Holland snakt naar een Belgische lente

Belgisch voetbal

Nederlandse profclubs vergaderen dinsdag over de opzet van de eredivisie. Het Belgisch voetbal boekt opvallende successen sinds de invoering van play-offs om de titel. Is er een verband? „Je moet anders wel erg vaak zeggen: dat is toeval.”

Spelers en fans van AA Gent vieren hun 3-0 overwinning op KV Mechelen, zondag, de laatste dag van de reguliere competitie in België. Foto JOHN THYS/Belga

Ivan De Witte veert op als op het scherm in de directiekamer beelden van Wembley voorbijkomen. „Kijk, Tottenham-uit”, zegt de voorzitter van AA Gent. Het was 23 februari 2017, de dag dat de ‘Buffalo’s’ een Premier League-club van formaat uitschakelden. „Dat was niet gebeurd zonder play-offs. Die competitiviteit, de strijd die we daar leverden. Komt door de play-offs hier in België, daar ben ik van overtuigd.”

Afgelopen seizoen overwinterde de club in de Champions League, dit seizoen de achtste finale van de Europa League. Dat het Europese avontuur inmiddels voorbij lijkt na de 5-2 ‘pandoering’ thuis, doet aan het narratief van het Belgische succes geen afbreuk. Gent verloor namelijk van RC Genk, afgelopen donderdag. Ook Anderlecht heeft nog een goede kans op een plek in de kwartfinale van de Europa League. Uit Nederland is alleen Ajax nog van de partij.

Nieuwsgierige Nederlanders

De Witte krijgt „steeds vaker” nieuwsgierige Nederlanders aan de lijn: clubdirecteuren, journalisten. „Vroeger waren we in jullie ogen een ontwikkelingsland, na de invoering van de play-offs een experiment. Nu is het ineens interessant, hè?”

De Witte was voorzitter van de Jupiler Pro League toen de Belgische competitie in het seizoen 2009-2010 op de schop ging: van achttien naar zestien clubs. Dertig speelronden, met daarna een kampioenspoule met de bovenste zes.

Het succes van de Belgen in Europa geeft het Nederlandse voetbal stof tot overpeinzing. Kan de kracht van de nationale selectie nog afgedaan worden als het geluk van een gouden generatie Rode Duivels, na de gestage opmars van het Belgisch clubvoetbal moeten Nederlandse clubs zich achter de oren krabben. Zes seizoenen geleden stond België dertiende op de UEFA-coëfficiëntenranking voor clubprestaties, Nederland negende. Op dit moment is dat precies andersom. De Nederlandse kampioen is vanaf volgend seizoen niet meer direct geplaatst voor de Champions League.

Nieuw format voor de eredivisie

KNVB-directielid Gijs de Jong, beoogd directeur betaald voetbal, sprak zich begin januari in NRC uit voor een afslanking naar zestien clubs, met een kampioenspoule voor de bovenste zes clubs op de ranglijst. Dit tot woede van clubs in het schemergebied tussen ere- en eerste divisie. Komende dinsdag vergaderen de Nederlandse profclubs over een gezamenlijk standpunt over het eredivisieformat. De bedoeling is dat komende zomer besloten wordt tot een herziening, die voor het seizoen 2018-2019 kan worden ingevoerd.

Al met al tien jaar na de Belgen dus. De Witte zegt stellig dat er ook in Nederland geen „absorberingsvermogen” is voor achttien clubs. „Ik zie overlevingsmechanismen die niet gezond zijn: Chinees geld, buitenlandse investeerders. In België is eigenlijk maar voeding voor veertien clubs op het hoogste niveau, in Nederland zestien.”

De Witte is een tikkeltje nerveus. Het gesprek is twee uur voor de aftrap van AA Gent en KV Mechelen. Zomaar een wedstrijd half maart tussen de nummer 7 (Gent) en nummer 5 (Mechelen) in de Pro League, zou je zeggen, maar niets is minder waar. Een afgeladen Ghelamco-stadion, De Witte’s fonkelpaleis aan de Schelde met 20.000 plaatsen. De belangen zijn immens. Het is de slotdag van de reguliere competitie, de winnaar schaart zich bij de topzes in de Play Offs I om de titel. Voor de verliezer wacht, in de woorden van Gent-coach Hein Vanhaezebrouck, „de kerker” van de Play Offs II. Dat is waar nog slechts om een laatste Europa League-ticket wordt gespeeld.

Sinds 2009-2010 is de gemiddelde omzet van Belgische profclubs met ruim eenderde gestegen naar 316 miljoen euro (in Nederland nagenoeg gelijk gebleven rond 440 miljoen). Alleen in sponsoring en commercie ligt de eredivisie nog een straatlengte voor op België: 226 miljoen euro om 75 miljoen euro (2015). Met de nieuwste televisiedeal halen de zestien Belgische clubs (85 miljoen euro) net zoveel op als nu de achttien in Nederland.

En de prestaties zijn navenant. Allemaal door de play-offs? „Laat ik het zo zeggen: statistisch gezien is er een grote waarschijnlijkheid dat er een oorzakelijk verband is”, zegt De Witte. „Of je moet wel erg vaak zeggen: dat is toeval.”

Chris Van Puyvelde, technisch directeur van de Belgisch voetbalbond, meent ook dat play-offs bijdragen aan meer competitief Belgisch voetbal. „De intensiteit en verschillende mate van belang per wedstrijd biedt ook mentale en fysieke prikkels voor spelers. Kijk maar naar de hoeveelheid wedstrijden [Gent speelde nu al 47 officiële duels dit seizoen], het schakelen tussen Europees voetbal, het reguliere seizoen en daarna nog play-offs. Dat vergt flexibiliteit van de technische staf, en ook betere individuele begeleiding van spelers.”

Is iedereen enthousiast? Zeker niet. Voorzitter Johan Timmermans van middenmoter KV Mechelen is gekant tegen het fenomeen naseizoen. Deels is dat te verklaren door zijn club: het lot van Mechelen is vrijwel altijd Play Offs II. Zoals hij vrijdag aan de telefoon al voorspelde, protesteren de ‘Malinwa’-supporters zondag maar weer eens tegen de play-offs. Terwijl voor het eerst voor KV Mechelen de Play Offs I lonken, wappert daar toch in het uitvak in het Gentse zonnetje een spandoek met ‘Hate Play Offs’.

Maar ook de Play Offs I zijn volgens Timmermans „principieel” niet fair. „Je rijdt ook niet drie weken de Ronde van Frankrijk om dan degene die als eerste over de meet komt op de Champs-Élysées aan te wijzen als Tourwinnaar.” Volgens Timmermans waren play-offs niet de redding van het Belgisch voetbal en zullen ze dat ook niet van het Nederlands voetbal zijn. „Weet u: jullie laagconjunctuur valt nu samen met onze hoogconjunctuur. Over vijf jaar kan het zo weer anders zijn.”

Ook Peter Vandenbempt, verslaggever van Sporza, is „rabiaat tegenstander van dit systeem”. Hij hekelt bijvoorbeeld de halvering van de punten voor de zes clubs die de kampioenspoule spelen. „Voor de spanning? Ja, de Tour met Armstrong en Indurain was ook spannender geweest als we na de Pyreneeën het tijdverschil halveerden.” De geprezen intensiteit en frequentie van Belgische topwedstrijden is volgens Vandenbempt maar het halve verhaal. „Een Club Brugge tegen Anderlecht in november, mwoah, dat is zo’n clash niet hoor. Dat gaat toch maar om anderhalf punt, zeggen we hier.”

Halvering van punten

Coach Vanhaezebrouck van Gent zegt dat die halvering van punten na het reguliere seizoen „gedeeltelijk” een verklaring is voor het aantal nederlagen bij topclubs. „Men weet dat alles beslist wordt in die laatste tien wedstrijden. Maar je moet wel zorgen dat je er bij zit, daar hebben wij de afgelopen weken keihard voor gestreden.”

Zondagmiddag plaatst zijn ploeg zich dankzij een 3-0 overwinning op Mechelen voor de Play Offs I. Opvallend is dat voor de kampioenspoule van zes – ooit bedacht met de G5 (Anderlecht, Club Brugge, Genk, Gent, Standard Luik) in het achterhoofd – de topclubs Genk en Standard Luik zich niet geplaatst hebben. „Je kunt inmiddels wel spreken van een G10”, zegt De Witte.

Volgens de ‘founding father’ van het Belgische play-offsysteem is de huidige opzet uiteindelijk ook maar een „intermediaire” oplossing. „Schaalvergroting zou de komende vijf jaar het doel moeten zijn. En dat kan alleen met een samenvoeging van België en Nederland tot een BeNeLiga. Ik geloof daar wel in.”

Na de invoering van de play-offs, de verwezenlijking van het nieuwe stadion en het kampioenschap van Gent in 2015 weet men in België: als De Witte ergens in gelooft, is het menens.

    • Bart Hinke