Opinie

    • Menno Tamminga

Wie wordt de V&D van het Binnenhof?

Vergelijk het politieke landschap met de winkelstraten. De traditionele grote partijen zijn de klassieke warenhuizen die een breed aanbod van standpunten hebben.

Nederland is zo’n zalig overzichtelijk land. Dat helpt u misschien als u woensdag gaat stemmen. Twee trends beheersen al een jaar of tien de samenleving: vergrijzing en verkleuring. Zij zullen Nederland nog decennia kenmerken. Meer mensen leven langer. Ze maken meer kosten voor AOW en gezondheidszorg, maar zij betalen daar zelf ook aan mee. Dat is de vergrijzing. Hun inkomsten zijn hoger dan die van eerdere generaties.

De verkleuring staat voor migratie en integratie (of het tekortschieten daarvan) van tweede- en derdegeneratiekinderen van Turkse en Marokkaanse ouders. Dat heeft consequenties voor bijvoorbeeld onderwijs, arbeidsmarkt en justitie. Inmiddels is er een derde trend bijgekomen: vergroening. Kort samengevat: de overgang naar een samenleving die afscheid heeft genomen van fossiele energie.

De trends laten zich politiek en economisch vertalen. Politiek zijn het vooral start-ups die zich hierop profileren: 50Plus (vergrijzing), PVV, Denk, Artikel 1 en VNL (verkleuring) en GroenLinks en Partij voor de Dieren (vergroening). Gezien het langetermijnkarakter zijn deze trends voor meer nieuwkomers een lucratieve kiezersmarkt.

Vergelijk het politieke landschap met de winkelstraten. De traditionele grote partijen zijn de klassieke warenhuizen die een breed aanbod van standpunten hebben. Zij krijgen links en rechts concurrentie van politieke ondernemers met (radicale) opvattingen die beter aansluiten op de drie trends en op de stemming van de kiezers. Het is nog maar de vraag of de Partij van de Arbeid gezien het dreigende zetelverlies na woensdag de enige is die aanspraak kan maken op het predikaat ‘de V&D van het Binnenhof’.

Wat me het minst verbaast is de hernieuwde strijd om de AOW-leeftijd. De plotselinge versnelling van de verhoging van de AOW-leeftijd twee jaar geleden naar 67 jaar in 2021 en de koppeling aan de levensverwachting wekken onder ouderen woede. Op de website Me Judice kwalificeren de onderzoekers Joop de Beer, Harry van Dalen en Kène Henkens van de demografische denktank Nidi de versnelling vanuit de burger bezien als „dubbele diefstal”.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek, peilde eerder werknemers tussen 45 en 65 jaar mét en zónder chronische aandoening. De uitkomsten waren dezelfde. Mensen willen gemiddeld tot hun 64ste werken.

Op de werkvloer ligt dus een serieuze barrière. Werkgevers zullen hun personeelsbeleid radicaal moeten hervormen, of politiek Den Haag grijpt in. Een flexibele AOW-leeftijd met een adequate uitkering vanaf 64 ligt voor de hand. Noem het populisme. Noem het voortschrijdend inzicht.

Lees ook: Hopen op een Zara of een H&M

Zo’n maatregel laat zien dat politici wél naar de noden van de doorsneewerknemer luisteren. En zoiets kan dus humeurverhogend werken. Datzelfde geldt voor verbeteringen in het pensioensysteem. Pensioen is sparen voor later. Maar de ultralage rente die de ECB orkestreert, zorgt voor een mesjokke paradox: de pensioenfondsen mogen van de regelgevers hun pensioenen niet verhogen terwijl zij geld als water verdienen.

Ook dat is net als die versneld verhoogde AOW-leeftijd niet houdbaar. Verzin een list, pensioenwereld. Wie verbiedt jullie om uit je beleggingswinsten een dividend uit te keren aan werknemers en pensioengerechtigden? De huidige verlamming ondermijnt het vertrouwen van ouderen én jongeren in pensioen. En dat infecteert vanzelf het vertrouwen in de AOW. En dus het vertrouwen in zekerheid in de toekomst.

Doorwerken? Ja, tot je dood. Want pensioen en AOW werken straks niet meer.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.

    • Menno Tamminga