Ook politieke partijen hebben nu hun eigen factcheckteams

Dat media zo druk factchecken wordt zeer serieus genomen door de politiek: er wordt sinds de introductie in 2012 beter gelet op de woorden en cijfers.

Opbouw op basisschool Nelson Mandela van de stemlokalen voor de verkiezingen van 15 maart. Foto: Robin Utrecht

Alexander Pechtold heeft het in goed z’n oren geknoopt: kies je woorden zorgvuldig als je live op tv bent of elders in debat gaat.

Twee jaar geleden, aan de vooravond van de Provinciale Statenverkiezingen kreeg de D66-leider het strenge oordeel ‘onwaar’ van NRC, toen hij in een televisiedebat stellig had beweerd dat „de belastingdruk” in Nederland „op het hoogste niveau in 20 jaar” stond. De factcheck-redactie van deze krant, opgericht in 2012, was onverbiddelijk. Pechtold had immers geen onderscheid gemaakt tussen ‘belastingen’ en ‘sociale premies’, in de definitie van het CPB de twee componenten van ‘de collectieve lasten’ voor belastingbetalende burgers.

Lees de factchecks van het NOS-slotdebat in ons liveblog

Eind januari sneed Pechtold op de bank bij WNL Op Zondag hetzelfde punt aan, maar formuleerde het zorgvuldiger. „De lasten zijn in 20 jaar nog nooit zo hoog geweest.” Die uitspraak klopt wél. De lijsttrekker van D66 heeft dit gecorrigeerde verwijt aan het zittende kabinet niet in stelling gebracht tijdens de recente debatten – hij zou er beslist het positieve vinkje ‘waar’ mee hebben gescoord.

Met een team van vijftien redacteuren keek NRC dit jaar nauwlettend mee naar de meeste lijsttrekkersdebatten op televisie en op de radio om de uitspraken van de politiek leiders op juistheid te toetsen. Bij deze live checks op nrc.nl verifieerden we in de afgelopen weken in totaal 45 beweringen. Daarvan was het grootste deel, 28 stuks, ‘waar’ of ‘grotendeels waar’ (ruim 62 procent). Dertien stellingen bleken grotendeels onwaar, 29 procent. De rest was ongefundeerd of niet te checken – en één keer ‘half waar’. Geert Wilders (3), Emile Roemer (2) en Lodewijk Asscher (2) zaten er het vaakst naast. Jesse Klaver en Pechtold scoorden met vijf het hoogste aantal correct gecheckte beweringen.

Bekijk de checks van het debat tussen Wilders en Rutte:

Nog niet zeker van je stem? Onze programmawijzer geeft een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.

Net als Pechtold bij zijn herziene claim over de lastendruk in Nederland, merkten we dat ook de andere politici buitengewoon goed op hun woorden letten en hun cijfers goed hadden ingeprent. Het fenomeen factchecken wordt serieus genomen. Bij het schermen met getallen uit de doorrekeningen van het CPB – een kloek rapport van 373 pagina’s – ging het zelden mis. Bij stellingen over immigratie en integratie het meest: vijfmaal oordeelden we ‘onwaar’ of ‘grotendeels onwaar’.

Niet alleen de lijsttrekkers waren goed getraind, ook hun campagneteams. Geregeld maakte een voorlichter, medewerker of zelfs Kamerlid bezwaar zodra een negatief oordeel op ons liveblog stond – en anders kwam de kritiek wel los op Twitter. In sommige gevallen waren deze opmerkingen overtuigend genoeg om ons oordeel aan te passen. Het waren in deze campagne niet alleen de media die factcheckteams aan het werk zetten ook politieke partijen zelf hadden factcheckers geformeerd om die media weer te checken.

    • Philip de Witt Wijnen