat de VVD als grootste partij de leiding moet nemen bij de formatie.

De positie van het CDA is na de verkiezingen van woensdag "enorm sterk", zei CDA-leider Buma donderdagochtend. "Ik voel dat er een verantwoordelijkheid voor ons is. De kans is groot dat zoiets regeren is", zei hij.

GroenLinks-leider Jesse Klaver donerdag. Foto Jerry Lampen/ANP

Fractieleiders komen om 14.00 uur bijeen

Voorzitter van de oude Tweede Kamer Khadija Arib heeft inmiddels gebeld met de fractievoorzitters van de gisteren in de Kamer gekozen partijen. Ze hebben afgesproken om 14.00 uur bij elkaar te komen om een eerste richting in de formatie te bepalen.

Momenteel zijn de verschillende fracties op hun eigen kamers bijeen om hun koers voor de komende tijd te bepalen: wat wordt de insteek bij de formatiegesprekken? Maar ook: welk advies gaan ze Arib donderdagmiddag meegeven? Ze kunnen besluiten tot het aanstellen van een verkenner die het plenaire debat van de nieuwe Tweede Kamer op 23 maart of daarna moet voorbereiden. In 2012 was deze rol weggelegd voor Henk Kamp.

Lees hier welke volgende stappen er gezet gaan worden richting de vorming van een regering: Van stemhokje naar kabinetsformatie in negen stappen

Merkel: het was een goede dag voor de democratie

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft donderdag Mark Rutte nogmaals gefeliciteerd met zijn verkiezingsoverwinning. Merkel is "blij" dat met het signaal dat is afgegeven:

"Nederland is onze partner, onze vriend en ons buurland. Daarom ben ik zeer blij dat een hoge opkomst heeft geleid tot een zeer pro-Europees resultaat, een duidelijk signaal. En dat na dagen waarin Nederland allerlei onacceptabele beschuldigingen en verwijten te incasseren kreeg van Turkije. Het was een goede dag voor de democratie."

Foto Fabrizio Bensch/Reuters

ChristenUnie: wij zijn voorlopig niet aan zet

Wie wil straks met wie om de tafel om te praten over de vorming van een nieuw kabinet? Op basis van de prognose van de uitslag door het ANP lijkt het logisch dat de VVD, de grootste partij met 33 zetels, gaat praten met in elk geval het CDA en D66. Rutte heeft eerder aangegeven graag met deze twee partijen te gaan samenwerken.

VVD, CDA en D66 komen volgens de ANP-prognose echter nog vijf zetels tekort. De ChristenUnie zou die kunnen leveren, maar partijleider Gert-Jan Segers zei zojuist voor aanvang van de fractievergadering dat zijn partij "voorlopig niet aan zet" is. De ChristenUnie heeft niet gewonnen en blijft gelijk op vijf zetels. Segers vindt er eerst met GroenLinks moet worden gesproken, "die partij heeft veertien zetels en flink gewonnen".

Segers (CU) baalt van 5 ipv 6 zetels. Vindt dat GL als eerste aan beurt is om te kijken of regeringsdeelname erin zit. pic.twitter.com/RGom06xHUV

— Inge Lengton (@IngeLengton) March 16, 2017

Een coalitie waarin zowel de VVD als GroenLinks plaatsnemen lijkt op het eerste gezicht niet erg logisch. De programma's van VVD en GroenLinks liggen heel ver uit elkaar als het gaat om sociaal-economische kwesties en milieu- en klimaatbeleid. GroenLinks-leider Jesse Klaver heeft in de campagne ook aangegeven er alles aan te willen doen om de VVD buiten een kabinet te houden. De vraag is Klaver dat kan volhouden nu de VVD met afstand de grootste partij is geworden.

Spekman: stap niet uit eigen beweging op

De geplaagde PvdA-voorzitter Hans Spekman is na de historische verkiezingsnederlaag van de partij niet van plan zelf af te treden. Tegenover persbureau ANP verklaart hij dat het "aan de leden" is. Aankomende zaterdag zal Spekman tijdens een bijeenkomst van de PvdA-ledenraad in Utrecht verantwoording afleggen.

Spekman kwam de afgelopen tijd onder vuur te liggen nadat duidelijk werd dat de PvdA een zware nederlaag tegemoet ging. Hij wees er donderdag echter op dat de leden hem vorig jaar nog hebben herkozen. De partijtop stelt zich voorlopig achter het standpunt dat "samen uit ook samen thuis" betekent en wil elkaar "juist nu vasthouden".

Spekman donderdagochtend. Foto Robin Utrecht/ANP

Taart en champagne bij de winnaars

Op de fractiekamers in de Tweede Kamer verzamelen de partijen zich om de uitslag van de verkiezingen te bespreken. Onze verslaggever Titia Ketelaar loopt door het Kamergebouw om de sfeer te proeven. Bij 50Plus-lijsttrekker Henk Krol, die twee zetels winst pakte, is die opperbest:

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar . @henkkrol suggereert als onderschrift 'twee taarten' @50pluspartij https://t.co/nrAaxCWWPq

En ook bij het CDA, dat van dertien naar negentien zetels sprong, en bij de ChristenUnie is er taart:

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar En taart in de fractiekamer van @cdavandaag https://t.co/j9YNJVEUlf

Verslaggever Christiaan Pelgrim ging langs bij D66 en zag daar champagne:

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim The day after. Champagne in de fractiekamer van D66. https://t.co/NXqqRxfIhb

Definitieve prognose ANP: VVD grootste met 33 zetels

In de definitieve prognose van de verkiezingsuitslag door het ANP is niets veranderd ten opzichte van de zetelverdeling zoals die zich woensdagnacht aftekende toen 95 procent van de stemmen was geteld. Dat betekent dat de VVD volgens de prognose uitkomt op 33 zetels. Tweede partij wordt dan de PVV met 20 zetels, voor het CDA en D66 met elk 19 zetels.

De volledige zetelprognose blijft dus:

Waar ANP bij de laatste parlementsverkiezingen al op woensdagavond met een definitieve prognose over de uitslag kwam, durfde het persbureau dat nu niet aan. Er werden nog tot laat stemmen geteld in veel gemeentes, waardoor in de loop van de nacht nog redelijk wat uitslagen moesten binnenkomen.

Roos teleurgesteld over mislukte Kamerverkiezing

Jan Roos heeft aan gisteren een "flinke kater" overgehouden. Dat schrijft de VNL-voorman op Twitter. Zijn partij wist geen enkele zetel te halen.

Twitter avatar LavieJanRoos Jan Roos Ik wil alle medewerkers, vrijwilligers en kandidaten bedanken voor hun enorme inzet en steun. Helaas is onze droom niet uitgekomen. 1/2
Twitter avatar LavieJanRoos Jan Roos Na maanden campagne met lege handen blijven staan geeft een flinke kater. Dat is de realiteit. Nu bijkomen en weer opstaan. Dank. 2/2

De teleurstellende uitslag voor VNL betekent ook dat Joram van Klaveren en Louis Bontes uit de Tweede Kamer verdwijnen. Bontes en Van Klaveren kwamen in het parlement via de PVV. Bontes werd uit de fractie gezet omdat hij teveel kritiek had op Geert Wilders. Van Klaveren stapte op naar aanleiding van Wilders' minder Marokkanen-uitspraak. Ze bleven echter in de Kamer als de Groep Bontes / Van Klaveren.

Lees ook het verslag van de uitslagenavond bij VNL: Voorlopig wil Jan Roos nog geen nieuwe baan zoeken

Tussenstand: 65 procent deelnemers verkiezingsonderzoek is optimistisch over uitslag

Meer dan 1.250 mensen hebben inmiddels meegedaan aan het verkiezingsonderzoek van NRC. Een kleine update: 65 procent van de deelnemers is optimistisch over de uitslag, 35 procent negatief. 64 procent van de deelnemers blijft, ondanks de versplintering, vertrouwen houden de democratie.

Een PVV-stemmer: "Het doet me goed dat de PvdA vrijwel opgelost is. De groei van Denk is zorgelijk maar op deze manier beter te controleren."
Een GroenLinks-stemmer: "Ik hoop in vredesnaam dat het verschil tussen de bevoorrechten en de minder bevoorrechten flink kleiner wordt.”

Ook meedoen? Het kost u ongeveer 5 minuten. Met uw verhalen schrijven wij artikelen op onze website en in de krant, en peilen we zo goed mogelijk hoe de uitslag van de verkiezingen valt in het land. Via deze link kunt u meedoen.

Gemeentes sturen nog altijd uitslagen in

Verschillende gemeentes kregen het niet voor elkaar om de verkiezingsuitslag woensdag volledig te tellen. Onder meer de Brabantse plaatsen Etten-Leur, Asten en Dongen moeten nog met hun uitslagen komen. Oudewater, in de provincie Utrecht, heeft zojuist de uitslag naar persbureau ANP gestuurd:

In Oudewater is de VVD de grootste partij geworden, voor het CDA en de PVV:

Twitter avatar PieterVerhoeve Pieter Verhoeve Voorlopige uitslag @GemOudewater #TK17 zoals deze zojuist is doorgestuurd naar oa ANP. Opkomst was 85,6 pct https://t.co/5FZWZ7I28s

Spekman: "wantrouwen was te groot door regeringsdeelname"

Momenteel vindt in Den Haag het traditionele campagneleidersontbijt van de stichting Machiavelli plaats. Onder meer PvdA-voorzitter Hans Spekman is daarbij aanwezig. Zijn partij kreeg woensdag een megaklap te verwerken toen bleek dat de sociaal-democraten voorlopig terugvallen tot 9 zetels, een recordverlies van 29 zetels ten opzichte van de vorige verkiezingen.

Volgens Spekman was het wantrouwen door de regeringsdeelname van de partij "zo groot" dat daar "niet tegenop te knokken viel". Schertsend: "Bij ons zaten de peilingen wel juist."

Spekman donderdagochtend bij een debat met campagneleiders. Foto Robin Utrecht/ANP

Twitter avatar dolstra Remco Dolstra Campagneleiders blikken met kleine oogjes terug bij debat @Machiavelli_NL. https://t.co/3a8ico3Cj1

Ruim tachtig procent van de kiesgerechtigden ging stemmen

De opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen was 80,2 procent, blijkt uit de meest actuele prognose van het ANP nadat 96,2 procent van de stemmen is geteld. Daarmee gingen aanzienlijk meer mensen naar de stembus dan bij de vorige verkiezingen, in 2012.

Bekijk hoe Nederland gestemd heeft op de uitslagenkaart

Rutte: "Kan een lange formatie worden"

Minister-president Mark Rutte was er vanmorgen al weer vroeg bij. Na een ongetwijfeld korte nacht nadat de VVD woensdag opnieuw de grootste was, interviewde Edwin Evers de VVD-lijsttrekker over de komende formatie. Rutte verwacht dat de formatie "wel even gaat duren".

"Het zou weleens een complexe formatie kunnen worden. We zijn dan wel de grootste maar we zijn wel de op één na kleinste grootste partij in de geschiedenis. De kleinste grootste partij was de VVD in 2010, en die leidde ik ook, dus wat dat betreft hebben we er wel een abonnement op."

Volgens Rutte zullen de andere partijen hem waarschijnlijk het voortouw in de verkenning van de mogelijkheden voor een nieuw kabinet te nemen, maar zal de formatie niet zo snel als vorige keer gaan. "Het is ook niet zeker dat we gaan regeren, want het is wel vaker voorgekomen dat de grootste partij niet in het kabinet kwam."

Over een mogelijke formatie met GroenLinks (plus tien zetels op 95 procent van de getelde stemmen) liet de VVD-voorman weten dat er "uiteraard naar gekeken wordt", maar dat "het geen verplichting is" met zo'n partij te werken.

Luister hier het fragment met Rutte terug.

Hoe het buitenland de Nederlandse uitslag ziet

Het is de diplomatieke rel met Turkije die Mark Rutte - en daarmee Europa - de overwinning heeft bezorgd. Die conclusie trekken veel buitenlandse media in de eerste uren na de Tweede Kamer-verkiezingen.

De populismetrein is daardoor voor even weer gestopt, concluderen zij. Zo schrijft The New York Times dat een overwinning voor Geert Wilders een brug te ver was.

Het Belgische De Morgen verwijst eveneens naar de spanningen met Turkije.

"De Turkse kwestie, die zaterdag tot een hoogtepunt kwam met de uitzetting van de Turkse minister van Familiezaken, en een recordopkomst van 82 procent lijken Rutte in het zadel te hebben gehouden.”

Der Spiegel houdt het bij een kernachtig: "De overtuigende overwinning van Rutte heeft een Turkse vader: Recep Tayyip Erdogan." Het eveneens Duitse Tagesschau duidde het nieuws als volgt:

Lees ook: Hoe het buitenland de Nederlandse uitslag ziet

Doe mee met het onderzoek over de verkiezingsuitslag

Vanmorgen startte NRC een lezersonderzoek over de verkiezingsuitslag, en u blijkt massaal behoefte te hebben de verkiezingsnacht te becommentariëren. We hebben in een paar uur tijd al bijna 150 deelnemers. Van deze mensen is 60 procent optimistisch over de uitslagen, 40 procent pessimistisch. Een lezer meldt: ,,Succes van Baudet voor mij totaal onbegrijpelijk.” Een ander: ,,Voornamelijk de hoge opkomst (t.o. van 2012), geeft mij vertrouwen in de toekomst.” Een derde: ,,We moeten de populistische trend niet marginaliseren of wegwuiven. Deze is onmiskenbaar en heeft ook VVD gepusht.”

Ook meedoen? Het kost u ongeveer 5 minuten. Met uw verhalen schrijven wij artikelen op onze website en in de krant, en peilen we zo goed mogelijk hoe de uitslag van de verkiezingen valt in het land. Via deze link kunt u meedoen:

Zure uitslag voor vakbond De Unie

Vakbond De Unie ziet weinig lichtpunten in de verkiezingsuitslag, heeft voorzitter Reinier Castelein laten weten aan persbureau ANP:

"Het kabinet-Rutte II is afgestraft door werknemers. De begroting is op orde, de trein heeft het station gehaald maar je kunt je afvragen hoeveel wagons er nog aan hangen. Afgaand op deze uitslag wordt het ingewikkeld, want de vakbonden hebben met deze uitslag geen traditionele bondgenoot in het kabinet. De SP heeft samenwerking met de VVD uitgesloten, de PvdA wil in de oppositie en het is nu de vraag wie er namens de vakbonden iets zinnigs gaat roepen. D66 wil het arbeidsrecht verder uithollen en GroenLinks maakt het met een kilometerheffing wel heel duur om te wonen en om naar je werk te gaan. Het is dus kiezen tussen twee kwaden."

De Unie vertegenwoordigt ongeveer 50.000 leden, in diverse beroepsgroepen.

Ook de grotere vakbond FNV - met ongeveer een miljoen leden - is donderdagochtend met een eerste reactie gekomen. De FNV houdt zich wat meer op de vlakte:

"De FNV wil een sociaal kabinet met een positieve agenda. Er is een dringende behoefte in de samenleving aan meer zekerheid in werk en inkomen. Het is belangrijk dat daar gehoor aan wordt gegeven. De FNV zal als stem van werkend Nederland, van iedereen die werkt, wil werken en heeft gewerkt, blijven aandringen op het stoppen van de race naar beneden. Het is belangrijk dat we het tij keren en de verschillen kleiner gaan worden, niet groter."

Waarom bleven stembureaus in Nijmegen langer open?

Voor zover bekend hebben zich afgelopen dag weinig grote incidenten voorgedaan rondom het stemmen bij de verkiezingen. Opvallendste zaak was misschien wel dat op een aantal plekken de stembiljetten op waren als gevolg van de grote toestroom aan kiezers. Dat leverde lange rijen op. De gemeente Nijmegen maakte daarom kort na negen uur bekend dat de stembussen mogelijk 2 uur langer zouden open blijven.

Twitter avatar gem_Nijmegen Gemeente Nijmegen Stemmen op Stadhuis Nijmegen mogelijk tot 23 uur vanwege tekort stembiljetten

Dit leidde tot consternatie bij de Kiesraad, want dat mag niet. De Kieswet schrijft voor dat de stembureaus om 21.00 uur dicht moeten gaan om beïnvloeding - door de op dat moment gepresenteerde exitpoll - van de uiteindelijke verkiezingsuitslag te voorkomen. Wat was er nou precies aan de hand?

Volgens de gemeente waren bij een aantal stembureaus de stemformulieren op, waardoor kiezers werden doorgestuurd naar andere stemlocaties. Dat leidde daar tot lange rijen. Een woordvoerder stelt dat er echter niets onoorbaars is gebeurd:

"We hebben de stembussen langer opengehouden om de bestaande rijen te kunnen oplossen. Om half tien was het laatste stembureau, op het gemeentehuis, ook dicht. Er zijn dus geen nieuwe stemmers bijgekomen. Achteraf is het niet slim geweest om te communiceren dat we mogelijk tot 23.00 uur zouden openblijven."

De Kieswet schrijft voor dat de voorzitter van een stembureau mag besluiten om bestaande rijen weg te werken, maar geen nieuwe stemmers mag binnenhalen. De Kiesraad reageerde in eerste instantie "verrast" op de mededeling vanuit Nijmegen, maar het is niet bekend of ze ook stappen onderneemt.

Greenpeace: het antwoord op Wilders is groen

Greenpeace ziet in de uitslag van gisteren een "groene verkiezingswinst". De zetelwinst voor GroenLinks, D66, Partij voor de Dieren en Christenunie, "partijen die van klimaatactie een speerpunt maken", betekent volgens campagneleider klimaat en energie Faiza Oulahsen dat "het antwoord van de kiezer op Geert groen [is]":

"Deze stem vóór klimaat moet duidelijk doorklinken in het regeerakkoord. Het nakomen van de klimaatafspraken van Parijs moet daarin centraal staan, welke partijen uiteindelijk ook gaan formeren samen."

Zo coveren de ochtendkranten de verkiezingsuitslag

Veel buitenlandse pers was er de afgelopen dagen aanwezig in Den Haag. Zij berichtten eigenlijk alleen maar vanuit één frame: gaat er na de Brexit en de winst van Donald Trump een volgende episode aan de populistische revolutie worden toegevoegd? PVV-leider Geert Wilders domineerde in het buitenland het beeld van de Nederlandse verkiezingen.

Na woensdag is dat beeld ietwat gekanteld, hoewel buitenlandse media het nog steeds hebben over het 'afhouden' van een populistische beweging. “Nederlandse premier bezweert radicaal rechts”, schrijft The Guardian donderdag op de voorpagina. En The Times: “Nederlandse kiezers slaan opstand af, radicaal rechts zakt voor verkiezingstest.”

Twitter avatar hendopolis Neil Henderson GUARDIAN: Election cash claims hit up to 20 Tory MPs #tomorrowspaperstoday https://t.co/wzvSXGThRk

Nederlandse media belichten daarentegen de verkiezingen donderdag meer vanuit de kant van Rutte, hoewel zij veelal naar de drukker moesten op een moment dat er nog weinig uitslagen binnen zijn gekomen.

Twitter avatar volkskrant de Volkskrant Dit is de voorpagina van de krant van donderdag 16 maart. En heel veel is al te lezen op Volkskrant.nl https://t.co/wGoOouVGdY
Bekijk hier: Zo brengen de ochtendkranten de verkiezingsuitslag

De Haagse Stemming: Wie geeft Rutte zijn volgende kus des doods?

Nog niet alle uitslagen zijn geteld, maar wel is zeker dat Mark Rutte met de VVD voor de derde maal op rij de grootste is geworden. Hij mag opnieuw gaan proberen een kabinet te formeren. In nieuwsbrief 'De Haagse Stemming' blikt NRC-redacteur Emilie van Outeren alvast vooruit op de komende weken, want wie wil nog met Rutte in zee?

Rutte kan eigenlijk niet om het CDA en D66 heen. Dat wil hij ook niet. Bovendien is GroenLinks de eerst aangewezene om bij de formatie aan te sluiten, vanwege hun grote zetelwinst.

"Maar de risico’s voor andere partijen zijn groot. De PvdA, junior partner in een objectief gezien succesvol kabinet met de VVD, is verpletterd tot in de enkele cijfers. Het grootste zetelverlies in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Samenwerken met Rutte lijkt de kus des doods."

Lees ook de nieuwste editie van De Haagse Stemming: Wie geeft Rutte zijn volgende kus des doods?

Hollande feliciteert Mark Rutte

De Franse president Hollande heeft Mark Rutte gefeliciteerd met zijn verkiezingsoverwinning. Hij spreekt van een "duidelijke overwinning op het extremisme":

"De waarden van openheid, respect voor de ander en vertrouwen in de toekomst van Europa zijn de enige echte respons op de nationalistische trekken die de wereld opschudden."

In het buitenland werd met grote belangstelling naar de Nederlandse verkiezingsuitslag gekeken, omdat die gezien werd als een eerste indicatie van de richting die de Europese kiezer op lijkt te gaan. Frankrijk kiest op 7 mei de opvolger van Hollande, en Front National-voorvrouw Marine Le Pen is kanshebber. Eind september zijn in Duitsland verkiezingen.

Wat gaat er vandaag gebeuren?

Nu de verkiezingen zijn geweest, wordt vrijwel meteen het proces richting formatie van een nieuw kabinet in gang gezet. NRC-redacteur Mark Kranenburg heeft een spoorboekje opgesteld van hoe de route van stembus naar regeringsvorming zal verlopen.

De eerste stap is dat de voorzitter van de oude Tweede Kamer, Khadija Arib (PvdA), donderdagmorgen de fractieleiders van de nieuw gekozen partijen bellen om ze uit te nodigen voor een gezamenlijke vergadering in de middag.

Deze fracties komen dezelfde morgen bijeen in hun eigen vergaderruimtes in het gebouw van de Tweede Kamer. Ze zullen daarbij moeten bepalen welk advies hun voorzitter later die dag zal geven aan Arib over het verloop van de kabinetsformatie. De nieuwe Tweede Kamer zal nog dezelfde dag, of uiterlijk binnen acht dagen, hierover debatteren. De nieuwe Tweede Kamer wordt op 23 maart beëdigd.

In het gesprek kunnen de fractievoorzitters besluiten om een verkenner aan te stellen die het plenaire debat van de nieuwe Tweede Kamer moet voorbereiden. In 2012 kreeg Henk Kamp van de VVD deze rol toebedeeld. Deze verkenner zal meteen aan het werk gaan en de verschillende fracties ontvangen om met hen te bespreken welke rol zij voor hun partij zien en in welke combinaties dat wellicht kan gebeuren.

De verkenner zal vervolgens verslag uitbrengen van zijn bevindingen. Dat kan leiden tot het voorstel een of meerdere informateurs te benoemen die de mogelijkheden van een bepaalde coalitie moet (en) onderzoeken.

De informateur (s) begint in de Stadhouderszaal in het gebouw van de Tweede Kamer de formatie-onderhandelingen. Ondertussen regeert het oude kabinet demissionair door, wat betekent dat het zich niet zal buigen over controversiële zaken.

Lees hier het gehele spoorboekje: Van stemhokje naar kabinetsformatie in negen stappen

Zo hebben de partijen het gisteren gedaan

Sinds de exitpoll van 21.00 uur gisteravond is in de stemverdeling het een en ander veranderd. De VVD loopt uit naar 33 zetels en blijft de grootste partij. De nummer twee, Geert Wilders' PVV, doet het met 20 zetels iets beter dan de partijen die op een gedeelde derde plek staan: CDA en D66. Op links staan GroenLinks en SP met 14 op gelijke hoogte. De PvdA is hard onderuit gegaan, en blijft hangen op 9 zetels.

De zetelverdeling is op basis van een voorlopige prognose van het ANP. Het persbureau baseert zich daarbij op de daadwerkelijke resultaten zoals de stembureaus die tellen, maar het stemmentellen is de afgelopen nacht nog niet in alle gemeenten afgerond. Bekijk voor de meest actuele uitslagen per provincie onze uitslagenkaart.

The day after: de verkiezingsuitslag daalt langzaam neer

Goedemorgen, welkom bij het liveblog van de dag na de Nederlandse parlementsverkiezingen. Terwijl de uitkomsten langzaam neerdalen over Den Haag, wordt het donderdag vooral een dag van terugkijken en toch ook al vooruitblikken. Nog niet alle uitslagen zijn binnen, zo'n 95 procent van de stemmen is momenteel geteld.

Daaruit blijkt dat de VVD van Mark Rutte veruit de grootste is, met 33 zetels. Op gepaste afstand volgen de PVV, met 20 zetels, en D66 en het CDA met elk 19 zetels. Grote verliezer is de PvdA met voorlopig negen zetels, maar die aantallen zouden mogelijk nog kunnen veranderen als de officiële uitslagen zijn binnengekomen.

Lees onze analyse van de uitslag: Signaal aan Europa: de PVV breekt niet door

Door de hoge opkomst en doordat het overbrengen van de stemmen naar het hoofdstembureau in de gemeente, de Kieskring en vervolgens de Kiesraad, handmatig gebeurt, laat de uitslag langer op zich wachten. Het ANP zegt daarom ook pas vrijdag met een definitieve prognose te komen.

Lees ook het liveblog over de verkiezingsavond terug: VVD stijgt naar 33 zetels, PVV tweede partij