Opinie

Het midden heeft gewonnen

De uitslag

Nederland is, vrij naar de woorden van premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte , wakker geworden in een ‘normaal’ land. Geen populistische revolte wel diverse electorale mokerslagen. En dat dankzij verkiezingen die getuige de hoge opkomstcijfers ook echt leefden.

Met zoveel partijen en met zoveel winnaars en verliezers valt de verkiezingsuitslag op diverse manieren te duiden. Toch valt er één overheersende trend uit te halen: het politieke midden heeft bij de Tweede Kamerverkiezingen gewonnen. Het populistisch extremisme waar zo lang, zo veel over te doen was, heeft niet echt voet aan de grond gekregen. De door PVV-leider Wilders aangekondigde patriottische lente blijkt een fata morgana. Nederland blijft zoals het in de kern eigenlijk al decennia lang is: veelkleurig en overwegend gematigd.

Geheel eigen aan het proportionele Nederlandse kiesstelsel kan een groot verliezer zich toch winnaar noemen. De VVD van premier Rutte verloor een kwart van de aanhang maar verkeert dankzij de flinke voorsprong op de andere partijen toch in een uitermate comfortabele leiderspositie. Dramatisch is de uitslag voor de PvdA, de andere regeringspartij. Niet eerder in de parlementaire geschiedenis verloor een partij bij Kamerverkiezingen zo sterk. De PvdA, een van de pijlers van de naoorlogse verzorgingsstaat, verkeert sinds deze dreun in een existentiële crisis.

Als deze uitslag één ding duidelijk maakt is het dat regeren niet loont. Het kabinet Rutte-Asscher presenteerde op Prinsjesdag na vier jaar regeren een droombegroting. Wat moest stijgen steeg, wat omlaag moest, ging omlaag. Nederland is momenteel binnen de Europese Unie één van de best presterende landen. En toch hebben de kiezers de coalitie zwaar afgestraft. Het lijkt allemaal op 2002 toen een eveneens goed presterend PvdA-VVD kabinet, zwaar verloor. Voor de kiezer is politiek blijkbaar meer dan economische parameters.

Meest opmerkelijke winnaar is GroenLinks de partij die zich nu de grootste op links mag noemen. Het Jesse Klaver-effect heeft gewerkt. Maar een dermate persoonsgebonden overwinning draagt ook flinke risico’s in zich. D66-leider Alexander Pechtold tekende voor de zoveelste overwinning op rij. Hij is beloond voor zijn constructieve oppositierol. Ironisch genoeg is hij de enige winnaar van het kabinetsbeleid. Het CDA heeft zich onder leiding van Sybrand Buma met een conservatieve uitstraling knap weten terug te positioneren op het politieke middenveld.

Gegeven de uitslag ligt een coalitie opgebouwd vanuit het midden het meest voor de hand. VVD, D66 en CDA zouden het motorblok kunnen vormen. Vraag is dan wel welke partijen er dan nog bij moeten komen voor de meerderheid. Het formatiespel zal daardoor ingewikkeld worden. Maar er zal hoe dan ook moeten worden samengewerkt. Op basis van die notie zullen partijen elkaar de komende tijd moeten vinden. De woelige buitenwereld waar Nederland als gevolg van de Turkse kwestie nu ook rechtstreeks mee te maken heeft, vraagt snel om een stabiel kabinet.