‘Patriottische lente’ blijft uit na magere winst Wilders

PVV

De PVV won weer, na vier nederlagen op rij. Maar de PVV was in 2010 veel groter, en Wilders kan zich niet meten met Rutte.

PVV-leider Geert Wilders reageert in het Tweede Kamer gebouw op de uitslag na de Tweede Kamerverkiezingen. Foto Robin Utrecht / ANP

Na vier verkiezingsnederlagen op rij heeft de PVV weer gewonnen. De partij komt uit op 20 zetels, dat zijn er vijf meer dan bij de verkiezingen vier jaar geleden.

Wilders werd niet de grootste, zoals hij hoopte. De PVV wilde de VVD voorbij als grootste partij van Nederland, maar Wilders komt met deze uitslag niet eens in de buurt van VVD-leider Mark Rutte. „Ik sta hier met de mood van een winnaar”, zei hij tegen één uur ’s nachts. Wilders wil met deze winst een plek aan de onderhandelingstafel. Maar hij was ook reëel: de komende vier jaar zit zijn partij weer in de oppositie.

Nederland wordt met deze uitslag niet het volgende land dat valt voor de opkomst van het populisme, na de Brexit en de verkiezing van Donald Trump als president van de VS. Dat was, vooral in internationaal perspectief, dé grote achterliggende vraag van deze verkiezingen. Wilders kan zichzelf nu minder overtuigend presenteren als de voortrekker van de mondiale „patriottische lente.” Vanuit het buitenland klonken overwegend opgeluchte reacties, vooral rond het Duitse kabinet.

Wilders reageerde getergd op een uitspraak van Mark Rutte. Die had eerder op de avond gezegd dat Nederland ‘ho’ zegt tegen „een verkeerd soort populisme”. Wilders noemde dat „hele enge woorden”. „Hij suggereert dat wij slechte populisten zijn, halve nazi’s of zoiets. Ik zie mezelf niet als populist.”

Wilders had de uitslagen op televisie in zijn fractiekamer gevolgd. Zijn partij organiseerde geen uitslagenavond. Er was geen geld om de beveiliging te betalen. Drie kwartier na de eerste exitpolls reageerde Wilders via Twitter: „We hebben zetels gewonnen! Eerste winst is binnen! En Rutte is nog lang niet van mij af!”

Tijdens de campagne heeft Wilders steeds gezegd: als de kiezer ons écht groot maakt, kunnen de andere partijen niet om ons heen. De PVV-leider doelde op 35 zetels of meer. De peilingen begin dit jaar gaven hem ook reden dit te zeggen: soms stond hij op meer dan 30 zetels.

Wilders heeft zijn partij bij elkaar gehouden

Toch kan Wilders de beperkte overwinning positief uitleggen. Het laat zien dat hij erin is geslaagd zijn partij bij elkaar te houden na vier verkiezingsnederlagen en een dreigende implosie. De PVV wankelde nadat Wilders op de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 zijn beruchte ‘minder-Marokkanen’-oproep deed. Tweede Kamerleden, Statenleden, gemeenteraadsleden en medewerkers stapten op. Dat is nog maar drie jaar geleden.

Dit kwam bovenop de nederlaag bij de verkiezingen van 2012 (9 zetels eraf) en werd gevolgd door slechte uitslagen bij de Provinciale Statenverkiezingen en de Europese verkiezingen in 2015. Wilders klonk verslagen na die uitslagen. In 2012: „We hebben zwaar verloren. We hebben ons met hart en ziel ingezet. Onze campagne koos voor Nederland, maar kennelijk is dat onvoldoende aangeslagen.” En in 2015: „Ik verhul niet dat ik op een mooier resultaat had gehoopt.”

Die laatste opmerking geldt ook voor deze verkiezingsuitslag. Wel krijgt de PVV met deze uitslag de bevestiging dat het harde anti-islamgeluid nog altijd een stevige achterban op de been brengt. De PVV-campagne leek geboetseerd naar die van 2010. Toen ging de PVV van 9 naar 24 zetels. Net als toen dreef de campagne nu op een sterk anti-islamgevoel, op betere zorg en een lager (of geen) eigen risico.

Wilders zegde deze verkiezingscampagne meerdere debatten af en ging weinig de straat op. Het lijkt zijn campagne geen goed te hebben gedaan.

    • Enzo van Steenbergen