Recensie

De verkiezingscampagne op tv: veel kritische burgers, geen gamechanger

Zap

Tv-criticus Hans Beerekamp kijkt terug op de hoogtepunten van de campagne, van de kritische kiezers bij Nieuwsuur tot de Mannequin Challenge in het Jeugdjournaal.

Mannequin Challenge van lijsttrekkers in 'Jeugdjournaal' (NOS).

Jan Jaap van der Wal was er helemaal klaar mee in RTL Late Night. Alles is gezegd en gedaan, nu hunkert het stembiljet naar het potlood, zoals Bart Chabot een klassieke column van Martin Bril citeerde in De Wereld Draait Door.

Om de euforie te schetsen van het einde van een lange verkiezingscampagne werden zelfs de jaren 60 en 70 erbij gehaald. Aan het slot van het laatste en verreweg beste lijsttrekkersdebat, van Nederland Kiest (NOS), zong Lovin’ Spoonful Did You Ever Have To Make Up Your Mind? (1966). In beeld verscheen een compilatie van visuele hoogtepunten, waaronder natuurlijk de Mannequin Challenge in het Jeugdjournaal: zes lijsttrekkers die als levend standbeeld het risico durfden te lopen van verkeerde beeldvorming over een gebrek aan dynamiek.

Johan Fretz eindigde een dubbellange aflevering van Pauw & Jinek: De Verkiezingen met een variant op Gil Scott-Herons proto-rap The Revolution Will Not Be Televised (1971), die een symbool van Black Power zou worden. Hoe belangrijk televisie ook is voor beeld- en opinievorming uiteindelijk moet het volk het zelf doen, in de echte werkelijkheid daarbuiten: Democracy Will Not Be Televised.

Meer dan ik mij kan herinneren ooit in eerdere verkiezingscampagnes te hebben gezien, werd de burger in zijn hoedanigheid als potentiële kiezer ook al tijdens de campagne betrokken in de media-aandacht. Nieuwsuur zocht een aantal van hen op en zette kritische kiezers tegenover een lijsttrekker in de studio. Het droeg bij aan een voortreffelijke reeks, die voor elk van de lijsttrekkers van nu in de Kamer vertegenwoordigde partijen (alleen Geert Wilders vond het „niet leuk” en bleef weg) een klein uur uittrok.

En dan waren er aardige nieuwe programma’s, zoals Danny Zoekt Stemmers (NTR). Daarin bracht Danny Ghosen iemand die van plan was niet te gaan stemmen in contact met een Kamerkandidaat, die probeerde met argumenten de keuze om thuis te blijven uit het hoofd te praten (met relatief weinig succes, overigens).

Anarchist Maxim Hartman werd door PowNed gekoppeld aan de eigen sterverslaggever Rutger Castricum in Maxim & Rutger Op Campagne. Ze poseerden als kibbelend echtpaar in bad en bed, waar op zeker moment ook Henk Krol (50Plus) tussen de lakens vandaan kroop. Het was meer theater dan nieuwsgaring, maar de reacties van de politici, die benaderd werden als Kamergotchi’s die liefde nodig hadden, was soms behoorlijk leerzaam. Altijd blijven lachen, herinnerden zij zich uit hun Rutger-training, maar die Maxim, daar hadden de adviseurs nog geen strategie voor bedacht.

NRC-onderzoek: Relatief veel media-aandacht voor PvdA, Denk en rechtse splinters

De tweestrijd en – we krijgen het woord bijna niet meer uit de tekstverwerker – gamechanger mochten dan uitblijven, het was niet een echt saaie campagne. Ook tegen de verwachting in werd er veel minder vuil gespeeld dan gevreesd werd na het moddergevecht van Trump tegen Clinton. Op de keper beschouwd waren veel debatten, zelfs over de klimaatverandering en energievoorziening, redelijk inhoudelijk.

Ten dele zal de relatieve terughoudendheid in het steekspel te maken hebben met de keuze van enkele hoofdrolspelers om op cruciale momenten hun snor te drukken: Wilders, Kuzu en aanvankelijk ook Rutte.

De buitenlandse cameraploegen staan in groten getale klaar om de uitslag te registreren. Wordt Nederland weer gidsland, dankzij een polder-Trump of een polder-Trudeau? Nog even, en dan kunnen we beginnen aan maandenlang formeren.

    • Hans Beerekamp