Turkse kwestie kan Rutte helpen, maar is dat voor bezorgde burger genoeg

De Haagse Stemming Over 1 dag zijn er Tweede Kamerverkiezingen. De Haagse Stemming houdt je elke ochtend op de hoogte van de campagne. Wie zich inschrijft voor de nieuwsbrief, ontvangt deze nog vroeger.

Goedemorgen! Morgen is het zover. Wie weet kan het slotdebat bij de NOS vanavond meer verrassen dan de ingestudeerde oneliners van Rutte en Wilders gisteren. De Turkse kwestie blijft de gemoederen bezighouden en daar lijkt vooral Rutte van te kunnen profiteren. Die zag, met anderen in Den Haag, de escalatie van verre aankomen, zo blijkt. Laten kiezers zich daardoor leiden? Of staat morgen in het stemhokje de vraag centraal of je tevreden of ontevreden bent?

HET DEBAT: Tja, nou, hmmm, dat was het dan, het grote ‘premiersdebat’ tussen de kemphanen op rechts waar iedereen de hele campagne naar had uitgekeken. Bij EenVandaag debatteerden Rutte en Wilders gisteravond over de economie, zorg en immigratie. Een paar dingen vielen op:
- Deze mannen kennen elkaar al zo lang dat ze nog net niet elkaars zinnen afmaken, maar precies weten hoe de ander op ze zal reageren.
- De opzetjes waren daarom een tikje voorspelbaar, de heren hadden hun oneliners paraat.
- Rutte probeerde zijn eigen premierwaardigheid uit te venten tegenover Wilders’ wegloopgedrag en ‘nepoplossingen’. Wilders hamerde op Ruttes ongeloofwaardigheid tegenover zijn eigen standvastigheid.
- Ze stonden wel tegenover elkaar, maar bedienden grotendeels ander publiek. Rutte staat niet hoog genoeg in de peilingen voor een overtuigende zege verliest kiezers ten opzichte van 2012. Hij moest met zijn optreden twijfelaars overtuigen en strategische stemmen wegtrekken bij CDA en misschien D66. Wilders’ bleef bij zijn harde retoriek die geen nieuwe kiezers zal aantrekken, maar zijn achterban moet motiveren wel te gaan stemmen woensdag.
- Wilders zag er hondsmoe uit, alsof hij zonder dat we het merkten toch echt een slopende campagne heeft gevoerd.
- Prettige presentatie van Pieter Jan Hagens. Dat mag ook gezegd worden.

Checks: Het debatdeel over immigratie was voor beiden duidelijk het belangrijkste. Maar dat was ook waar ze hun feiten het minst goed op een rij hadden, blijkt uit de checks van de NRC-redactie. Volgens het politieke panel van NRC is het niet zozeer dit debat, maar wel de Turkse kwestie waar Rutte garen bij kan spinnen: driekwart van de insiders verwacht dat het de VVD meer stemmen oplevert.

Gewenste rel: Politiek columnist Tom-Jan Meeus denkt dat Rutte electoraal van de rel profiteert, maar schrijft ook dat de premier de escalatie zag aankomen, en zelfs wilde. Medio vorige week was het hele scenario van de Turkse minister die per auto zou komen al bekend in de Haagse wandelgangen. “CDA-leider Sybrand Buma, Ruttes grootste concurrent, zag zondag het electorale gevaar meteen, en bepleitte verdere escalatie: opzegging van het EU-associatieverdrag met Turkije.”

Compromissen: Mocht Buma premier worden, dan zal hij dat plan waarschijnlijk meteen moeten intrekken, net als zijn kritiek op het inlegvel in het Oekraïne-akkoord. Zo zal elke nieuwe premier compromissen moeten sluiten die hij in de campagne verfoeid heeft, schetsen Annemarie Kas en Thijs Niemantsverdriet. En vooral zijn eigen kiezers teleurstellen.

Campagne: Wat wij zullen missen aan deze campagne? De vaak hilarische dialoogjes tussen kiezers en politici. Wat niet? Ook het ‘alternatieve premiersdebat’ tussen Buma en Pechtold bij Pauw & Jinek was grotendeels een herhaling van zetten: Buma boos, vooral over integratie, en Pechtold verongelijkt, over Buma die nergens aan mee wil werken.

Peilingwijzer: Vooralsnog is het effect van de diplomatieke rel nog nauwelijks te zien in de peilingen. Alleen in die van Maurice de Hond ontbrandt alsnog een tweestrijd tussen Rutte en Wilders, elders lijkt de licht stijgende lijn van het CDA door te zetten.

(On)tevreden: De Turkse kwestie beheerst de laatste dagen van de Nederlandse campagne, maar de keuze in het stemhok lijkt meer bepaald door de tevredenheid van de individuele kiezer. Nederlanders geven hun leven meestal een hoog cijfer, maar de onderlinge verschillen zijn behoorlijk en opvallend: oudere kiezers zijn bezorgder dan hun financiële situatie lijkt te rechtvaardigen. Blijheid van de burger lijkt vooral te maken te hebben met de vrijheid je eigen leven vorm te geven. Maar wie tevreden is heeft ook veel te verliezen.

WAT WIJ LEZEN: De ChristenUnie moet het niet meer alleen van de biblebelt hebben, maar probeert de Bijlmer te veroveren. En wat vinden Turkse Nederlanders eigenlijk van de diplomatieke onmin en dreigementen.

LAST MINUTE KEUZESTRESS: De belangrijkste onderwerpen uit de verkiezingsprogramma’s vergeleken.

WAT WIJ VOLGEN: Voor de lijsttrekkers is het slotdebat bij de NOS vanavond de laatste kans om voor groot publiek te schitteren. Rutte treft Klaver en Segers. Wilders vindt Asscher en ook Segers tegenover zich. De andere debatten gaan tussen Buma en Pechtold, Pechtold en Roemer, Roemer en Asscher, Buma en Klaver. De heren mogen net als bij het NOS-radiodebat hun eigen stellingen meenemen.

QUOTE VAN DE DAG

“Ik heb hem geschreven dat ik hem mis. Niet om Lodewijk Asscher ofzo, puur persoonlijk.”

Mark Rutte in het AD over zijn recente sms-contact met Diederik Samsom.

    • Emilie van Outeren