Opinie

    • Jan Kuitenbrouwer

De politieke manvrouw

Van de partijen die al in de Kamer zitten en meedoen aan deze verkiezingen, heeft één een vrouwelijke lijsttrekker: de Partij voor de Dieren, Marianne Thieme. Femke Halsema, Agnes Kant, Jolande Sap, Els Borst, nog niet zo lang geleden stonden in Den Haag meer vrouwen vooraan. Marga Klompé: vrouwelijke lijsttrekker van een grote middenpartij (KVP), vijftig jaar geleden.

Wij leven in het tijdperk van de emotie. Als alles goed gaat, verwacht de kiezer bedachtzaam, rationeel taalgebruik, blijkt uit onderzoek, in tijden van crisis en angst verwacht hij emotie. De meest succesvolle Nederlandse politicus van het afgelopen decennium is tevens de meest emotionele: Geert Wilders. Zoals de taalkundige Nicole Mulder liet zien, gebruikt Wilders meer emotionerende stijlfiguren dan andere Kamerleden. De overdrijving (hyperbool), de herhaling (anafoor), de belediging (insultatio), de onheilsprofetie (ominatio) en de koningin der stijlfiguren, de metafoor, Wilders grossiert erin. Denk aan zijn slotwoord bij zijn proces, eind vorig jaar. „Ik móet spreken. Mensen die me willen stoppen, zullen me eerst moeten vermoorden.” Over zijn leven in safehouses: „Het is een hel!”

Pim Fortuyn was ook de meest emotionele spreker van zijn tijd, zeker ten opzichte van zijn bedaagde, cerebrale ambtsgenoten Dijkstal, Melkert en Balkenende. Dat feit alleen had een teken moeten zijn dat er, hoewel het er niet naar uitzag, misschien toch crisis was.

Het meest voor de hand liggende antwoord is natuurlijk om het emotieniveau op te schroeven. Wie van de huidige lijsttrekkers is na Wilders de meest emotionele spreker? Ik denk Jesse Klaver – groot succes. Wie de minst? Ik denk Lodewijk Asscher, die er niet best voor staat. Roemer is tamelijk bedaagd, en zijn succes is beperkt. Rutte en Pechtold zijn de afgelopen jaren geleidelijk meer emotie gaan tonen, vooral in reactie op Wilders.

Bij vrouwen is het anders

Koploper, qua emotie, is in elk geval níet de enige vrouw in het gezelschap, Thieme. Zij lijkt mij iemand die het soms van binnen uitschreeuwt, maar zich heeft aangeleerd dat te onderdrukken. Of het bevorderlijk is voor haar levensgeluk, weet ik niet, maar voor haar positie als politica is het verstandig. Een vrouw in de politiek hoeft maar íets te veel emotie te tonen en het publiek keert zich af. Roemers voorgangster Agnes Kant had doordachte opvattingen, maar haar toon was vaak te fel, schril soms. Zij was snel verdwenen.

Het opschroeven van het emotiepeil kan voor een man ook een effectieve manier zijn om een vrouw af te troeven. Als zij meegaat, verliest zij wegens ‘te emotioneel’, als zij niet meegaat, wegens ‘te onderkoeld’. Volgens onderzoekers was Bernie Sanders de meest emotioneel sprekende van alle presidentskandidaten. Dat zo’n nobody het de gedoodverfde winnaar Clinton zó lastig kon maken, had niemand verwacht. Hij bracht het gevecht naar een arena waar Clinton niet kon gaan. Goede tweede, overigens, volgens datzelfde onderzoek: Donald Trump. Na de overwinning op Sanders werd Clinton opnieuw geconfronteerd met emotionele overmacht. En Hillary maar glimlachen en in de plooi blijven.

In de VS is een fascinerend experiment gedaan waarbij een debat tussen Trump en Clinton door acteurs werd nagespeeld, met de geslachten verwisseld. Clinton als man is een zijig, nerdy type, Trump als vrouw een boos, bazig kreng. Als een man, terwijl de beledigingen op hem neerdalen, zo ijzig blijft grijnzen als Clinton deed tijdens haar debatten met Trump, denk je dat hij geestelijk gestoord is.

Wat de moderne politiek vraagt, is emotie. En vrouwen zijn te emotioneel om emotioneel te zijn.

    • Jan Kuitenbrouwer