Brexit mag doorgaan, maar misschien zonder Schotten

Uittreding Een bewogen dag in het VK. De Schotse premier eiste een nieuw referendum, en premier May kreeg het fiat om de Brexit te beginnen.

Theresa May Foto Facundo Arrizabalaga/EPA

Theresa May heeft na anderhalve maand van parlementaire debatten de vereiste toestemming om met de Brexit te beginnen, maar zet zo de eenheid van het Verenigd Koninkrijk op het spel. Dat is de uitkomst van een bewogen maandag, waarop het Britse parlement instemde met de uittredingswet die volgens het Supreme Court nodig was om May te machtigen.

Maar wat een memorabele dag voor Brexiteers had moeten zijn, werd gekaapt door de Schotse premier Nicola Sturgeon. Zij eiste dat eind 2018 of begin 2019 een tweede referendum over Schotse onafhankelijkheid wordt gehouden. Een zelfstandig Schotland is volgens Sturgeon de enige reddingssloep om het zinkende Brexit-schip te verlaten.

May zag Sturgeons zet niet aankomen. Afgelopen weekend leek de premier alles in stelling te brengen om dinsdag, daags na de parlementaire stemming, Europees president Donald Tusk formeel op de hoogte te stellen van het Britse vertrek. Mays belangrijkste Brexitministers zaten op zondag bij de invloedrijke talkshows. Engelse journalisten werd ingefluisterd dat de Brexit aanstaande was. Na de toespraak van Sturgeon veranderde de boodschap van Downing Street. De premier wil niet de indruk wekken overhaast te werk te gaan. Nu geldt 27 maart als datum om een begin te maken met de Brexit.

Lees ook: Met Schots referendum zoekt Sturgeon confrontatie over Brexit

Het Britse Hogerhuis vormde de laatste parlementaire hobbel voor May. Het Hogerhuis riep onlangs de regering op eenzijdig de rechten van de drie miljoen EU-burgers in het VK veilig te stellen. Ook wilden de Lords dat het Britse parlement aan het eind van de Brexitonderhandelingen een „stem van betekenis” kreeg.

Maandagavond lagen de twee voorstellen op tafel in het parlement. Premier May vond dat de amendementen haar onderhandelingspositie belemmeren. Het Lagerhuis volgde haar en maakte de aanpassingen in de Brexit-wet met grote meerderheid ongedaan. Het Hogerhuis kon vervolgens de wet opnieuw dwarsbomen maar deed dat niet. De leden hebben eenmalig hun symbolische bezwaar gemaakt en wilden het democratisch proces niet verder beïnvloeden.

De Brexit beïnvloeden is precies wat Sturgeon wil. De voorbije maanden lukte het haar naar eigen zeggen niet om garanties te krijgen voor Schotse belangen na de Brexit. Door May met de roep om een referendum onder druk te zetten, wierp Sturgeon zich op als de facto oppositieleider in het Verenigd Koninkrijk. Sturgeon waarschuwde dat voor Schotten onafhankelijkheid de enige oplossing is als May een harde Brexit doorzet.

May verweet Sturgeon niet het belang van de kiezers, die in 2014 onafhankelijkheid verwierpen, centraal te stellen. Uitsluiten dat ze toestemming geeft voor een Schots referendum, deed May evenmin. Dat zou de emoties wellicht doen oplaaien de komende jaren, die met de Brexit-gesprekken al spannend genoeg zijn.

In Noord-Ierland riep Sinn Féin op te stemmen over hereniging met de Ierse Republiek. Op weg naar de Europese uitgang piept en kraakt het VK.

Lees ook: May kan Brexit in gang zetten na toestemming parlement
    • Melle Garschagen