Waarom geen partij het over ‘wonen’ heeft

Verkiezingen

In 2012 was de hypotheekrenteaftrek nog trending topic in de campagne. Maar dit keer is wonen geen thema in de verkiezingscampagne. Hoe kan dat?

Het tekort aan woningen loopt volgens het ministerie in 2020 op naar 2,6 procent. Foto Valerie Kuypers/ANP

Het zou een verkiezingsbelofte van formaat zijn geweest: met de SP aan de macht voor iedere corporatiehuurder een jaarlijkse huurverlaging van 400 euro. De dekking is er in het verkiezingsprogramma van de SP, doorgerekend en wel: door de verhuurdersheffing af te schaffen – de extra belasting die, vooral, woningcorporaties sinds 2013 betalen over de WOZ-waarde van hun huurwoningen. Ook de PvdA had campagne kunnen voeren met de belofte dat huurders maximaal 24 procent van hun inkomen aan woonlasten kwijt zijn. Of GroenLinks met de beloftes dat binnen vijf jaar alle nieuwbouw energieneutraal moet zijn.

Maar het is stil over wonen in de campagnes. Er wordt nauwelijks naar verwezen in spotjes, interviews en billboards of in de grote tv-debatten. Opmerkelijk, vinden ook de meeste fractiewoordvoerders in de Tweede Kamer die stilte. Want wonen raakt ieders portemonnee. In de campagnes worden hypotheekrenteaftrek, de oververhitting op de koopwoningmarkt in de Randstad, het tekort aan sociale woningen of de verhuurdersheffing nauwelijks genoemd. Terwijl het kabinet in 2012 bijna was gestruikeld over die verhuurdersheffing.

Lees ook: Minister Blok herziet verhuurdersheffing niet

Geen prioriteit

Woordvoerder Albert de Vries van de PvdA-fractie heeft intern nog geklaagd, over de gebrekkige belangstelling voor het woondossier. Maar hij kreeg te horen dat de prioriteit in de PvdA-campagne bij werk, inkomen en zorg lag, niet bij wonen. Ook Farshad Bashir had bij het SP-campagneteam om meer aandacht voor het woondossier gevraagd. Het zou prioriteit krijgen, was de toezegging. Maar nu de verkiezingsdatum nadert, is daar weinig van terechtgekomen, concludeert hij nu zelf ook.

Lees ook: Dit staat in de verkiezings­programma’s

Traditioneel zet de SP het woondossier nadrukkelijk op de agenda van verkiezingscampagnes. Nu die partij dat dit keer niet doet, is de belangstelling er ook veel minder, zeggen meerdere fractiewoordvoerders.

Fractiewoordvoerder Rik Grashoff van GroenLinks: „De pers vraagt er niet naar.” Hij vervolgt: „De politieke campagne-agenda wordt niet in Den Haag, maar in Hilversum bepaald. En vervolgens gaat het in de campagne niet om de inhoud, maar om de campagne zelf.”

In 2012 was de hypotheekrenteaftrek nog trending topic in de campagne. Nu maken VVD, CDA en PVV er in hun verkiezingsprogramma’s geen woord aan vuil. GroenLinks, D66 en de ChristenUnie willen de aftrek verder afbouwen, de PvdA zelfs helemaal voor hypotheken boven de 500.000 euro, de SP hanteert de grens van 350.000 euro. Dat zijn ingrijpende plannen voor woningbezitters.

Het is volgens Bashir ook maar de vraag óf fracties graag met het woondossier de boer op gaan. De verhuurdersheffing, bijvoorbeeld, is sinds de invoering ervan omstreden en leidde in 2013 nog tot een bijna-kabinetscrisis. De heffing werd in 2013 ingevoerd om het begrotingstekort terug te dringen en levert de schatkist volgend jaar 1,7 miljard euro op, ten koste van de woningcorporaties. Maar het leidde indertijd ook tot een politieke crisis, nadat toenmalig Eerste Kamerlid Adri Duivesteijn (PvdA) zich ertegen had gekeerd. Daardoor dreigde het moeizaam bereikte Woonakkoord van Blok met oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP te sneuvelen. Duivesteijn ging alsnog akkoord nadat Blok had toegezegd dat de heffing in 2016 geëvalueerd zou worden.

Bot instrument

GroenLinks, CDA, SP, 50Plus, Denk en PVV willen die heffing afschaffen. Dat hebben die partijen de afgelopen jaren ook bij herhaling betoogd in de Tweede Kamer. Het CDA noemde de heffing vorig jaar een „bot en omslachtig instrument”, aldus CDA-woordvoerder Erik Ronnes.

Maar wat blijkt uit de verkiezingsprogramma’s van GroenLinks en CDA? Ze laten de heffing goeddeels intact. Het CDA roomt er 500 miljoen van af voor de financiering van energiezuinige woningen, maar het leeuwendeel blijft overeind. Bij GroenLinks hetzelfde verhaal. Drie jaar lang was er kritiek op de verhuurdersheffing en moest die van tafel. Maar de doorrekening van het GroenLinks-verkiezingsprogramma door het CPB wijst uit dat de heffing goeddeels in stand blijft. 400 miljoen euro wordt er afgeroomd om extra woningbouw te financieren. „Niet alles wat je de afgelopen jaren had willen afschaffen, haalt de eindstreep in het verkiezingsprogramma”, is de rechtvaardiging van Grashoff.

SP en 50Plus hebben afschaffing van de verhuurdersheffing wél opgenomen in de financiële verantwoording van hun verkiezingsprogramma’s. De PvdA niet. Die wil de heffing ombouwen tot een investeringsvehikel. „Corporaties die investeren in betaalbare woningbouw krijgen korting. Corporaties die dat niet doen gaan meer betalen”, zegt PvdA-woordvoerder Albert de Vries.

Bashir was graag met een huurkorting van 400 euro op campagne gegaan. „We hebben posters met de slogan: lonen omhoog, huren omlaag. Maar als andere partijen hun mond houden en de pers niets vraagt, is er inderdaad weinig debat.”

    • Jos Verlaan