Zo ‘bevooroordeeld’ is de geschreven pers

Mediakartel Welke partijen kregen deze verkiezingen de meeste media-aandacht? Het ging in de geschreven pers vooral over de VVD, de PVV en PvdA. En over de PVV-kiezer.

Na onthullingen over de inzet van nepaccounts door Denk, spreekt Denk-politicus Farid Azarkan over een "heksenjacht" Beeld: NRC

Zijn de media bevooroordeeld? Stel de vraag aan populisten ter rechter- of linkerzijde en je krijgt een volmondig: ja. Zo bleek Geert Wilders vrijdag Pauw & Jinek te scharen onder de „linkse haatmedia” en beweert Denk-lijsttrekker Tunahan Kuzu regelmatig dat de media tegen de partij samenspannen.

Je kunt er ook zo naar kijken: de pers geeft populisten meer aandacht dan ze verdienen. Kranten en grote nieuwssites schreven deze verkiezingen veel meer over Denk dan over elke andere splinterpartij. Negen keer meer dan de partij op basis van de peilingen zou verdienen. Over Forum voor Democratie, waarvan de lijsttrekker regelmatig de partijdigheid van het „mediakartel” hekelt, werd drie keer vaker geschreven dan de stand in de peilingen rechtvaardigde. De PVV kreeg een evenwichtige hoeveelheid media-aandacht, als je ervan uitgaat dat media nu eenmaal meer schrijven over de grootste partijen in de peilingen. Daar staat tegenover dat de PVV-kiezer werd bedolven onder de aandacht.

De conclusies komen van databank LexisNexis, dat deze verkiezingen, tussen 1 januari en 12 maart, turfde hoe vaak partijen en politici in de geschreven pers werden genoemd in relatie tot de verkiezingen. LexisNexis verzamelde duizenden artikelen van de landelijke kranten, opiniebladen en grote nieuwssites, waarna NRC de mogelijkheid kreeg de data te analyseren.

VVD wint de aandachtsrace

Als je media-aandacht in de geschreven pers vertaalt naar zetels in de Tweede Kamer, won de VVD de aandachtsrace met 23 zetels. Het ging deze verkiezingsstrijd dus niet alleen maar over de PVV, zoals soms wordt beweerd. De PVV en de PvdA delen de tweede plek met 20 zetels.

Wél was Wilders de populairste lijsttrekker: in 3.294 artikelen werd de PVV-leider genoemd, tegenover 2.887 voor Mark Rutte. Is dat veel? In de Verenigde Staten waren de verschillen extremer: Trump werd in de maanden voor de verkiezingen volgens Amerikaanse onderzoekers twee keer vaker dan Hillary Clinton genoemd in de koppen van de grootste kranten.

Maar de milde, goed te verdedigen obsessie met Wilders en de PVV, stond niet in verhouding met de reusachtige obsessie met de PVV-kiezer. Aan het begin van de campagne maakten Nederlandse nieuwsorganisaties zich zorgen de ‘proteststem’ te missen, zoals in de Amerikaanse media was gebeurd. Van de weeromstuit gingen Nederlandse journalisten en masse de wijken in om met PVV’ers te praten. We vergeleken het aantal keer dat Nederlandse media schreven over ‘PVV-kiezer(s)’, ‘PVV-aanhang(ers)’ en ‘PVV-stemmer(s)’ met het aantal artikelen waarin kiezers, aanhangers en stemmers van de overige vijf grootste partijen werden genoemd. Maar liefst 62 procent van de 518 artikelen ging over PVV-stemmers. Dat is vijf keer meer dan er over het VVD-electoraat werd geschreven.

Nog niet zeker van je stem? Onze programmawijzer geeft een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.

Stok om mee te slaan

Populisten kregen dan wel onevenredig veel aandacht in de pers, één stok hebben ze om de ‘linkse media’ mee te slaan: de PvdA, zevende in de peilingen, belandt op plek twee in onze ranglijst. Vermoedelijk speelt hierbij de regeringsverantwoordelijkheid van de partij een rol. Over partijen die beleid maken is nu eenmaal meer te vertellen dan over partijen in de oppositiebanken. Ook het feit dat de PvdA de meeste zetels dreigt te verliezen, blijkt een reden om veel over de partij te schrijven.

Staat media-aandacht gelijk aan partijdigheid? Nou nee. Een bekende definitie van nieuws luidt: dat wat afwijkt van het gewone. Het gaat zeker op voor de journalistieke keuzes tijdens deze verkiezingscampagne. De opkomst van het populisme week af van het gewone. Dat Wilders met zijn a4’tje de grootste kon worden ook. Net als de neergang van de PvdA. Over middenmoters als het CDA en D66 was simpelweg minder nieuws te vertellen. Daarom verloren ze de aandachtsrace.

    • Reinier Kist