Hoe het buitenland de Nederlandse uitslag ziet

Duitsland opgelucht Nederland heeft gekozen tegen extreemrechts en voor Europa, schrijven buitenlandse kranten. „Het einde van de liberale wereldorde is misschien nog niet aanstaande.”

Partijleider Mark Rutte tijdens de verkiezingsavond van de VVD in WTC The Hague na de Tweede Kamerverkiezingen. Foto Niels Wenstedt/ANP

Europa is gered, met dank aan de Turkse president Erdogan. Die analyse maken veel buitenlandse media in de eerste uren na de Tweede Kamer-verkiezingen. Buitenlandse politici maken geen geheim van hun opluchting.

Zelden zal er in het buitenland zo veel aandacht zijn geweest voor de Nederlandse stembusgang. Met de verkiezingen in Frankrijk (mei) en Duitsland (september) voor de boeg leek Nederland het toneel te worden van een populistische omwenteling die het einde zou kunnen inleiden van de Europese Unie. „Wordt Nederland de eerste dominosteen die valt?”, vroeg een verslaggever van het Britse actualiteitenprogramma Newsnight deze week aan premier Rutte.

Al na het bekend worden van de eerste exit-poll, om negen uur woensdagavond, was duidelijk dat die omwenteling er niet zou komen en begonnen cameraploegen op het Haagse Plein hun boel in te pakken. Niet de ‘Nederlandse Trump’ maar Rutte had gewonnen. Of in de woorden van de premier: „het verkeerde populisme” was gestopt. Die quote ging de hele wereld over: The Australian kopte er vannacht mee.

Volg de laatste ontwikkelingen rondom de verkiezingen via ons liveblog

Vooral in Frankrijk reageerden velen opgelucht. President Hollande feliciteerde Rutte met zijn „duidelijke overwinning op het extremisme”. Presidentskandidaat Macron twitterde: „Nederland laat ons zien dat de doorbraak van extreem-rechts niet onvermijdelijk is”. Nicolas Bay, de secretaris-generaal van het Front National van Marine Le Pen, putte eveneens hoop uit de uitslag. Hij wees erop dat de PVV van Wilders wel degelijk zetelwinst heeft geboekt.

Twitter avatar EmmanuelMacron Emmanuel Macron Les Pays-Bas nous montrent que la percée de l’extrême droite n’est pas une fatalité et que les progressistes européens montent en puissance.

In Brussel overheerste eveneens blijdschap. Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, begroette de uitslag als „een stem voor Europa tegen het extremisme”.

Ook Duitsland reageerde opgelucht. Even voor middernacht belde bondskanselier Angela Merkel Rutte om hem te feliciteren. Eerder op de avond hadden Duitse media al met zichtbaar plezier de jubelende tweet van de kabinetschef van Merkel, Peter Altmaier, aangehaald. Die citeerde een bekende voetbalhit van André Hazes uit 1988: „Nederland o Nederland jij bent een kampioen! Wij houden van Oranje, om zijn daden en zijn doen!”

Twitter avatar peteraltmaier Peter Altmaier Nederland oh Nederland jij bent een kampioen!Wij houden van Oranje om zijn daden en zijn doen! Gefeliciteerd met dit geweldig resultaat!

Geen macht voor extreemrechts

Veel kritischer waren de reacties in Turkije. Minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu, dit weekeinde de toegang ontzegd tot Nederland, waarschuwde dat Nederland en Europa afstevenen op „godsdienstoorlogen”. Alle Nederlandse partijen zijn volgens Cavusoglu lood om oud ijzer.” Er is geen verschil tussen de sociaaldemocraat en de fascist Wilders. Ze hebben allemaal dezelfde mentaliteit.”

Van Berlijn tot New York probeerden journalisten de uitslag van de Nederlandse verkiezingen te duiden. The New York Times concludeerde dat een overwinning voor Wilders een brug te ver was.

„De uitslag verraadt een sluimerende angst om de macht in handen te geven van extreem-rechts.”

Die conclusie trekt ook de Franse krant Le Figaro: „De zeer extreme standpunten van Wilders, die de koran wil verbieden, alle moskeeën wil sluiten en uit de EU wil stappen, hebben de Nederlandse maatschappij duidelijk angst aangejaagd.”

De Turkse kwestie

En er was natuurlijk het diplomatieke conflict met Ankara. „De Turkse kwestie, die zaterdag tot een hoogtepunt kwam met de uitzetting van de Turkse minister van Familiezaken, en een recordopkomst van 82 procent lijken Rutte in het zadel te hebben gehouden”, schrijft de Belgische krant De Morgen.

Rutte, zo schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung, „gebruikte de kans voor de eindsprint van de verkiezingsstrijd, waarbij hij zich in een serie optredens op straat en op tv presenteerde als zowel een bezorgde regeringsleider van een verongelijkt land, als een partij-politicus die vecht om de stemmen van de burgers.” Of, zoals Der Spiegel het kernachtig samenvatte: „De overtuigende overwinning van Rutte heeft een Turkse vader: Recep Tayyip Erdogan.”

Lees ook: Zo brengen de ochtendkranten de verkiezingsuitslag

Vooruitkijken

Veel Europese kranten keken alvast vooruit. De Poolse Gazeta Wyborcza wijst haar lezers erop dat het in het „gefragmenteerde parlement” niet eenvoudig zal zijn een coalitie te smeden die een meerderheid heeft. „Vrees voor Belgische toestanden”, kopte De Standaard bij de zuiderburen.

Met Mark Rutte kiezen de Nederlanders voor een Europese koers, zo constateren veel commentatoren. „Europa leeft meer dan ooit”, schreef de hoofdredacteur van Die Welt. „Minder in de instituties, dan in het bewustzijn van de burgers. Vandaag beleefden we de spanning allemaal met de Nederlanders mee.”

Anderen waarschuwden dat één zwaluw nog geen zomer maakt. „Het valt te betwijfelen in hoeverre Nederland, een van meest sociaal-progressieve landen, een betrouwbare thermometer is voor de andere belangrijke verkiezingen in Europa”, schrijft The New York Times.

Dat vindt ook The Guardian. „Er zijn verschillende redenen voor het feit dat het patroon niet opgaat en waarom een overwinning van Wilders – hoewel dit ontegenzeggelijk een krachtige symbolische nederlaag is – niet per se een keten van gebeurtenissen in beweging zou hebben gezet die het voortbestaan van de EU in gevaar zou hebben gebracht.” De Britse krant wijst op de Nederlandse coalitiepolitiek. Zelfs al zou Wilders hebben gewonnen, en zelfs al zouden andere partijen bereid zijn geweest om met hem in zee te gaan, dan zou een ‘Nexit’ ondenkbaar zijn geweest. Bovendien: zowel het Front National in Frankrijk als de AfD in Duitsland blijven hangen in de peilingen. „Hoeveel dominostenen er ook vallen dit jaar, het einde van de liberale wereldorde is misschien nog niet aanstaande.”

    • Steven Derix
    • Floris van Straaten