Rutte en Wilders blijven rolvast in stevig debat

EenVandaag-debat Tijdens hun enige onderlinge een-op-een-treffen van de campagne lieten de sterke debaters Rutte (VVD) en Wilders (PVV) zich niet van hun stuk brengen.

PVV-leider Geert Wilders in debat met VVD-leider Mark Rutte bij EenVandaag voor een zaal met meer dan 700 studenten Foto Bart Maat/ANP

Mark Rutte (VVD) en Geert Wilders (PVV) hadden tijd in te halen. Tijdens hun één-op-ééndebat maandagavond praatten ze zo snel als ze maar konden. Woensdag zijn de verkiezingen en dit was hun kans.

De twee partijleiders – die beiden aan kop gaan in alle opiniepeilingen – gingen maandagavond met elkaar in debat op de Erasmus Universiteit in Rotterdam. En als de strijd tussen die twee de afgelopen weken was gegaan zoals ze dat bij de VVD hadden gehoopt, was het een natuurlijk slot en hoogtepunt van de campagne geweest. Nu was het hun eerste grote confrontatie, omdat Wilders twee andere grote televisiedebatten had afgezegd.

Volgens een groepje studenten in de zaal vat één citaat het debat het beste samen: „Dat is het verschil tussen twitteren vanaf de bank of een land besturen.” Het was premier Rutte die het zei, na een opmerking van Wilders dat wat hem betreft de Turkse ambassadeur en zijn staf het afgelopen weekend terug naar Turkije hadden gemoeten. Rutte wil juist deëscaleren.

Bekijk een video met factchecks van het debat:

Rutte: Wilders biedt geen oplossingen

De twee debatteerden ruim een half uur over de gezondheidszorg, economie en integratie. Steeds probeerde Rutte aan Wilders te laten zien dat zíjn oplossingen Nederland niet helpen. En Wilders wees de VVD-lijsttrekker keer op keer op zijn geloofwaardigheidsprobleem.

Bijvoorbeeld tijdens het blokje economie. Het is niet dankzij, maar „ondanks dit kabinet” dat de economie van Nederland weer groeit, zei Wilders. Iedereen heeft alleen maar last gehad van het Ruttes beleid, zei hij: de lasten gingen omhoog en mensen konden geen baan vinden.

Als dat allemaal waar was, zei Rutte, dan was Nederland nu niet „één van de best presterende economieën van dit deel van de wereld, maar zouden we kwakkelen zoals Frankrijk en Italië”. Ach, zei Wilders, ik zie Rutte nog staan, bij de verkiezingen van vijf jaar geleden: de lasten zouden omlaag gaan, iedereen zou 1.000 euro krijgen en er zou geen cent meer naar de Grieken. „Niemand in Nederland gelooft Mark Rutte nog.”

Lees de NRC Programmawijzer, een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.

Wilders: ik waarschuwde voor Turkije

Het belangrijkst vonden allebei duidelijk het deel dat over immigratie en integratie ging. Ik heb de VVD dertien jaar geleden gewaarschuwd, zei Wilders, „voor Turkije en de islamisering”. „Ik zei dat Erdogan niet deugde en ze hebben niet geluisterd. Wat wij nu importeren, wíl zich niet aanpassen.”

Rutte zei dat híj tenminste iets heeft gedaan om de immigratie tegen te gaan: hij heeft met de Turkijedeal ervoor gezorgd dat de „stromen asielzoekers” zijn gestopt. En Wilders’ plan om de Koran te verbieden zette Rutte vrij effectief neer als „nepbelofte”. Wilders moest toegeven dat zo’n politie er niet zou komen. Even later zou Rutte ook Wilders’ plan om de Nederlandse grenzen te sluiten een ,,nepoplossing” noemen.

Beide lijsttrekkers zijn verbaal en debattechnisch altijd sterk, zo ook maandag. Geen van beiden liet zich van zijn stuk brengen door de korte gemene opmerkingen van de ander. Zoals Rutte bij Wilders probeerde: „Hoe dan wel? Hoe dan wel?” Dat was toen Wilders zei dat Rutte zich „liet gijzelen” door de Turkse president Erdogan, omdat hij namens Europa een deal met Turkije heeft gesloten om de aantallen vluchtelingen naar beneden te brengen.

Lees een verslag van het EenVandaag-debat met factchecks in ons liveblog.

Samenwerking nogmaals uitgesloten

Zou het debat kiezers overtuigd hebben, om voor de één of de ander te stemmen? De kans is in elk geval klein dat die verschuivingen, als ze er al zijn, nog overduidelijk in de opiniepeilingen te zien zijn vóór woensdag. Eerder onderzoek van peilbureau Ipsos laat wel zien dat relatief veel VVD’ers nu op de PVV zouden stemmen. De kiezers die geneigd zijn over te stappen, zouden samen ruim drie zetels voor de PVV opleveren. De VVD verliest alleen aan het CDA meer kiezers daar zou de VVD vijf zetels aan kwijt raken – dit onderzoek is van eind vorige week.

Het is natuurlijk geen gelijksoortige keuze, Wilders of Rutte. De één geeft al jaren vooral een stem aan de ontevreden burger, de ander heeft naar eigen zeggen „krassen in het gezicht” van ruim zes jaar besturen.

Het grootste applaus uit de zaal was in elk geval voor Rutte, toen presentator Pieter Jan Hagens hem vroeg om Wilders in het gezicht te vertellen dat hij niet meer met de PVV gaat samenwerken. „U bent te ver gegaan met extreme uitspraken over moslims. Met zo’n partij ga ik niet samenwerken. Niet. Nooit. Niet.” En Wilders antwoordde: ,,En toch gelooft niemand u.”