Recensie

Freek snoeihard tegen populisten in verkiezingsconference

Zap

De bijna spirituele toon van de afgelopen shows van Freek de Jonge heeft weer plaatsgemaakt voor snerpende woede.

'Freek de Jonge: De Stemming' (VPRO)

Toen Freek de Jonge kort na het begin van zijn vijfde verkiezingsconference De Stemming (VPRO) een buitenformaat gele stropdas te voorschijn haalde, moest ik toch een paar seconden nadenken over wie dat ook weer ging. Donald Trump - hoe zou het toch met hem zijn? We zitten nu alweer weken in de bubbel van de Tweede Kamerverkiezingen. De omloopsnelheid van het nieuws is tegenwoordig zo hoog, dat je bijna zou vergeten over wie we het tot voor kort dagelijks hadden.

Een verademing dus om met iets meer afstand naar het verkiezingsnieuws te kijken, door de ogen van De Jonge (72), met als rode draad zijn „enorme identiteitscrisis”. Om te beginnen: hij is oud. „Maar het grootste probleem is: u bent te oud”, voegt hij het inderdaad voor een groot deel tot zijn generatie behorende publiek in het De La Martheater toe.

Er zijn meer problemen: wat heeft satire nog voor zin, als de realiteit voortdurend nog gekker is dan een cabaretier zou kunnen bedenken? De conferencier hoeft alleen maar de tekst van Mark Ruttes brief aan alle Nederlanders voor te lezen, of die van de PvdA onder het motto ‘Wij Zijn Nederland’, met hier en daar een steels verplaatste komma, of de tranen schieten je in de ogen. Naar believen van het lachen of het huilen.

De relativerende, soms bijna spirituele toon van De Jonges afgelopen shows heeft weer plaatsgemaakt voor snerpende woede, mede gevoed door zijn campagne in Groningen voor de slachtoffers van de gasbevingen. Maar ook de stupiditeit van het nieuwe denken in nationale identiteiten maakt hem hels: „Onze vrijheid, dat kan helemaal niet. Het is: vrijheid, maar als die alleen van mij of van ons is, dan gaat vrijheid ten koste van die van anderen.”

Als „simpele vertegenwoordiger van de elite” wil hij zich graag nog een keer afzetten tegen de bombastische clichés over onze nationale identiteit. Bovendien worden ze in de praktijk dagelijks geschonden door dezelfde politici. Neem nu die borden op de snelweg met een snelheidsbeperking, waaronder staat „6-19h”. Hoezo die h? Daar moet u staan!

In een stroom van verbale humor die links en rechts toeslaat, tekent zich langzaam een lijn af. Wie een kloof wil overbruggen moet door het dal. Mag ik er zijn? Wil ik er zijn? Het paradijs is een keuze, en de keuze wordt zonde.

Lees ook: Niet stemmen is geen optie, aldus Freek de Jonge

De filosofische en theologische bespiegelingen worden gelukkig afgewisseld met meer prozaïsche overdenkingen: „Vroeger was alles kloten, nu is alles kut. Dat heeft het feminisme toch maar mooi voor elkaar gekregen.”

Maar af en toe mept De Jonge ook hard in de richting van die anderhalf miljoen mensen die bij de stembus het populisme willen omarmen („halveer de motorrijtuigenbelasting” en andere concrete aanbevelingen van de PVV).

Hij zegt een meisje dat buiten stond te roken te hebben gevraagd: „Rook jij nog?”. Ze antwoordt: „Dat moet ik toch zeker zelf weten?”. Maar het probleem is dat ze niks weet. Heeft ze kinderen? Hij maakt een poster: „Mama houdt nét niet genoeg van jullie om met roken te stoppen.”

Het is nogal harde humor, die geen rekening houdt met het recht op verschillen in intelligentie en vooral met het in de liberale ideologie heilige recht op zelfbeschikking van ieder individu. Maar in de huidige absurde wereld vormt dat recht om het zelf te weten zonder het te weten, misschien wel inderdaad een essentieel aspect van wat er misgaat. Althans in de ogen van een (wellicht te) simpele vertegenwoordiger van de elite.

Lees de NRC Programmawijzer, een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.
    • Hans Beerekamp