Teruglezen liveblog: ME breekt demonstratie op in Amsterdam

We sluiten af

We sluiten het liveblog af met een overzicht van het nieuws van zondag:

  • Fatma Betül Sayan Kaya, de Turkse minister van Familiezaken die zaterdagnacht door Nederland tot ongewenste vreemdeling werd verklaard en naar Duitsland werd uitgezet, is terug in Turkije. Daar zei ze door de Nederland “onmenselijk” behandeld te zijn.
  • Recep Tayyip Erdogan zei dat Nederland “de prijs zal betalen” voor de “schaamteloze” behandeling van de minister en sprak opnieuw van Nederlands “nazisme en fascisme”. Hij riep tijdens een campagnebijeenkomst in Turkije internationale organisaties op sancties aan Nederland op te leggen. Daar noemde hij Nederland ook een “bananenrepubliek”.
  • Mevlüt Çavusoglu, de Turkse minister van Buitenlandse Zaken die zaterdag van de Nederlandse regering niet in Nederland mocht landen, eist excuses van Nederland, en zei dat Turkije anders vergeldingsmaatregelen blijft nemen. Hij noemde het Nederlandse handelen ook een “fascistische actie”. Zijn campagne-evenement in de Franse stad Metz ging wél door.
  • De Deense premier Lars Løkke Rasmussen heeft een bezoek van de Turkse premier Yildirim, later deze maand, echter uitgesteld vanwege de diplomatieke rel.
  • Bert Koenders was te gast in Buitenhof en achtte excuses “totaal uitgesloten”. CDA-lijsttrekker Sybrand Buma zei in het programma het EU-associatieverdrag met Turkije te willen opzeggen.
  • Zo ver wilde Mark Rutte niet gaan. “Leiderschap betekent dat je gaat voor deëscalatie. En niet, zoals Buma doet, olie op het vuur gooien.” Hij zei in WNL op Zondag dat hij niet van plan is zijn excuses aan te bieden, zoals Turkije eist. Sterker nog, hij hoort graag excuses van de Turkse regering, zei hij tegen de (internationale) pers tijdens een campagneactiviteit bij de NN CPC Loop in Den Haag. In een interview met NRC zegt hij gauw met de Turkse premier Yildirim de ruzie uit te willen praten tijdens een etentje.
  • Alle zestien personen die zaterdagavond in Rotterdam zijn gearresteerd, zijn zondag vrijgelaten, in afwachting van hun proces. Ze worden verdacht van openbare geweldpleging, vernieling, dan wel het niet voldoen aan vorderingen van de politie.
  • Nieuwe demonstraties bleven in Rotterdam uit. In Amsterdam waren wel kleinschalige betogingen op het Mercatorplein, het Bos en Lommerplein en de Dam. Op Plein 40-45 moet de Mobiele Eenheid ingrijpen.
  • Bij het Nederlandse consulaat is een half uurtje de Nederlandse vlag vervangen door de Turkse vlag. Door wie is onbekend. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft protest aangetekend.
  • De tweets van Denk-lijsttrekker Tunahan Kuzu over de ongeregeldheden in Rotterdam lijken veelvuldig te zijn verspreid door nepaccounts. Eerder kwam Denk in het nieuws vanwege het gebruik van internettrollen op sociale media.

Lees alle NRC-artikelen in ons dossier.

Demonstratie loopt uit de hand in Amsterdam

De Mobiele Eenheid heeft in Amsterdam toch op moeten treden tegen demonstranten. 's Avonds werd de sfeer grimmig rond Plein 40-45, schrijft de Amsterdamse omroep AT5. Ter hoogte van de Burgemeester de Vlugtlaan zou rond 23.00 uur de ME bekogeld worden met straatklinkers en stokken.

's Middags vonden vreedzame demonstraties plaats van voornamelijk Turkse Nederlanders op het Mercatorplein en het Bos en Lommerplein. Enkele demonstranten verplaatsen zich naar de Dam om later weer terug te keren naar Plein 40-45. Toen later het verkeer werd gehinderd en met vuurwerk werd gegooid, moest de politie ingrijpen. Een spuitwagen is ingezet.

Twitter avatar Politie_Adam Politie Amsterdam eo We beeindigen nu mbv ME de demonstratie op Plein 40-45 op last van de burgemeester. Aan eerdere vorderingen gaf men geen gehoor.

Burgemeester Eberhard van der Laan heeft de betoging op grond van de Wet Openbare Manifestaties (WOM) beëindigd. Er zijn volgens een verklaring van de politie vier aanhoudingen verricht: één voor het brengen van de Hitlergroet, twee voor opruiing en één voor het beledigen van een agent. Volgens AT5 zijn later nog twee mensen gearresteerd voor het gooien van stenen.

Wie profiteert?

In hoeverre spelen die verkiezingen van komende woensdag een rol bij het ontstaan van deze rel? Totaal niet, zegt Den Haag. Wel degelijk, zegt Ankara.

Of ze het echt vooraf precies zo bedacht hebben, valt te betwijfelen. Ook op het hoogste politieke niveau overheerst vaak de chaostheorie. Maar de forse rel tussen Turkije en Nederland komt zowel Mark Rutte als Recep Tayyip Erdogan – beide politici op campagne – niet slecht uit. NRC-redacteur Mark Kranenburg bespreekt de gevolgen. Wie profiteert?

Lees de analyse van Mark Kranenburg: Diplomatieke rel helpt Rutte en Erdogan

Rutte in interview met NRC: Turkse premier en ik moeten gauw eens gaan eten

Drie dagen voor de verkiezingen zit Rutte in de grootste diplomatieke rel van zijn premierschap. In een interview met NRC reageert hij. Komt de crisis hem niet stiekem goed uit, zodat hij zijn daadkracht als premier kan tonen? Is dit zijn diplomatieke 'pleur op'? Heeft Wilders hem van tevoren over de Turkse ministers ge-sms't?

„Ik heb tegen de Turkse premier Yildirim gezegd dat we snel moeten gaan eten, omdat ik heel boos ben. Hij ook, zei hij, nou, dan moeten we dat uitpraten.”

Ook doet Rutte een voorspelling over het aantal zetels dat de VVD gaat halen: „Misschien kunnen we zelfs die 41 van de vorige keer evenaren.”

Lees het interview met Rutte: Turkse premier en ik moeten snel gaan eten

Verwachte demonstraties blijven uit

Rutte riep vanmiddag nog op zondagavond „het hoofd koel te houden". Dat lijkt te zijn gebeurd. De verwachte demonstraties in Rotterdam en Den Haag, waartoe op sociale media werd opgeroepen, bleven uit.

In Den Haag hadden de demonstraties op het Hobbemaplein plaats moeten vinden, in de Schilderswijk, maar er kwamen slechts enkele jongeren op af. De politie was wel ter plaatse, schrijft Omroep West. Ook in Rotterdam, waar het zaterdagnacht uit de hand liep, zijn zondagavond vooralsnog geen nieuwe demonstraties gehouden.

In Amsterdam werd zondagmiddag wel gedemonstreerd. Op het Mercatorplein en het Bos en Lommerplein verzamelden zich enkele honderden mensen. Rond 19.00 uur kwamen ongeveer honderd demonstranten bij elkaar op de Dam. Ongeregeldheden bleven uit.

Mogherini belt met Koenders en Çavusoglu

Federica Mogherini, de hoge EU-vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid en vicevoorzitter van de Europese Commissie, heeft zondag met de ministers van Buitenlandse Zaken van Nederland en Turkije gebeld. Dat meldt persbureau ANP.

Over de inhoud van de telefonische gesprekken met Bert Koenders en Mevlüt Çavusoglu kon de woordvoerder van Mogherini in Brussel niets zeggen.

Vanuit Brussel is niet officieel gereageerd op de diplomatieke crisis tussen Nederland en Turkije. Ook de Europese regeringen deden dat niet. De Franse presidentskandidaten Emmanuel Macron (links-liberaal) en François Fillon (conservatief) deden dat wel. Macron veroordeelde de „provocaties” van Turkije en Fillon vond dat Çavusoglu zondag de toegang tot Frankrijk had moeten worden geweigerd.

De eer voor Rutte en de pijn voor Asscher?

Wat zagen de kiezers het afgelopen weekend bij het Turkse consulaat in Rotterdam? Leiderschap, denken VVD-lijsttrekker en premier Mark Rutte en PvdA-lijsttrekker en vicepremier Lodewijk Asscher. Mislukte integratie, vindt CDA-lijsttrekker Sybrand van Haersma Buma. Een premier die een paar dagen voor de verkiezingen nog stemmen wil „afsnoepen” van de PVV, volgens Denk-lijsttrekker (en ex-PvdA’er) Tunahan Kuzu.

Op Denk na steunen alle politieke partijen de beslissingen van het kabinet in de diplomatieke crisis met Turkije. Maar kun je je in de laatste dagen van de campagne veroorloven om als oppositiepartij alléén maar met lof te komen voor de VVD en de PvdA?

NRC-redacteur Petra de Koning zette de politieke reacties op een rij.

Lees het hele artikel van Petra de Koning De eer voor Rutte en de pijn voor Asscher.

Macron veroordeelt Turkse 'provocaties'

De centrale Franse presidentskandidaat Emmanuel Macron heeft de "provocaties" van de Turkse regering "sterk" veroordeeld. De EU moet volgens hem met een gezamenlijke reactie komen op de "onacceptabele opmerkingen" van Turkije die de "Europese waarden" aanvallen.

Ook de conservatieve presidentskandidaat François Fillon reageerde zondag op de rel tussen Turkije en Nederland. Hij vond dat Frankrijk de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Çavusoglu, de toegang tot Frankrijk had moeten weigeren na de gebeurtenissen in Nederland. Çavusoglu, die een dag eerder door de Nederlandse regering niet naar Nederland mocht vliegen, mocht zondag wel een campagnebijeenkomst houden in Metz in de aanloop naar het Turkse referendum.

Macron verstevigt positie in verkiezingen

Volgens nieuwe peilingen, die zondag bekend werden gemaakt en gebaseerd zijn op de stemplannen van 1.419 Fransen, heeft Macron zijn positie in de Franse presidentsverkiezingen verstevigd. In de eerste ronde zal hij volgens de voorspellingen 26 procent van de stemmen krijgen, evenveel als Marine Le Pen. Fillon blijft steken op 20 procent. In een duel met Le Pen zal Macron volgens de peilingen winnen met 61 procent van de stemmen.

Het is wel zo dat 56 procent van diegenen die van plan zijn op Macron te stemmen zeker zijn van hun stem (vergeleken met 49 procent vorige week). Van de aanhang van Le Pen is 83 procent zeker van hun stem voor haar.

'Nederland moet nu zwijgen over het vrije woord'

Meer macht voor president Erdogan is een slecht idee, schrijft Thomas Spijkerboer in dit opiniestuk. Maar de voorstanders daarvan moeten het wél kunnen bepleiten.

Spijkerboer herinnert nog even fijntjes aan een incident van acht jaar geleden. Op 12 februari 2009 werd Geert Wilders de toegang tot het Verenigd Koninkrijk ontzegd toen hij de film Fitna wilde vertonen in een gebouw van het Britse parlement. Reden: Wilders zou er de rust verstoren. Maar een rechter oordeelde dat vrijheid van meningsuiting júist belangrijk is als het gaat om het uiten van controversiële meningen.

Nederlandse politie handelde uiterst gewelddadig, volgens een pro-Erdogan-krant

De Turkse regering en de regeringsgezinde media nemen het Nederlandse politie-optreden nogal hoog op. De politie joeg met honden op demonstranten, schreef de grootste pro-AKP-krant Sabah, en zou de demonstratie met geweld uiteen hebben geslagen.

De Turkse minister van Familiezaken die zaterdagavond in Rotterdam werd tegengehouden, Fatma Beytül Sayan Kaya, zei zondag bij terugkeer in Turkije dat vijf mensen uit haar team zijn opgepakt en pers door politiehonden was aangevallen. Ze noemde haar behandeling in Nederland "onmenselijk".


De Turkse minister van Familiezaken in gesprek met de Rotterdamse politie. Foto David van Dam/ANP

De chef van de Rotterdamse politie-eenheid reageerde vandaag tegen RTV Rijnmond dat mensen die minister Kaya begeleidden helemaal niet zijn opgepakt.

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Çavusoglu, die van de Nederlandse regering zaterdag niet in Nederland mocht landen, tweette foto's van de demonstratie met de tekst "Honden van Wilders":

Twitter avatar MevlutCavusoglu Mevlüt Çavuşoğlu Wilders'ın Köpekleri / Dogs of Wilders https://t.co/2F7NrOYQQH

NRC heeft de foto's ontvangen van het Turkse persagentschap van de demonstratie:

'Nederland hypocriet', schalt het over de Dam

Op de Dam voor het Koninklijk Paleis in Amsterdam kwam zondagavond rond 19.00 uur een groep demonstranten bijeen om voor de Turkse regering te betogen. Zij zwaaiden met Turkse vlaggen en het portret van president Erdogan. "Allahu Akbar" en "Nederland hypocriet", schalde het enkele malen over de Dam.

Op de betoging kwamen tussen de honderd en tweehonderd mensen af. Eerder op de middag vonden demonstraties plaats op het Mercatorplein en het Bos en Lommerplein in Amsterdam-West.

Er was flink wat politie op de been. Voor zover zichtbaar verliep de demonstratie zonder ongeregeldheden. Het plein is inmiddels weer leeg.

Kleine pro-Turkse demonstratie op de Dam vanavond. Verloopt voor zover zonder ongeregeldheden pic.twitter.com/kD3KtpLdkt

— Casper van der Veen (@caspervdveen) March 12, 2017

"Nederland hypocriet!" scandeert een groep pro-Turkse betogers over de Dam pic.twitter.com/MMaK7TPNJf

— Casper van der Veen (@caspervdveen) 12 maart 2017

De pro-Turkse demonstranten op de Dam roepen "Allahu Akbar!" en andere leuzen pic.twitter.com/QertWG565g

— Casper van der Veen (@caspervdveen) 12 maart 2017

Demonstraties in Amsterdam

In Amsterdam hebben zondag aan het eind van de middag verschillende demonstraties plaatsgevonden. Groepen demonstranten verzamelden zich in de middag op het Mercatorplein en op het Bos en Lommerplein in Amsterdam-West. De groep op het Bos en Lommerplein liep naar Plein 40-45. De demonstraties verliepen vreedzaam.

Bekijk de video van NRC van de demonstratie op het Mercatorplein:

Inmiddels is de rust wedergekeerd op de pleinen, schrijft de Amsterdamse omroep AT5. Verspreid door Amsterdam-West zijn wel nog demonstranten op de been.

Het openbaar vervoer rond Mercatorplein is verstoord door de demonstraties, tweet vervoerder GVB:

Twitter avatar GVB_actueel GVB actuele reisinfo Verstoring bus 15, 21, tram 7, 13 en 14 door een demonstratie op het Mercatorplein.

Op sociale media riepen Turkse Nederlanders op om zondagavond de straat op te gaan. Ook in Den Haag en Rotterdam werden op deze manier nieuwe demonstraties aangekondigd. Premier Rutte riep zondagmiddag tijdens een campagne-evenement op het "hoofd koel te houden".

Analyse: doet Erdogan er verstandig aan de situatie te laten escaleren?

De Turkse president Erdogan lijkt bewust aan te sturen op escalatie met Nederland, om zo zijn grondwetswijziging erdoor te krijgen. De vraag is of dat wel verstandig is, schrijft Turkije-correspondent Toon Beemsterboer.

Door het conflict zo te laten escaleren, neemt Erdogan een risico. Want een deel van de Turkse nationalisten én een deel van zijn eigen achterban vindt goede relaties met Europa belangrijk.

Lees de analyse van onze Turkije-correspondent Toon Beemsterboer: Nederland is een ideaal mikpunt voor Turkije

Alle arrestanten vrijgelaten

Alle zestien personen die zaterdagavond tijdens rellen bij het Turks consulaat in Rotterdam werden opgepakt, zijn weer op vrije voeten gesteld. Dat laat een woordvoerder van het Openbaar Ministerie van Rotterdam zondagavond weten.

De verdachten werden aangehouden wegens openbare geweldpleging, vernieling, het niet voldoen aan vorderingen van de politie "en een enkele belediging", aldus de woordvoerder. Zij moeten zich op een later moment verantwoorden voor de rechter. De verdachten mogen dit proces in vrijheid afwachten, tot de officier van justitie de zaken beoordeeld heeft.

Zondagmiddag waren al veertien van de zestien arrestanten vrijgelaten. De twee overigen moesten toen nog met hun advocaat spreken. Inmiddels zijn ook zij weer vrij.

Fillon: Frankrijk had Turkse minister moeten weigeren

De Franse conservatieve presidentskandidaat François Fillon lijkt de Turkse referendumcampagne ook te gebruiken voor zijn eigen verkiezing. Hij vindt dat Frankrijk de Turkse minister van Buitenlandse Zaken had moeten weigeren een campagnebijeenkomst in het land te organiseren.

Mevlüt Çavusoglu sprak zondag in de Franse stad Metz over het aanstaande referendum in Turkije. Dezelfde minister is zaterdag door de Nederlandse regering tegengehouden om naar Nederland te vliegen.

Fillon zegt in een verklaring dat Duitsland en Nederland "op onbeschrijfelijke wijze publiekelijk zijn beledigd door Turkse leiders". Hij beschuldigt president François Hollande van de Socialistische Partij de Europese solidariteit te hebben gebroken door de minister niet tegen te houden.

Denemarken zegde wel hoog bezoek van Turkije af dit weekend als reactie op de "retorische aanvallen" van Turkije op Nederland. De Deense premier kondigde zondag aan een ontmoeting met de Turkse premier Yildirim, die later deze maand gepland stond, op te schorten.

Turkse organisaties: Turkije en Nederland laten het bewust escaleren

NRC-redacteur Thomas Rueb verzamelde enkele reacties van Turkse organisaties in Nederland op de diplomatieke spanningen. Zij zijn van mening dat Turkije en Nederland de situatie bewust hebben laten escaleren.

Yusuf Altuntas van de islamitische stichting Milli Görüş zegt:

„Ik vermoed dat beide kampen dit bewust hebben laten escaleren. We weten allemaal dat als het niet bijna 15 maart was geweest, de Nederlandse overheid veel rustiger zou reageren. Dat geldt ook voor Turkije, want ook dáár zijn verkiezingen. Het zijn de Nederlandse Turken die speelbal zijn geworden. De beeldvorming rond ons Turkse Nederlanders wordt nu nog negatiever dan hij al was. We begrijpen trouwens niet goed wat Erdogan hier nou moet. Kijk, in Turkije wonen 80 miljoen mensen, hier heb je slechts een kleine 400.000 Turkse inwoners, van wie de helft stemgerechtigd is en daar gaat maar de helft van stemmen. Dit alles voor 100.000 kiezers? Maar Nederland had rustiger moeten reageren. Landen mogen ruziën, maar doe het op een diplomatieke manier. Straks zijn de verkiezingen voorbij, en dan is alles tussen de landen zo weer koek en ei. Maar wij moeten hier met elkaar verder. De Turkse Nederlanders gaan dit nog lang voelen.”

Mustafa Ayranci van HTIB, de Vereniging van Arbeiders uit Turkije in Nederland:

„Vreselijk wat er is gebeurd. Hier zijn twee populistische stromingen met elkaar gebotst: de Nederlandse Turken zijn de bal op de middenstip van een wedstrijd tussen Nederland en Turkije. Wij hebben ons uit de tent laten lokken. Erdogan behandelt de Turkse Nederlanders als zijn eigendom, maar de Nederlandse overheid heeft zijn spel meegespeeld door zo hard te reageren. Wij hebben nu alleen maar ruimte voor hem gecreëerd. Wij roepen alle Turkse gemeenschappen in het land op om kalmte te bewaren. We zijn niet in oorlog, en we zijn allemaal verstandig genoeg om zelf een keuze te maken waar we op stemmen.”

Murat Gedik, directeur van de Turkse Federatie Nederland:

„De Nederlandse overheid heeft onprofessioneel gehandeld. Het lijkt op populisme richting 15 maart. Als iedereen gewoon zijn hoofd koel had gehouden, dan was zoiets nooit gebeurd. Zeker, de Turkse overheid heeft ook niet zo netjes gehandeld op bepaalde punten, maar we zijn bevriende landen, NAVO-bondgenoten. Zo ga je niet met elkaar om. Als één iemand een fout maakt, kan de ander best wat rustiger aan doen. We moeten nu verdere escalatie voorkomen. Dat geldt voor beide landen.”

Leider MHP: schort diplomatieke banden met Nederland op

De leider van van de nationalistische partij MHP heeft de Turkse regering opgeroepen om de diplomatieke banden met Nederland op te schorten. Dat meldt persbureau AP. Devlet Bahçeli beschuldigt Nederland ervan een "vijandig land" te zijn geworden.

MHP heeft een alliantie gesloten met de AK-partij van Erdogan omtrent het aanstaande referendum. De achterban van Erdogan is namelijk net niet groot genoeg voor een meerderheid van het 'ja'-kamp.

Dat was een opmerkelijke draai van Bahçeli, die tot voor kort fel tegen het presidentiële systeem was. De Turken kunnen met een referendum op 16 april Erdogan flink meer macht bezorgen. Het nee-kamp mag amper campagne voeren.

Lees meer over het referendum: Bij Turks referendum is ‘nee’ taboe

Duitse liberalen steunen Nederland

De Duitse centrumrechts-liberale partij FDP heeft de Duitse regering opgeroepen Nederland te steunen in het conflict met Turkije. Dat meldt ANP op basis van het Duitse persbureau dpa. Wat partijvoorzitter Christian Lindner betreft neemt ook de Europese Unie een gezamenlijk standpunt in.

Volgens Lindner zouden de EU en bondskanselier Merkel net zo moeten handelen als premier Rutte heeft gedaan.

Rutte eist excuses van Turkije om vergelijking met nazi's

Ondertussen bezoekt premier Mark Rutte een hardloopwedstrijd. Hij is bij de NN CPC Loop in Den Haag. Daar verzamelde zich al gauw (internationale) pers om hem heen voor een reactie op de diplomatieke crisis met Turkije.

Rutte herhaalde dat hij de retoriek van Turkije "onacceptabel" vindt, en eist bovendien excuses van de Turkse president voor zijn vergelijking van Nederland met de nazi's.

Volgens Rutte helpen de Turkse opmerkingen niet bij deëscalatie van de diplomatieke rel. Hoewel Nederland niet de confrontatie met Ankara zoekt, zal het met een passende reactie moeten komen als Turkije met dergelijke opmerkingen blijft komen, aldus Rutte.

NRC-verslaggever Christiaan Pelgrim is erbij:

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim Rutte: "Wij verwachten excuses over de volstrekt ongepaste opmerkingen die gemaakt zijn over nazisme en fascisme." https://t.co/jChcVcmUHT
Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim Hardloper bij @CPCLoopDenHaag wil per se een selfie met Rutte. "Die tijd kan me niks meer schelen" https://t.co/VOHGbQYYHg

Zaterdag noemde Erdogan Nederland "fascistisch" en een "overblijfsel van het nazisme". Daarop reageerde Rutte al dat hij die opmerking "veel te ver" vond gaan.

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavusoglu vindt dat Nederland zijn excuses moet aanbieden. Minister Koenders van Buitenlandse Zaken zei zondag in Buitenhof dat die excuses "totaal uitgesloten" zijn. Rutte zei bij WNL op Zondag ook dat hij dat absoluut niet van plan is.

Overigens werd de CPC Loop gewonnen door de Keniaan Geoffrey Yegon. De 28-jarige Afrikaan won de halve marathon door Den Haag en Scheveningen in 59 minuten en 56 seconden. Het parcoursrecord ligt op 58 minuten en 33 seconden.

14 van 16 arrestanten in Rotterdam vrijgelaten

Veertien van de zestien mensen die zaterdagavond tijdens de rellen bij het Turkse consulaat in Rotterdam werden opgepakt, zijn weer vrijgelaten. Ze moeten zich later voor de rechter verantwoorden, laat de politie weten. De twee verdachten die nog vastzitten, zijn nog in afwachting van een gesprek met hun advocaat. Mogelijk mogen ook zij later verdere vervolging in vrijheid afwachten.

Alle zestien verdachten werden aangehouden wegens openbare geweldpleging, vernieling, dan wel niet voldoen aan vorderingen van de politie.

De Rotterdamse politie kreeg van Turkse zijde kritiek. Onder anderen president Erdogan vergeleek het politie-ingrijpen met honden en paarden met fascisme, en nazi-Duitsland. De politie kan zich daar niet in vinden, laat een woordvoerster weten:

"Als politie zijn we ervoor om de openbare orde te handhaven. Dat hebben we gedaan. Er werd niet geluisterd naar vorderingen die meerdere malen werden gegeven. Op het moment dat met bakstenen en stoeptegels werd gegooid, hebben we opgetreden. De mensen die zijn aangehouden zullen zich moeten verantwoorden voor de rechter."

Erdogan roept internationale organisaties op tot sancties

Erdogan heeft internationale organisaties opgeroepen om sancties op te leggen aan Nederland. Dat meldt persbureau Reuters.

De Turkse president deed zijn oproep tijdens een campagnebijeenkomst in de provincie Kocaeli, vlakbij Istanbul. Tijdens dezelfde bijeenkomst zei hij dat Nederland zich gedroeg als een "bananenrepubliek".

Erdogan bekritiseerde ook andere Europese landen, omdat ze geen kritiek hebben geuit op de manier waarop Nederland de Turkse ministers zaterdag heeft behandeld.

Çavusoglu wel welkom in Frankrijk

In Frankrijk is de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavusoglu wel welkom. Hij landde zaterdagavond in Metz, waar zondagmiddag een bijeenkomst is begonnen. Terwijl de kritiek bij de Franse oppositie aanzwelt, legde ‘Quai d’Orsay’, het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken, zondagmiddag uit waarom de bijeenkomst van de organisatie Turcs démocrates d’Europe met de minister niet verboden is.

De bijeenkomst valt onder “vrijheid van vergadering” en “Frankrijk is een rechtsstaat”, laat het ministerie per communiqué weten. Omdat er “geen aantoonbare bedreiging voor de openbare orde” is “was er geen reden de bijeenkomst te verbieden”. De bijeenkomst zou bovendien “op geen enkele manier inmenging in het Franse politieke leven” veroorzaken.

“Tegenover de momenteel bestaande spanning tussen Turkije en meerdere lidstaten van de Europese Unie, roept Frankrijk op tot kalmte. Ze vraagt ook de Turkse autoriteiten om machtsmisbruik en provocaties te voorkomen.”

Maar de rechtse oppositie neemt daar geen genoegen mee. Parlementslid Pierre Lellouche van Les Républicains schrijft in een verklaring op zijn website de Nederlandse regering te steunen en “te hopen dat Frankrijk een even krachtige houding zou aannemen”.

Hoewel precieze cijfers ontbreken, verblijven in Frankrijk relatief minder Turken dan in Nederland of Duitsland. Het merendeel van hen woont rond Metz in Elzas-Lotharingen, naar schatting 180.000 mensen. Volgens radiozender France Info zijn 45.000 à 60.000 van hen stemgerechtigd.

Turks protest tegen Nederland met sinaasappels

Aanhangers van Erdogans AK-partij hebben tegen Nederland geprotesteerd door sinaasappels uit te persen en het sap te drinken. Ook werd in sinaasappels gestoken met messen, melden Turkse media.

Mag je een minister de toegang weigeren?

Mag Nederland een minister van Turkije, waarmee het een EU-associatieovereenkomst heeft en een militair bondgenootschap, de toegang tot het grondgebied weigeren?

Het diplomatieke incident met Turkije dit weekend roept juridische vragen op. Over vrij verkeer van personen, officiële en niet-officiële bezoeken, onschendbaarheid en andere internationale normen. Onze juridisch redacteur Folkert Jensma bespreekt wat en wel en niet mag.

Denemarken stelt bezoek Turkse premier uit

De Deense premier Rasmussen heeft zondag een bezoek van de Turkse premier Yildirim, later deze maand, uitgesteld. Dat gebeurt met het oog op de gebeurtenissen in Rotterdam, aldus de premier:

"Met de recente Turkse aanvallen op Nederland kan de ontmoeting daar niet los van gezien worden. Daarom heb ik mijn Turkse collega voorgesteld dat we de ontmoeting uitstellen.".

Op zijn Facebookpagina weidt de premier verder uit over zijn beslissing:

"De Deense regering houdt de ontwikkelingen in Turkije met grote zorgen in de gaten, nu democratische beginselen onder druk staan. Normaal zou dit een ontmoeting niet hinderen, het zou juist een mogelijkheid kunnen bieden om onze zorgen direct te uiten. Echter, de huidige retorische aanvallen op Nederland door Turkije betekent dat een ontmoeting nu geïnterpreteerd zou kunnen worden alsof Denemarken de ontwikkelingen licht opvat. Dat is niet het geval."

Protest tegen Turkse vlag op Nederlands consulaat

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft zondag protest aangetekend tegen het feit dat op het Nederlandse consulaat zondagochtend de Turkse vlag is gehesen. De Turkse autoriteiten zouden hebben toegezegd dat de zaak wordt onderzocht.

Vanochtend meldden Turkse media dat een man het dak op was geklommen, en daar de Turkse vlag hees. Die zou ongeveer een half uur later weer vervangen zijn door de Nederlandse.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt volgens ANP zondag van een onduidelijke situatie:

"De Turkse autoriteiten zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van onze diplomatieke vertegenwoordigingen in Turkije. We hebben protest aangetekend."

Turkse Première van toneelstuk Het Diner afgeblazen

Vanwege "de huidige ongelukkige" omstandigheden gaat de première van de Turkse versie van het toneelstuk Het Diner - naar het boek van Herman Koch - niet door. Theaterproducent Diederik Hummelinck, die de rechten verkocht aan de Turkse toneelgroep Istanbul Semaver Kumpanya, meldt dat aan persbureau ANP. De voorstelling had op 21 april in Istanbul gespeeld moeten worden. Hummelinck werd zondag per mail ingelicht. De Turkse theatergroep durft de première nu niet aan, maar zegt nog steeds overtuigd te zijn van de kwaliteit van het script en hoopt dat de voorstelling misschien in oktober plaats kan vinden.

Turkse regeringswoordvoerder: 'Regering is gezwicht voor Wilders'

De Nederlandse regering moet zich "schamen" dat ze "is gezwicht voor anti-islamitische racisten en fascisten" en de oude Turk-Nederlandse banden heeft "geschaad". Dat zegt de woordvoerder van de Turkse president Erdogan, Ibrahim Kalin zondag op Twitter.

"Over een paar dagen zijn de Nederlandse verkiezingen. Afgelopen nacht hebben we gezien dat Geert Wilders al aan de macht is."

Volgens Kalin markeren "de beslissing van de Nederlandse regering om Turkse ministers tegen te houden en geweld te gebruiken tegen vreedzame demonstranten [...] een zwarte dag voor democratie in Europa".

Kalin plaatste zijn tweets kort nadat president Erdogan in een toespraak verwees naar de Nederlandse verkiezingen. "Als je de Turks-Nederlandse banden opoffert voor de verkiezingen van woensdag, zal je daar de prijs voor betalen", aldus de Turkse president.

Kuzu: 'Burgers mogen niet tegenover elkaar komen te staan'

Zowel de Nederlandse als de Turkse regering moet zich inzetten voor deëscalatie van het diplomatieke conflict. Dat zegt Denk-lijsttrekker Tunahan Kuzu zondagmiddag in een reactie op Facebook. Kuzu noemt het opnieuw "onverstandig" dat ervoor gekozen is om de Turkse ministers te weren. Volgens Kuzu komen daardoor de "verhoudingen nog meer op scherp te staan".

Later plaatste Kuzu een video op Facebook met zijn reactie:

Kuzu uitte zaterdag als enige Nederlandse partij kritiek op de manier waarop de Nederlandse regering is omgegaan met de Turkse ministers. Het besluit om ze te verhinderen in Nederland te spreken is volgens Kuzu bedoeld om "kiezers van Wilders af te snoepen". Dat standpunt herhaalt hij in zijn bericht van zondag. Wel haalt hij voor het eerst ook uit naar PvdA-leider en vice-premier Lodewijk Asscher:

"Lodewijk Asscher van de PvdA hanteert hypocriet de dubbele maat door zich keihard uit te spreken tegen het voeren van campagne voor het referendum in Turkije op 16 april, terwijl zijn eigen kandidaat Kamerlid Keklik Yücel nota bene zelf aanwezig was bij een campagnebijeenkomst en een stemadvies aan het publiek meegaf."

Toch roept Kuzu ook meer nadrukkelijk op tot verzoening:

"Burgers mogen niet tegenover elkaar komen te staan vanwege dit diplomatieke conflict."

De Turks-Nederlandse Rotterdammer Kuzu heeft in het verleden vaker kritiek gehad op de manier waarop de Nederlandse regering omgaat met de Turkse regering.

Erdogan: Nederland zal de prijs betalen

Nederland zal "de prijs betalen" voor de "schaamteloze" behandeling die minister Kaya zaterdag in Rotterdam heeft ontvangen. Dat heeft de Turkse president Erdogan gezegd. Hij sprak opnieuw van Nederlands "nazisme en fascisme", melden persbureaus AP en Reuters:

"Ik heb eerder gezegd dat ik dacht dat de nazi-tijd voorbij was, maar ik het daarmee mis had. Nazisme bestaat nog in het Westen."

Verder zei Erdogan dat het incident van zaterdag de banden tussen Turkije en Nederland ernstige schade heeft toegebracht:

"Ze zullen absoluut de prijs betalen, en ook leren wat diplomatie is. We zullen ze een lesje internationale diplomatie leren."

Buma: zeg associatieverdrag met Turkije op

Het CDA wil, in reactie op de diplomatieke rel met Turkije, het associatieverdrag met dat land opzeggen. Dat zei CDA-lijsttrekker Sybrand Buma in het debatprogramma Buitenhof. Volgens Buma betekent het opzeggen van dat associatieverdrag dat de dubbele nationaliteit van Turken in Nederland beëindigd kan worden. "De integratie is totaal mislukt. En dat heeft te maken met die dubbele nationaliteit. We hebben Turkije te lang laten zeggen: dit zijn onze staatsburgers. Dat heeft de overheid gefaciliteerd."

GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver was het in Buitenhof oneens met Buma. Hij wil, net als minister-president Mark Rutte en minister van Buitenlandse Zaken, Bert Koenders, inzetten op deëscalatie. "Vanwege het vluchtelingenprobleem blijft dit een bilateraal probleem, het is belangrijk dat we ons niet laten chanteren", aldus Klaver. "Als je trots bent op jezelf en zelfvertrouwen hebt, ben je ook bereid om te deëscaleren."

Volgens Koenders is de Turkse minister van Familiezaken niet het land uitgezet, maar "begeleid nadat ze een beetje sneaky het land is ingegaan. Koenders heeft gisteravond nog contact over de Nederlandse maatregelen gehad met de Hoge Vertegenwoordiger van de Europese Unie, Federica Mogherini. De uitlatingen van president Erdogan noemde Koenders "een schoffering van de eerste orde."

Onderzoeker: nepaccounts retweetten Kuzu

De tweets van Denk-lijsttrekker Tunahan Kuzu lijken de afgelopen uren veelvuldig verspreid te zijn door nepaccounts. Dat zegt onderzoeker Thomas Boeschoten. Doorgaans krijgen de tweets van Kuzu enkele tientallen likes en retweets, maar de drie berichten van gisteravond werden vele duizenden keren verspreid.

Opvallend is volgens Boeschoten dat de drie berichten allemaal bijna precies even vaak werden geretweet (ruim 3.000 keer) en geliket (ruim 2.500 keer). Die steun bleek vaak van nepaccounts te komen. Het aantal reacties op de berichten was juist lager dan te verwachten is bij tweets die zo vaak worden gedeeld.

NRC-redacteur Rik Wassens inventariseerde de tweets van Kuzu:

Kuzu, zelf Turks-Nederlandse Rotterdammer, riep de demonstranten gisteren op Twitter op tot "rust en kalmte". Ook riep hij premier Rutte op "om eens deëscalerend op te treden", en burgemeester Aboutaleb te vragen geen geweld te gebruiken. Kuzu zei verder bereid te zijn een bijdrage te leveren aan deëscalatie van het conflict. Bij Rutte heeft hij dat al "geprobeerd", twitterde hij. Met burgemeester Aboutaleb heeft hij daar naar eigen zeggen contact over gehad.

Om de zichtbaarheid van tweets te vergroten, is het op de zwarte markt mogelijk om retweets en likes in te kopen. Hoewel er aanwijzingen zijn dat in dit geval iets dergelijks gebeurd is, is het moeilijk hard te maken. Er zijn geen concrete aanwijzingen dat de nepaccounts betaald zijn door Denk.

Twitter avatar boeschoten Thomas Boeschoten ☄ Mocht iemand nog twijfelen of de retweets en likes van @tunahankuzu nep zijn: https://t.co/hNIQAAxtkT

@boeschoten Volgens Coosto 3116 auteurs die de laatste 4 retweets plaatsten, waarvan 2770 minder van 50 'volgers' hebben.

— Harro Ranter ✈ (@harro) March 12, 2017

Koenders: excuses 'totaal uitgesloten'

Nederland gaat zeker geen excuses aanbieden voor de gebeurtenissen van gisteren. Dat heeft minister Koenders van Buitenlandse Zaken (PvdA) zondagochtend gezegd in Buitenhof.

"Totaal uitgesloten. We hebben nergens excuses voor aan te bieden. Nederland heeft terecht geopereerd."

Çavuşoğlu: Nederland moet sorry zeggen

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, wiens geplande bezoek de aanleiding was voor de diplomatieke crisis, heeft zondag ook weer een reactie gegeven. Mevlüt Çavuşoğlu zegt dat Nederland zijn excuses moet aanbieden, anders blijft Turkije vergeldingsmaatregelen nemen, meldt persbureau Reuters.

Maar volgens Çavuşoğlu zijn excuses alleen niet genoeg en zijn er voor Nederland sowieso consequenties verbonden aan het conflict. Ook zei Çavuşoğlu dat hij afwacht of Nederland door Europa op de vingers wordt getikt voor deze "fascistische actie".

De kans lijkt uitermate gering dat er daadwerkelijk een Nederlandse spijtbetuiging aankomt. Premier Rutte zei bij WNL op Zondag dat hij dat absoluut niet van plan is. Wel wil hij met Turkije in gesprek blijven. Of er een reactie van de EU komt is ook afwachten. Tot nu toe is er vanuit Brussel nog niet op de ontstane situatie gereageerd.

NOS en RTL verwerpen kritiek

Zelfs CNN was live, maar voor een groot deel van de avond hielden RTL en de NOS het bij hun reguliere programmering. Schaatsen in plaats van vliegende stoeptegels, dat zinde veel kijkers niet. Maar "de NOS heeft geen 24-uurs nieuwszender", aldus hoofdredacteur Marcel Gelauff.

Adjunct-hoofdredacteur Pieter Klein van RTL zegt: "Het is 2017, de mensen die klagen hebben toch internet? Daar konden ze bij ons, en bij tal van andere nieuwsorganisaties, prima de ontwikkelingen volgen."

Het buitenland over wat er in Rotterdam gebeurde

Niet alleen in Nederland en Turkije is de diplomatieke crisis groot nieuws. Ook buitenlandse media, van The New York Times tot Die Welt, doen verslag en analyseren de betekenis ervan.

In de Duitse media is veel aandacht voor de opmerking van Erdogan die Nederland met de nazi's vergeleek. Eerder verweet hij dat Duitsland ook al na een soortgelijke beslissing. In de politieke analyses wordt ook veel gerefereerd aan de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen. The Guardian en Le Monde zien het besluit om geen Turkse ministers in Nederland campagne te laten voeren als manier om Geert Wilders de wind uit de zeilen te nemen.

Turkse minister: onmenselijk behandeld

De Turkse minister van Familiezaken Fatma Beytül Sayan Kaya heeft zondag bij terugkeer in Turkije gezegd dat ze onmenselijk is behandeld door Nederland. Ze beschuldigde Nederland ervan haar en haar begeleiding "basisbehoeftes" ontzegd te hebben, melden Turkse media.

Ook zouden er volgens haar vijf mensen uit haar team zijn opgepakt en zou er pers door politiehonden zijn aangevallen. Ze werd op vliegveld Atatürk vergezeld door de Turkse minister van Energie die sprak over een "nacht van schande voor de Europese democratie".

Turkse vlag op Nederlands consulaat

Bij het Nederlandse consulaat in Istanbul is de Nederlandse vlag naar beneden gehaald en wappert nu de Turkse vlag. Dat meldt Midden-Oostencorrespondent Olaf Koens van RTL Nieuws.

De Turkse krant Hürriyet verspreidde zondag een filmpje van de man die de Turkse vlag gehesen zou hebben. Wie die man is, is onbekend. Volgens de krant werd na een half uur de Nederlandse vlag teruggehangen.

VIDEO: Man raises Turkish flag at Dutch consulate in Istanbul https://t.co/ueuPESYwm1 pic.twitter.com/EO3lgjeHAc

— Hürriyet Daily News (@HDNER) 12 maart 2017

Op zaterdag besloot Turkije dat de Nederlandse ambassadeur in Ankara, die op dit moment in het buitenland is, voorlopig niet terug hoeft te komen. Het Nederlandse consulaat in Istanbul werd gesloten, officieel uit veiligheidsoverwegingen.

Reconstructie afgelopen 24 uur

De ontwikkelingen volgden elkaar in rap tempo op, de afgelopen dag. Onze redacteuren Andreas Kouwenhoven en Eppo König waren er in Rotterdam bij en maakten een reconstructie.

"Er worden harde klappen uitgedeeld met de wapenstok, sommige demonstranten worden gebeten door politiehonden. Een oudere man ligt minutenlang bewusteloos op de grond en wordt afgevoerd door de ambulance. Vanaf vijf hoog gooit een bewoner bloempotten naar beneden op de demonstranten. Het centrum van de stad is één grote chaos van toeterende auto’s en zwaailichten."

Rutte reageert bij WNL: ook Nederland is trots

Niet alleen Turkije, ook Nederland is een trots land. Dat heeft premier Mark Rutte gezegd bij het programma WNL op Zondag. "Wij zwichten niet voor chantage", aldus Rutte. Volgens Rutte heeft Nederland er alles aan gedaan om het conflict niet te laten escaleren. Zo heeft hij in de laatste paar dagen acht keer met de Turkse premier gebeld, zei hij.

Twitter avatar WNLOpZondag WNL Op Zondag "Ongekend dit. Nu zaak in goede banen laten leiden, niet verder laten escaleren anders zijn wij de onverstandige" - Rutte @WNLOpZondag #WNL
Twitter avatar WNLOpZondag WNL Op Zondag .@Ricknieman: Er is geen enkele Europese solidariteit! Rutte: "Dat gaan we zien komende weken" #WNL @WNLOpZondag

Op zaterdag sprak Rutte ook met Erdogan, waarin hij de Turkse president vertelde dat Turkse Nederlanders geen Turkse maar Nederlandse staatsburgers zijn. De Turkse premier Yildirim zei zondagochtend dat Nederland zeer strengere vergeldingsmaatregelen kan verwachten. Rutte zei te verwachten dat het opzeggen van de vluchtelingendeal met Turkije door Turkije niet tot de opties behoort: "De deal is ook in Turks belang".

Turkije liet zaterdag al weten dat de Nederlandse ambassadeur, die op dit moment niet in het land is, voorlopig niet terug hoeft te komen. Ook werden Nederlandse consulaten in Turkije gesloten. Rutte zegt te onderzoeken of dat uit veiligheidsoverwegingen of als vergelding is gebeurd.

Verder verweet Rutte de Turkse minister Kaya van Familiezaken niet geluisterd te hebben naar de instructies van de Nederlandse politie: "Via ingewikkelde afleidingsmanoeuvres heeft ze geprobeerd de politie te omzeilen".

Twitter avatar WNLOpZondag WNL Op Zondag "Zeer ongemakkelijk die Turkse vlagen. Maar het hoort bij onze democratische rechtsstaat" - Rutte bij #WNL @AfshinEllian1 noemt het Erdotuig

'Zweedse verhuurder annuleert contract voor bijeenkomst'

Een enigszins vergelijkbare ontwikkeling in Stockholm, als eerder in Rotterdam: de exploitant van een centrum waar Mehmet Mehdi Eker, vicevoorzitter van de AK-partij van Erdogan, zou spreken, heeft de huur van een zaal geannuleerd. Dat melden Turkse staatsmedia. Er zou geen reden zijn gegeven voor het afzeggen van de bijeenkomst.

Volgens een plaatselijke journalist zou de bijeenkomst verplaatst zijn naar een ander centrum, in een voorstad van Stockholm.

Twitter avatar nyheternajohan Johan Fredriksson @abdbozkurt They have à new venue. In Handen so of Stockholm. 16:00 local time

Een woordvoerder van het Zweedse ministerie van Buitenlandse Zaken laat volgens Turkse media weten dat iedereen in Zweden een bijeenkomst mag organiseren.

Minister Familiezaken terug naar Turkije

Fatma Betül Sayan Kaya, de Turkse minister van Familiezaken die afgelopen nacht door Nederland tot ongewenste vreemdeling werd verklaard en naar Duitsland werd uitgezet, is inmiddels terug naar Turkije. Dat meldt persbureau ANP.

Ze vloog met een privéjet terug van Keulen naar haar thuisland. Nederland weigerde haar het Turkse consulaat in Rotterdam te laten betreden. Nadat de Nederlandse politie dreigde haar auto weg te slepen, verliet ze in colonne en onder politiebegeleiding Rotterdam om de grens met Duitsland over te gaan.

Politie pakt twaalf mensen op rond consulaat

Welkom bij een nieuw liveblog, waarin we berichten over alle ontwikkelingen rond de verslechterende relatie tussen Nederland en Turkije. Dit is het laatste nieuws:

Bij de onrust rond het Turkse consulaat in Rotterdam zijn in de nacht van zaterdag op zondag 12 mensen aangehouden. Dat laat een woordvoerder van de politie weten. Zij voldeden niet aan vorderingen of gooiden bijvoorbeeld met stenen naar de politie.

Ook zijn er zeven mensen gewond geraakt. Onder hen is een politieagent met een gebroken hand. De demonstraties in Rotterdam liepen uit de hand, nadat een deel van de demonstranten ondanks herhaalde oproepen weigerde te vertrekken. De ME werd bekogeld met bloempotten, bakstenen en stoeptegels.

Dit is wat er verder vannacht gebeurde:

  • Nadat Nederland zaterdagochtend de landingsrechten van het vliegtuig van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu in had getrokken, werd bekend dat de Turkse minister van Familiezaken Kaya vanuit Duitsland met de auto op weg was naar het Turkse consulaat in Rotterdam.
  • In Rotterdam aangekomen, werd Kaya de toegang tot het consulaat ontzegd en werd ze aangehouden. Volgens een verklaring van de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb omdat Nederland Kaya als een 'ongewenste vreemdeling' beschouwt.
  • Rond het consulaat ontstonden relletjes en opstootjes waarna de ME uiteindelijk charges uitvoerde en een waterkanon inzette. Er werden enkele arrestaties verricht en er raakten een paar mensen gewond.
  • Nadat de auto van Kaya dreigde te worden weggesleept door de politie stapte Kaya uit en werd ze met haar begeleiders in colonne onder politiebegeleiding weer terug naar Duitsland gebracht.
  • Het kabinet noemde in een verklaring het bezoek van Kaya 'onverantwoord' en de Turkse verbale agressie 'onacceptabel'.
  • De Turkse premier dreigde Nederland in een geschreven verklaring met de "strengst mogelijke maatregelen". Ook riep hij Turkse Nederlanders op zich rustig te houden en op 16 april bij het referendum te gaan stemmen, als antwoord op wat hij als "fascistische praktijken" ziet.