VVD denkt al aan lastige formatie

Verkiezingsavond VVD

Een wat matte vreugde bij de VVD. Maar bij de partij zijn ze ook al aan het rekenen: welke coalities zijn er mogelijk. „VVD is terug op haar natuurlijke grootte.”

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff viert de uitslag op de VVD-avond in Den Haag. Foto ANP / Jerry Lampen

Minister van Economische Zaken Henk Kamp maakt met een rode pen optelsommetjes op een papiertje. Een jonge VVD’er gebruikt de rekenmachine op zijn iPhone.

Bij de VVD-verkiezingsavond in het Haagse WTC maakt een wat matte vreugde over de verkiezingsoverwinning bij meerdere aanwezigen al snel plaats voor berekening.

Hoe valt uit deze verkiezingsuitslag in hemelsnaam een stabiele coalitie te breien? „Geen idee, vraag het mij morgen maar”, zegt VVD-Kamerlid Han ten Broeke. Anderen verliezen zich in scenario’s.

Een voormalige medewerker van de VVD-fractie: „Rond de Kerst dwingen we de PvdA weer om mee te doen. Wat hebben ze te verliezen?” Henk Kamp, bij de vorige formatie nog ‘verkenner’ wil zijn eerste verkenningen met rode pen niet delen.

Als de eerste exitpolls binnenkomen, wordt er eerst wat aarzelend gejuicht. Pas bij de derde melding van de waarschijnlijke uitslag door de NOS klinken de zelffelicitaties overtuigend.

Voor de aanvankelijke matheid worden verschillende verklaringen gegeven. De partij is de grootste, maar heeft wel, als de exitpoll klopt, 10 zetels verloren.

Verlies van PvdA ‘voelt niet goed’

Enkele Kamerleden en bewindslieden die met coalitiepartner PvdA hebben samengewerkt, zijn ontdaan door het enorme verlies van de sociaaldemocraten, historisch toch hun aartsrivalen. „Ik vind het zuur voor ze, en dat zegt in mijn geval echt wel iets”, zegt staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, Klaas Dijkhoff. Het verlies van de PvdA „voelt niet goed”, zegt VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra.

Er is natuurlijk ook een zekere gewenning. Het is alweer de derde keer dat de VVD de grootste wordt – als de exitpolls er niet vreselijk naast zitten. En er is, zeker bij de leden van de partijtop, het besef dat er een zeer moeizame, en dus ook langdurige formatieperiode in het verschiet ligt.

Opluchting is er ook. Van een door sommigen verwachtte too-close-to-call-uitslag lijkt op het eerste gezicht geen sprake. Het verschil tussen de VVD en de eerstvolgende partij, mogelijk meer dan tien zetels, is „wel prettig”, zegt Dijkhoff. Het maakt de formatie die eraan komt net iets makkelijker.

Als de camera’s aanstaan roemen alle geïnterviewde politici de kwaliteiten van de VVD-campagne, en dan vooral van de voorman, premier Mark Rutte. Hij had, zo meldden zijn partijgenoten, zich een staatsman getoond. Hij had een perfecte campagne gevoerd, zo zei minister Jeanine Hennis van Defensie. Hij was volgens campagneleider Tamara van Ark „het gesprek met de Nederlandse kiezer” aangegaan, en had daarmee zijn partij weer de grootste gemaakt. Dat de VVD ruim beter dan de peilingen lijkt te scoren, komt niet door de Turkije-rel, zeggen sommigen. Arend Jan Boekestijn, voormalig Kamerlid van de VVD, was het daar niet mee eens. „Erdogan wordt erelid van VVD. Zeker 5 zetels plus.”

Waarom de VVD dan toch 10 zetels had verloren? De partij is toch, het is niet ongebruikelijk, afgestraft voor regeringsdeelname. De historische winst van 2012 – 41 zetels – was een aberratie. Toen was er een evidentie tweestrijd met de PvdA, die beide partijen tot hoge uitslagen opstuwde. Ondanks verwoede pogingen van Rutte om zo’n tweestrijd weer te organiseren, deze keer met Geert Wilders, bleef die uit. Daardoor was een herhaling van de uitslag van 2012 niet te verwachten. „De VVD is weer terug op zijn natuurlijk grootte”, zegt een VVD’er.

Foto ANP / Jerry Lampen

Rutte: Nederland heeft ho gezegd tegen verkeerd populisme

In zijn overwinningstoespraak memoreerde Rutte eerst dat Nederland, tot opluchting van de Europese collega’s waarmee hij al telefonisch had gesproken, „ho heeft gezegd tegen het verkeerde soort populisme”.

Al snel richtte Rutte zich op de komende formatie. „In een campagne is het onvermijdelijk dat verschillen worden benadrukt en uitvergroot. Dat hoort bij verkiezingen. Nu is het van belang het land weer bij elkaar te brengen. We moeten een stabiele regering vormen. En daar zal ik alles voor geven.”

Anders dan in 2012 heeft Rutte aan één regeringspartner bij lange na niet genoeg. Hij zal zijn geroemde managerskunsten hard nodig hebben.