Poolse fraude met EU-subsidie onderzocht

Polen De Poolse regeringspartij PiS liet een nationale partijconventie tegen de regels in met EU-subsidie betalen, zo blijkt uit onderzoek van NRC en het Poolse Gazeta Wyborcza. Het Europees Parlement is een onderzoek begonnen.

Demonstratie in Warschau door de eurokritische Poolse regeringspartij PiS in december vorig jaar. Foto Radek Pietruszka/EPA

De Europese conservatieve koepelpartij ACRE heeft in 2015 mogelijk fraude gepleegd met EU-subsidies door een nationaal verkiezingscongres voor de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) te betalen. Naar het evenement vloeide zeker 153.000 euro Europees belastinggeld, zo blijkt uit onderzoek van NRC, het Poolse dagblad Gazeta Wyborcza en de Belgische nieuwssite Apache.

Nationale partijen direct of indirect financieren met EU-subsidies mag niet. Een conferentie betalen mag alleen als deze een Europese insteek heeft. Dat lijkt in juli 2015 in Katowice niet het geval te zijn geweest: de conventie daar ging vrijwel uitsluitend over het verkiezingsprogramma van PiS. De ultraconservatieve partij, die zich laat voorstaan op morele onkreukbaarheid, won eind 2015 de verkiezingen en regeert sindsdien. Het Europees Parlement is een onderzoek begonnen.

Lees ook: Omstreden EU-subsidie voor Baudet

Ook aan een andere conferentie, in Poznan, heeft ACRE mogelijk ten onrechte meebetaald. Die bijeenkomst, in april 2015, ging over nationale cultuurpolitiek en hervorming van de Poolse justitie. ACRE, voorheen AECR, is de politieke partij die hoort bij de ECR (Europese Conservatieven en Hervormers), de op twee na grootste fractie in het Europees Parlement, die door PiS en de Britse Tories wordt gedomineerd.

Maandag schreef NRC dat ACRE in 2015 ook het Forum voor Democratie van Thierry Baudet ondersteunde met 25.000 euro EU-belastinggeld, en dat Baudet in ruil (kleinere) donaties deed aan ACRE zelf. Anders dan in Polen besteedde Baudet het geld aan projecten over Europa.

Dit zoveelste schandaal is kenmerkend voor eurokritische politieke bewegingen

ACRE-directeur Richard Milsom zegt desgevraagd dat in Katowice „een brede hoeveelheid issues” van Europese aard zijn behandeld, zoals handel, energiebeleid, structuurfondsen en „EU-markten”. ACRE profileerde zich ook met „branding” en „evenementen in de marge”.

Milsom zegt dat het ACRE-budget voor de bijeenkomst 100.000 euro was, en dat het lastig is om te laten zien hoe het geld precies is besteed, omdat het om een berg bonnetjes zou gaan, voor „door gedelegeerden gebruikte hotels, transport en veiligheid tijdens het evenement”.

Ander verhaal

De eerste bevindingen van het Europarlement vertellen een ander verhaal. Controleurs hebben een bon gevonden van 153.000 euro, een betaling van ACRE aan een Pools bedrijf dat de conventie organiseerde en veel met PiS samenwerkt. Ze vlooiden ook door materiaal van de conventie, zoals YouTube-filmpjes, en niets duidt op nauwe betrokkenheid van ACRE. Ook zijn er twijfels of PiS zelf wel heeft meebetaald aan het evenement. ACRE noch PiS wil reageren op deze bevindingen.

Uit interne ACRE-documenten blijkt dat er aanvankelijk een congres was gepland op de Faerøer over de „Poolse-Farøerse ervaring rond traditionele conservatieve waarden en de rol van de familie als fundament van de samenleving”. Dat evenement werd vervolgens „verplaatst naar Polen”, naar Katowice, en omgedoopt tot „de conservatieve benadering in de EU-politiek”. Nu blijkt het om de partijconventie van PiS te zijn gegaan, van 3 tot 5 juli 2015.

Volgens het online beschikbare programma traden de Britse Tory en Europarlementariër Ashley Fox en Peter Wilding van de denktank British Influence op in een panel over de Brexit. Ook econoom en Nobelprijswinnaar Eric Maskin was te gast op de conventie. Maar voor de rest had de bijeenkomst, met in totaal driehonderd sprekers, een sterk Pools karakter.

Lees ook: Vooral eurosceptische partijen misbruiken Brusselse subsidie

Dubbelhartigheid

Over Europese partijfinanciering is al maanden veel te doen. Marine Le Pen, kandidaat in de Franse presidentsverkiezingen, moet 300.000 euro terugbetalen omdat ze met EU-subsidie een in Parijs werkzame medewerker van het Front National betaalde. Vorig jaar werd ontdekt dat organisaties rondom het anti-Europese UKIP van Nigel Farage 500.000 euro ten onrechte aan nationale kwesties hadden uitgegeven, onder meer aan het Oekraïne-referendum in Nederland.

„We zien in de laatste twee tot drie jaar dat rechtse partijen proberen EU-gelden te gebruiken voor nationale doeleinden”, zegt de Oostenrijkse Europarlementariër Ulrike Lunacek (Groenen), lid van het presidium dat over de subsidies gaat.

„Betalen voor iets dat bijna helemaal nationaal is, is simpelweg tegen de regels. We vermoeden dat dit het geval was in Katowice. Als inderdaad wordt bewezen dat regels zijn geschonden, zullen ze het geld moeten terugbetalen.”

„Dit zoveelste schandaal is kenmerkend voor eurokritische politieke bewegingen”, zegt de groene, Belgische Europarlementariër Bart Staes. „Allemaal doen ze verontwaardigd over Europese normvervaging en een gebrek aan correcte waarden, maar vervolgens lappen ze zelf blijmoedig de financiële regels aan hun laars. Het tekent hun double speech en hun dubbelhartigheid.”

Lees ook: Poolse oppositie eist onderzoek naar EU-fraude door regeringspartij PiS

Over het gebruik van EU-gelden door PiS bestaan al langer twijfels. Het Poolse weekblad Newsweek schreef in 2015 dat Poolse Europarlementariërs, onder wie de huidige president Andrzej Duda, met EU-subsidie assistenten hadden ingehuurd, die werkten op het PiS-partijkantoor in Warschau. Een onderzoek van het Poolse Openbaar Ministerie werd eind 2015 stilgezet, nadat PiS zowel de presidentiële als parlementaire verkiezingen had gewonnen. Volgens Newsweek was een van die assistenten in feite een verpleegster, die zorgde voor de zieke moeder van Jaroslaw Kaczynski, de partijleider van PiS.

Recentelijk ontstond ook ophef over een in 2013 gehouden evenement van Solidarna Polska, de partij van Zbigniew Ziobro, minister van Justitie in de huidige regering en tevens de baas van het Openbaar Ministerie. Ook dat bleek een met EU-geld betaalde partijconventie te zijn. Het Poolse OM stelde een onderzoek in, maar besloot ook om bijeenkomsten van oppositiepartijen hierin mee te nemen. Regeringspartij PiS valt buiten het onderzoek.

    • Stéphane Alonso