Opinie

    • Ian Buruma

Waarom Le Pen, Orbán en Trump de pest aan Soros hebben

Opinie

Een goede manier om te polsen aan welke kant iemand staat is de vraag wat hij vindt van geldschieter en filantroop George Soros, schrijft .

Aurel Kolnai, een filosoof van Hongaars-Joodse afkomst, schreef in 1938 zijn beroemde boek Oorlog tegen het Westen. Hij woonde toen in Frankrijk en daarna kort in Engeland. Het boek geeft een uitvoerig beeld van de ideeën achter het nationaal-socialisme. Kolnai had zich door heel wat wollige literatuur geworsteld over de superieure ‘bloed-en-bodemwaarden’ van het land der helden, en de verachtelijke decadentie in de genotzuchtige landen der kooplieden in het decadente Westen.

Het land der helden in dit wereldbeeld was uiteraard nazi-Duitsland, en de voornaamste handelslanden, gecorrumpeerd door Joods kapitaal en liberale kosmopolieten, waren Engeland en de VS. Om te behoren tot het heroïsche Duitse volk moest je van Duits of althans Arisch bloed zijn, terwijl burgerschap in Engeland of de VS in principe openstond voor iedereen die bereid was zich te houden aan de wetten van het land.

Deze tegenstelling gaat verder terug dan de nazi’s. Al in de negentiende eeuw noemde keizer Wilhelm II Engeland, de VS, en ook de Franse Republiek, bastaardlanden, die niet alleen ‘verjoodst’ waren, maar waar staatsburgerschap voor een paar centen gekocht kon worden door „elke willekeurige Basutoneger”.

Het Westen won de oorlog, tenminste in West-Europa; de Sovjet-Unie won in het oosten. De voormalige vijand werd uitzonderlijk mild behandeld. In plaats van straf kregen de Duitsers onderwijs van de Britten en Amerikanen in de beginselen van de liberale democratie. Die lessen in vrijheid en democratie werden ruim gesubsidieerd met Amerikaans geld.

Bovendien heeft na 1945 met name de VS zich ingezet om een nieuwe wereldorde te scheppen. De ideologische basis van de zogeheten ‘vrije wereld’ was vrije handel, internationale samenwerking, en in theorie de bevordering van democratie.

Lees ook: Hoe verspreidt Soros zijn gedachtengoed?

Maar aan de oorlog tussen botsende wereldbeelden, die Kolnai zo mooi had beschreven in 1938, is nooit werkelijk een einde gekomen. Niet alleen door de Koude Oorlog. Internationalisme, kosmopolitisme, openheid ten opzichte van vluchtelingen en immigranten, en vrijhandel, liggen ook nu weer onder vuur. Weinig mensen dragen nog openlijk het nationaal-socialisme een warm hart toe, hoewel zelfs dat hier en daar weer zichtbaarder wordt.

Haat is terug

Maar officiële vijandigheid tegen minderheden met een vreemde culturele of religieuze achtergrond is weer helemaal terug. Plus de haat tegen kosmopolitische elites. Een goede manier om te polsen aan welke kant iemand staat is de vraag wat hij vindt van de internationale geldschieter en filantroop George Soros.

Net als Kolnai is Soros van origine een Hongaarse Jood, die een groot deel van zijn leven heeft doorgebracht in het Westen. Na de ondergang van het Sovjet-imperium aan het eind van de jaren tachtig heeft Soros gedaan wat de VS deden na 1945. Hij gebruikte zijn eigen fortuin om democratie te bevorderen in voormalig communistische landen. Een van de mensen die veel aan Soros te danken heeft is Viktor Orbán, de huidige premier van Hongarije, die met een beurs van Soros in Oxford kon studeren.

Maar met een fraai staaltje van een knauw in de hand die hem voedde, betoogde Orbán onlangs dat het „grensoverschrijdende imperium” van Soros een venijnige aanval was op de autochtone Hongaarse identiteit. Hij noemde Soros een „roofdier” met „bakken geld”. Orbán, net als andere verkozen autocraten in voormalig communistische landen, is een voorstander van de ‘illiberale democratie’. Hij denkt dat men Soros overal kwijt wil.

Aan de oorlog tussen botsende wereldbeelden is nooit werkelijk een einde gekomen

Daar heeft hij niet helemaal ongelijk in. Jaroslaw Kaczynski, de leider van de grootste partij in Polen, gelooft dat groepen die door Soros worden gesteund eropuit zijn „samenlevingen zonder identiteit” te bevorderen. De belangrijkste politicus in Roemenië, Liviu Dragnea, ging nog een stapje verder. Volgens hem is Soros „de financier van het kwaad”.

Wat Soros in feite bekostigt in Roemenië en in andere landen, is onderwijs, universiteitsbeurzen en organisaties die zich inzetten voor gediscrimineerde minderheden en de bescherming van het milieu.

George Soros is de personificatie van Aurel Kolnais definitie van het Westen. Hij is alles wat rechtse volksmenners en antisemieten haten: rijk, een wereldburger, Joods, en een vrijdenker die gelooft in de ‘open samenleving’, in de geest van Karl Popper, eveneens een Joodse zoon van het Hongaars-Oostenrijkse imperium.

Toen Europa in de jaren dertig werd bedreigd door de vijanden van de open samenleving, bestonden er tenminste nog machtige tegenhangers, in Engeland, maar vooral in de VS, waar Roosevelts New Deal gold als een toonbeeld van politieke verlichting. Slachtoffers van Europese dictaturen konden tenminste nog een toevlucht zoeken in dat ‘Westen’. En ook zij die niet in staat waren te vluchten wisten in ieder geval dat nazi’s en fascisten machtige vijanden hadden in Washington en Londen.

Volksvijand

We leven nu in een hele andere wereld. Engeland heeft Europa haar rug toegekeerd. Officieel hebben de Britten het internationalisme van de EU verworpen en het gif ingenomen van politici die geloven dat immigratie een existentiële bedreiging is voor de nationale identiteit. Dit idee krijgt ook in de rest van Europa steeds meer aanhang. Vladimir Poetin gooit vanuit Moskou olie op het vuur. En dan hebben we nog Donald Trump. Viktor Orbán noemde de zege van Trump een nieuwe kans voor Hongarije, een „godsgeschenk”. En Soros is ook in de verkiezingscampagne van Trump afgeschilderd als een volksvijand.

Trumps uitlatingen over immigranten – „verkrachters”, „criminelen”, „terroristen” – hebben de huidige vijanden van het Westen een enorme steun in de rug gegeven. Zijn meningen over ‘America First’, over de oorlog tegen de islam, over het toepassen van marteltechnieken, en over de kritische media worden nu overal gebruikt als rechtvaardiging door autocraten en demagogen om de grenzen te sluiten, en volksvijandige elementen de kop in te drukken, zo nodig met geweld.

In dit politieke klimaat krimpt het tegenbeeld van de gesloten samenleving gestaag. Er is nu inderdaad een existentiële bedreiging voor het Westen, in de definitie van Kolnai, en die komt niet van immigranten, ook niet van de islam, of van organisaties gesteund door Soros. De gevaarlijkste vijanden van het Westen zijn mensen die zich graag opwerpen als redders van de Westerse beschaving, zoals Orbán en Kaczynski, Marine Le Pen, Geert Wilders en Donald Trump.

Er is misschien nog enige hoop in bange dagen die Kolnai zich nauwelijks had kunnen voorstellen, toen Duitse troepen Oostenrijk en Tsjecho-Slowakije binnenvielen in het jaar dat zijn boek verscheen. Angela Merkel heeft ernstige fouten gemaakt, met name in de behandeling van de financiële crisis in Griekenland, maar zij is ook de flinkste voorvechter in Europa van de liberale democratie.

We moeten nu maar hopen dat Duitsland, het voormalige Land der Helden, zich blijft verzetten tegen de vijanden van het Westen.

    • Ian Buruma