opinie

    • Lamyae Aharouay

Het dominosteentje is niet om, maar wankelt wel

We bleken niet het dominosteentje te zijn waar premier Rutte vooral de laatste dagen van de campagne zo voor waarschuwde. Na Brexit en Trump kon het zomaar de beurt aan Nederland zijn. Maar de PVV werd niet de grootste. Alle ogen waren gericht op de winst of het verlies van de partij van Geert Wilders, ook internationaal. Hij won er dan wel wat zetels bij, maar hij verpletterde de andere partijen niet. De eerste analyses zullen alsnog schrijven over het verlies van het populisme.

Toch is die conclusie te voorbarig en te makkelijk. De PVV heeft niet gewonnen, zijn populistisch-rechtse gedachtengoed en tactiek van verdeling heeft dat wel gedaan. De verkiezingsuitslag is daar het levend bewijs van.
Nederland is verdeeld.

GroenLinks, een partij die zich heel duidelijk uitspreekt voor het openen van de grenzen voor vluchtelingen, bleek gisteren de grote winnaar. De partij presenteerde zich de afgelopen campagne als duidelijk pro-immigratie, en dat heeft haar groot gemaakt. Er is dus animo voor die gedachte. Datzelfde geldt voor D66. Beide voerden een campagne die gericht was op verbinding, en blijkbaar heeft dat aangeslagen. Dat is toch bijzonder in deze tijden.

Aan de andere kant van het spectrum wist het CDA ook te groeien, de partij die wil dat onze kinderen staand het Wilhelmus zingen en die het hebben van een tweede nationaliteit verbiedt. Forum voor Democratie, een soort PVV maar dan verpakt in nette woorden, wist van nul tot twee zetels te groeien. Voorman Thierry Baudet waarschuwde recent nog voor „homeopathische vermenging”. De man die zich uitspreekt tegen het partijkartel mag er nu zelf deel van uitmaken. Datzelfde geldt voor Denk, een partij die op eigen wijze gebruik, of misbruik, maakte van de verdelingsstrategie.

En ook de VVD, de grootste partij, wist tijdens de afgelopen campagne fijntjes identiteitspolitiek te combineren met wat wel en niet normaal was. Het leverde een onsmakelijke cocktail op, die toch sterk smaakte naar een slap aftreksel van de PVV-boodschap.

Het is te makkelijk om te stellen dat de beperkte winst van Wilders betekent dat het rechts-populisme is overwonnen. De conclusie is dat de PVV er wellicht te hard inging, zo hard dat het kiezers heeft afgeschrikt. Maar blijkbaar is die kiezer toch ook nog steeds op zoek naar harde taal over immigratie, integratie en islam. De boodschap van Wilders is door midden-rechtse partijen overgenomen, geconverteerd tot woorden die milder racistisch lijken en verteld door mannen die beleefder en redelijker ogen. De boodschap van Wilders is salonfähig geworden.

Een tijd terug schreef ik hier over Plan B. Iets om op terug te vallen als de PVV de grootste zou worden. Als het hier onleefbaar zou worden, als ik mijn identiteit moest opgeven om hier geaccepteerd te worden, dan wilde ik iets hebben als vluchtweg. Vlak na de exit polls kreeg ik een berichtje van een bevriend journalist. Wat deze uitslag daarmee deed? Het ligt er nog. Ergens diep weggestopt, in een la. Deze verkiezingsuitslag is bovenal verwarrend.

Time vraagt zich deze week op de cover af: Can Europe survive the new populism? Met foto’s erbij van Marine Le Pen, leider van het Front National, en Wilders. Die cover is inmiddels achterhaald. Het zijn allang niet meer Le Pen en Wilders die het populisme vertegenwoordigen.

Nee, het dominosteentje Nederland is niet omgevallen. Maar let op, met deze uitslag wankelt het wel.

Lamyae Aharouay werkt als redacteur bij BNR en maakt de podcast Haagse Zaken. Twitter: @LamyaeA

    • Lamyae Aharouay