Houdt het inreisverbod dit keer stand?

Het omstreden inreisverbod van president Trump is door de rechter in Hawaii opgeschort. Wordt de nieuwe versie van het decreet ook afgeschoten?

Foto Michael Reynolds/EPA

Het uur van de waarheid is aangebroken voor het omstreden inreisverbod van de Amerikaanse president Trump, gericht tegen inwoners van zes overwegend islamitische landen. Donderdag werd het decreet door de rechter in Hawaii alvast opgeschort.

Trump vaardigde het nieuwe inreisverbod eerder deze maand opnieuw uit nadat het oorspronkelijke decreet stukliep op juridische obstakels. Tegenstanders hopen het opnieuw te blokkeren bij federale rechters. Hoe groot is de kans dat het decreet nu wel definitief standhoudt? Vijf vragen.

  1. Waarom heeft het nieuwe reisverbod op zich laten wachten?

    De beoogde startdatum van het nieuwe inreisverbod lag tien dagen nadat Trump de nieuwe versie van het decreet op 6 maart ondertekende. Die aanlooptijd moest voorkomen dat mensen die onderweg zijn naar de VS, en de autoriteiten op Amerikaanse vliegvelden, door de regels zouden worden overvallen, zoals gebeurde bij het eerste inreisverbod. Dat ging op 27 januari onmiddellijk in, wat in en buiten de VS chaos en onzekerheid veroorzaakte. Binnen enkele dagen werd het opgeschort door een federale rechter in Seattle – een uitspraak die werd bekrachtigd door het Hof van Beroep in San Francisco. Trump trok het decreet daarop in om het opnieuw te formuleren.

  2. Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen het nieuwe decreet en het oude?

    Het nieuwe inreisverbod betreft zes overwegend islamitische landen: Iran, Syrië, Libië, Jemen, Somalië en Soedan. Reizigers uit die landen komen voor negentig dagen niet in aanmerking voor Amerikaanse visa. Irak, dat oorspronkelijke ook op de lijst stond, is verwijderd na kritiek dat veel Irakezen de Amerikanen hebben geholpen bij de oorlog in het land.

    Cruciaal verschil is ook dat in het nieuwe decreet een uitzondering wordt gemaakt voor mensen die al in het bezit zijn van geldige visa of verblijfsvergunningen, of voor vluchtelingen die al toestemming hadden om zich in Amerika te vestigen. Ook mensen met een dubbele nationaliteit blijven dit keer buiten schot.

    Bekijk ook de beelden van herenigde gezinnen: Na opschorting inreisverbod zijn deze families alsnog herenigd

    Vluchtelingen uit Syrië, die volgens het oorspronkelijke decreet voor onbepaalde tijd geen toegang meer kregen, worden niet meer specifiek genoemd. Wel wordt de toelating voor alle vluchtelingen 120 dagen stilgelegd. Tot slot is er nu meer ruimte voor uitzonderingen.

  3. Wie worden het meest geraakt?

    Het nieuwe inreisverbod treft vooral mensen uit de zes landen die Amerika willen bezoeken en nog geen visum hebben. Denk aan mensen die hun familie in de VS willen bezoeken of voor werk willen reizen.

    Ook zullen minder vluchtelingen wordent toegelaten. Trump wil het aantal vluchtelingen dat het huidige fiscale jaar naar de VS komt terugdringen van 110.000, zoals gepland onder president Barack Obama, tot 50.000 (het fiscale jaar loopt tot 30 september). Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken naderen de VS dat aantal al: in het huidige fiscale jaar zijn tot nu toe al 37.000 vluchtelingen toegelaten. Volgens vluchtelingenorganisaties komen 60.000 vluchtelingen door het nieuwe decreet in problemen.

  4. Vervallen met de wijzigingen de juridische bezwaren?

    Dat valt te bezien. De regering-Trump heeft het decreet aanmerkelijk afgezwakt door mensen met een geldig visum buiten schot te laten. Daardoor moet de juridische haalbaarheid aanzienlijk zijn vergroot.

    Ook moet het nieuwe verbod juridisch beter overeind blijven omdat een opmerkelijke passage uit het oorspronkelijke decreet is verwijderd: daarin stond dat vluchtelingen uit de betrokken landen die worden vervolgd wegens hun geloof nog wel in aanmerking komen voor toegang. Dat werd gezien als voorkeursbehandeling van christenen boven moslims.

    Lees ook: Het nieuwe inreisverbod van Trump blijft juridisch kwetsbaar

    Het Witte Huis wijst erop dat de president een grote bevoegdheid heeft om het toelatingsbeleid te bepalen. Volgens de regering is het inreisverbod nodig om het land te beschermen tegen potentiële terroristen.

    Tegenstanders menen dat het decreet nog steeds moslims discrimineert vanwege hun geloof en daarom in strijd is met de Amerikaanse Grondwet. Bovendien worden de belangen van individuen, organisaties en staten volgens critici geschonden, zonder dat de regering overtuigend bewijs heeft geleverd dat dit in het belang is van de nationale veiligheid.

  5. Door wie wordt het nieuwe inreisverbod juridisch aangevochten?

    Zeker acht staten hebben tot nu toe juridische stappen genomen. Het inreisverbod zou de belangen schaden van bedrijven, universiteiten en andere instellingen in hun staten die willen dat hun werknemers en studenten heen en weer kunnen reizen. Bij een federale rechter in Maryland wordt onder meer de limiet op vluchtelingen aangevochten.

    De staat Washington, die het oorspronkelijke inreisverbod met succes aanvocht, probeert dat opnieuw, met steun van onder meer Californië, New York, Massachusetts, Minnesota en Oregon. Dezelfde federale rechter die het eerste inreisverbod opschortte, James Robart, moet beoordelen of zijn eerdere overwegingen ook van toepassing zijn op het nieuwe decreet.

    Volgens het ministerie van Justitie, dat de regering verdedigt, is er deze keer echter geen goede basis voor de rechtszaken. „Geen visum is ingetrokken”, aldus het ministerie. „Geen rechtmatige ingezetene die naar het buitenland reist, wordt belet om terug te keren.” Aanklagers kunnen daarom volgens het ministerie niet hard maken dat „zich op of kort na 16 maart een ramp zal voltrekken”.

    • Frank Kuin