Nederland onder vijf kandidaat-premiers

Vijf lijsttrekkers maken nog kans om hun partij de grootste te maken. Alle vijf staan ze voor een ander Nederland. Wie er ook premier wordt, hij moet leiding geven aan een brede coalitie van minstens vier partijen, of een minderheidskabinet. Vijf keer droom en werkelijkheid.

  • Mark Rutte (VVD)

    Droom: geen experimenten
    Het waanzinnig gave Nederland heeft de trend van het ‘verkeerde populisme’ doorbroken. Het optimisme van lijsttrekker Mark Rutte heeft aanstekelijk gewerkt, de VVD is voor de derde keer op rij de grootste partij. Nu gaat iederéén voelen dat ons land uit de crisis is: lastenverlichting voor de middeninkomens en natuurlijk 2 miljard voor de verpleeghuiszorg. Mensen met een uitkering krijgen minder geld, maar dat is niet erg: Rutte zorgt dat ze snel aan het werk komen.

    Werkelijkheid: VVD-punten uit het raam
    Premier Rutte wacht vooral een waanzinnig ingewikkelde formatie. Voor een coalitie die ook een meerderheid in de senaat heeft, zijn vier of vijf partijen nodig. Comfort bieden is Ruttes tweede natuur, maar kan hij zoveel partijen op één lijn brengen zonder zijn eigen VVD-standpunten al te opzichtig uit het raam te gooien? Zijn positie is minder sterk omdat hij zetels heeft verloren. In de VVD weten ze dat dit waarschijnlijk Ruttes laatste kunstje als premier en partijleider is. Eventuele opvolgers kijken over zijn schouder mee.

  • Geert Wilders (PVV)

    Droom: grenzen dicht en NEXIT
    Onder premier Wilders kiest Nederland weer voor Nederland. We bevrijden ons van de linkse elite en stoppen de kolonisering door de islam. Immigranten uit moslimlanden komen het land niet meer in. Alle moskeeën en islamitische scholen gaan dicht. Een Nexit is een kwestie van tijd. De AOW-leeftijd gaat terug naar 65, Wilders I schaft de publieke omroep af en stopt alle ontwikkelingshulp. De miljarden die overblijven, gaan naar defensie, politie en ouderenzorg.

    Werkelijkheid: opnieuw de oppositie
    In werkelijkheid wil bijna geen van de andere partijen met Wilders samenwerken. Hoe groot de PVV ook wordt, ze doen het niet. Door de brede anti-Wilderscoalitie wacht voor de PVV opnieuw de oppositie. Wilders kan niet meer dan hopen dat het nieuwe kabinet zo snel mogelijk valt. Als het zijn politieke vrienden Le Pen in Frankrijk of Strache in Oostenrijk wél lukt om aan de macht te komen, kan Wilders de volgende keer misschien wél het premierschap in de wacht slepen.

  • Lees de NRC Programmawijzer, een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.
  • Sybrand Buma (CDA)

    Droom: morele revolutie
    Onder premier Buma begint Nederland aan een moreel reveil. Het Wilhelmus klinkt straks iedere ochtend uit de kelen van miljoenen stáánde kinderen. Jongeren doen een paar maanden maatschappelijke dienstplicht. Geen nieuwe bevoegdheden meer naar Europa, en de regio voelt zich niet meer achtergesteld bij de Randstad. Buma pakt de radicale islam hard aan: teruggekeerde jihadisten gaan preventief het gevang in. Hij maakt een einde aan veertig jaar halfhartig gedoogbeleid: alle coffeeshops gaan dicht.

    Werkelijkheid: ja tegen Oekraïneverdrag
    Eenmaal in het Torentje zal Buma amper beleid kunnen maken van zijn rechts-conservatieve agenda. Al snel geeft hij toe dat het Wilhelmus zingen een keuze van scholen zelf moet zijn. Er komt alleen een bescheiden proef met de maatschappelijke dienstplicht. In de formatie moet Buma, ondanks al zijn verzet, gewoon instemmen met het Oekraïneverdag. Ook zal hij zijn kritiek op de vluchtelingendeal met Turkije moeten inslikken: die is toch nét iets te belangrijk om de rust in Europa te bewaren.

  • Alexander Pechtold (D66)

    Droom: premier voor alle Nederlanders
    Als D66 de grootste partij wordt, heeft de anti-Wilders gewonnen. Het redelijke alternatief is aantrekkelijker gebleken dan rechts-populisme én de zittende macht. Pechtold wil premier van alle Nederlanders zijn, dus de tijden van ‘pleur op’ zijn voorbij. Reken op miljarden euro’s extra voor onderwijs en lastenverlichting voor middeninkomens. Er worden serieuze stappen gezet tegen klimaatverandering. En dat alles in een uitgesproken pro-Europees sfeertje, natuurlijk.

    Werkelijkheid: géén voltooid leven
    Premier Pechtold krijgt het moeilijk om typische D66-punten herkenbaar in een regeerakkoord te laten terugkomen. Regeren is creperen, daar weet D66 als progressieve middenpartij alles van. De vraag is ook of het Pechtold lukt om een sfeer van vertrouwen te scheppen tijdens de formatie, hij kan té gewiekst zijn. En voor de christelijke partijen zijn de medisch-ethische onderwerpen, zoals hulp bij voltooid leven, een no go, terwijl Pechtold daar juist campagne mee heeft gevoerd.

  • Jesse Klaver (GroenLinks)

    Droom: scherpe bocht naar links
    Iedereen die zei dat het niet kon, kijkt op 16 maart op zijn neus. De 30-jarige ‘Jessias’ wordt de eerste linkse premier sinds Wim Kok. Nederland gaat op de progressieve en groene toer, en hoe. Vliegen, autorijden en vlees eten worden duurder. De belasting voor hogere inkomens en multinationals stijgt, lage inkomens krijgen meer te besteden, de ziektekosten gaan omlaag. Alle kolencentrales worden gesloten. Nederland gaat een ruimhartig asielbeleid voeren.

    Werkelijkheid: teleurgestelde kiezers
    Klaver moet met minstens twee rechtse (en christelijke) partijen een regeerakkoord sluiten. Dat betekent: gigantische concessies. Een beperkte vergroening van de belastingen, geen toptarief voor hoge inkomens. En als premier Klaver het initiatief neemt voor een vredesmissie in het Midden-Oosten, vindt hij de pacifistische GroenLinks-achterban op zijn pad. Klaver had de meest ambitieuze plannen, maar veroorzaakt zo ook de meeste teleurstelling bij zijn kiezers.

    • Thijs Niemantsverdriet
    • Annemarie Kas