En dan vliegen de stenen richting de ME-busjes. Tak. Tak.

De komst van de Turkse minister van Familiezaken liep zaterdag in Rotterdam volledig uit de hand. Wat gebeurde er de afgelopen 24 uur?

Een kapotte ruit in Rotterdam, een dag na de rellen bij het Turkse consulaat. De rellen braken uit na het gedwongen vertrek van de Turkse minister voor Familiezaken Fatma Betul Sayan Kaya, waarna boze mensen de straat opgingen Foto Koen van Weel / ANP

Het duurt tot 1.00 uur ’s nachts voordat het echt misgaat in Rotterdam. De Turkse minister van Familiezaken Fatma Betül Sayan Kaya, is net tot ‘ongewenst vreemdeling’ verklaard en met haar begeleiders in colonne onder politiebegeleiding naar Duitsland afgevoerd. Kaya was per auto naar Nederland gekomen, nadat de landingsrechten van het vliegtuig van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu in waren getrokken. Cavusoglu zou naar Rotterdam komen om ja-stemmen te winnen voor een referendum dat Erdogan meer macht geeft.

Tot woede van een paar duizend Turkse Nederlanders, die na middernacht voor het consulaat vluchten voor ME en politiepaarden, weg van de Schiedamse Vest. Er worden harde klappen uitgedeeld met de wapenstok, sommige demonstranten worden gebeten door politiehonden. Een oudere man ligt minutenlang bewusteloos op de grond en wordt afgevoerd door de ambulance. Vanaf vijf hoog gooit een bewoner bloempotten naar beneden op de demonstranten. Het centrum van de stad is één grote chaos van toeterende auto’s en zwaailichten.

Het is het dieptepunt in de diplomatieke ruzie tussen Nederland en Turkije, die tussen zaterdagnacht en zondagochtend totaal escaleerde. Wat is er de afgelopen 24 uur gebeurd?

Lees ook ons liveblog: Twaalf arrestanten, zeven gewonden bij onrust rond Turks consulaat

12:00 uur

Op de Schiedamse Vest in Rotterdam is het rond het middaguur nog een rustige zaterdag. Af en toe rijdt een politiebusje voorbij. Er zijn jongens die uit hun open raampje kijken ‘of er al iets gebeurt’. Op het terras van een Turks restaurant drinken mensen koffie. Het gesprek gaat over de ingetrokken landingsrechten van Cavusoglu. Iemand heeft gehoord dat hij nu per auto de ‘België-route’ wil nemen. Een ander oppert dat hij met een parachute precies in de tuin van de woning van de consul in Hillegersberg kan landen. Dát mag, dat is Turks grondgebied.

14:00 uur

De enige rode vlaggen op het Willemsplein bij de Erasmusbrug zijn van Coca Cola. De enige verlengde limo is van een Turks stel dat trouwfoto’s aan de Maas komt maken. De plek waar boze Turkse Nederlanders wél mogen demonstreren van burgemeester Aboutaleb is uitgestorven. Een paar kilometer verderop op de Lloydpier, waar tegendemonstranten welkom zijn, is het al net zo. Bedrijfsleider Nura Murat van een Turks restaurant op de pier begrijpt alle ophef niet. „Als de PKK of de CHP-partij in Nederland welkom zijn, waarom een minister dan niet? Sommige mensen denken dat het zo’n Marokkaanse haatimam is die hier tegen homo’s komt preken. Zo’n vent is het helemaal niet.”

16:00 uur

Bewoners in Hillegersberg krijgen een noodbevel van de gemeente in de bus. De lange Straatweg waar de Turkse consul Sadin Ayyıildiz woont, wordt afgesloten. De ‘driehoek’ van burgemeester Aboutaleb, Openbaar Ministerie en politie verwachten een manifestatie voor de ambtswoning. „Mag ik erdoor?”, vraagt een moeder met zoon op de fiets bij de wegversperring. „Woont u hier en staat u hier ingeschreven?”, vraagt een politiegente. „Ja, nee, mijn ex woont hier.” Kinderen voetballen midden op de verlaten straat of maken liggend een selfie. Cornell Strack, advocaat-generaal van het Openbaar Ministerie, woont vlakbij de ambtswoning en laat zijn tekkel uit. „Ik vind het goed dat de Nederlandse regering de minister niet welkom heet”, zegt hij. „De vrijheid van meningsuiting en media worden in Turkije beknot. De mislukte coup wordt gebruikt om de oppositie monddood te maken. Dat is het probleem met islamitische regeringsleiders: als ze er eenmaal zitten, gaan ze niet meer weg.”

18:00 uur

Volgens de organisatie Hollanda Evet Diyor (Nederland Zegt Ja) zou Cavusoglu nú in Hillegersberg spreken over het referendum over het Turkse presidentiële systeem. Maar het gerucht gaat dat nu de minister van Familiezaken, Fatma Betül Sayan Kaya, naar de ambtswoning in Hillegersberg komt. Journalisten wachten voor het hek al uren op een dikke wagen met escorte – maar in het sjieke Hillegersberg rijden wel meer dure auto’s rond. De chef-kok van een Chinees restaurant aan de Straatweg baalt: normaal heeft hij op zaterdagavond honderdvijftig eters, nu zitten er twee gezinnen. In een ijssalon voor de wegversperring maken de twee dertigers Seyfettin en Kemal zich boos. „We worden monddood gemaakt”, zegt de een. „Het is een spelletje van Rutte en het kabinet voor de verkiezingen, ten koste van Turkse Nederlanders”, zegt de ander. „Ik schaam me vandaag om in Nederland te wonen. Zie jij rellen? Zie jij ordeproblemen hier? Ik niet.”

20:00 uur

Voor het Turkse consulaat in het centrum zwaait een joelende menigte van mannen, vrouwen en kinderen met vlaggen. Ze sporen elkaar aan en roepen rood-wit, vrijheid, democratie, en de naam van hun held: Recep Tayyip Erdogan! Een cordon van licht gespannen mannen houdt de honderden mensen zorgvuldig in bedwang. Opvallend is de discipline, het lijkt alsof de menigte aan- en uitgezet kan worden. Dit is geen blinde woede, maar eerder een goed geregisseerd welkomstcomité voor minister Kaya. Zafer Sirakaya, voorman van Union of European Turkish Democrats, overlegt eerst met de politie en laat zich dan met gezag onthalen. Waar blijft minister Kaya? „Dat moet u aan de gemeente en autoriteiten vragen”, antwoordt hij in het Engels. „Dit doet geen recht aan de democratische beginselen.” Parlementslid Mustafa Yeneroglu van de AK-partij spreekt de menigte toe met een megafoon en staat Turkse media te woord, geen Nederlandse pers. Voortdurend aanwezig is de diepe brom van een politiehelikopter.

23:30 uur

De Dienst Speciale Interventies ariveert met hoge snelheid in een konvooi van twaalf terreinwagens. In een hof achter het consulaat wacht minister Kaya om de menigte te begroeten, maar ze kan geen kant op.

Op straat doen demonstranten al uren hun best om de rust te bewaren. Een jongen die een steen naar de ME gooit wordt door een groepje vrouwen tot de orde geroepen. Een man die tijdens een toespraak hard schreeuwt, wordt gesust door omstanders. „Weet je hoeveel mensen anders naar die minister zouden komen?”, vraagt hij. „Níemand. Maar nu komt iedereen.” Iedereen zegt: dit is een politiek spel tussen het kabinet en de PVV van Geert Wilders. Wie is Nederland om Turkije de les te lezen? Is het democratisch een minister te weigeren? „Wij worden gediscrimineerd”, zegt een jonge man die ook Erdogan heet. „Ik heb het meegemaakt tijdens sollicitaties. Maar bloembollen komen uit Turkije. Zelfs Sinterklaas is van Turkse komaf.”

01:00 uur

De menigte dunt uit na een oproep om rustig naar huis te gaan, toch blijven er honderden mensen staan. De ME wil zich terugtrekken, maar wordt uitgedaagd door een groep mannen. Boe-roepend loopt de massa achter hen en de agenten aan. Met mobieltjes in de lucht filmen ze hoe het lijkt alsof demonstranten de politie verdrijven. Ze roepen massaal ‘Allahu Akbar!’ (Allah is groot). Een aantal demonstranten bekogelt de ME met flesjes en slaat tegen de blauwe busjes. Anderen proberen hen juist in bedwang te houden. Een woedende man pakt een barkruk om naar de ME te gooien, een even boze man pakt de kruk af. „Doe het niet!” Er ontstaat geduw en getrek tussen demonstranten die willen vechten met de politie en demonstranten die dat niet willen. De ME voert drie charges uit en veegt daarna keihard de straat schoon, met hulp van een spuitwagen. ME’ers worden uitgescholden in het Turks en Nederlands. Hoerenzonen. Kankerjoden. Kankernazi’s. Voor de Kamer van Koophandel beginnen jongeren tegels uit de boomperkjes te halen en slaan ze kapot op de stoeprand. Alweer proberen anderen hen tegen te houden, maar dat lukt niet meer. De stenen vliegen al richting de ME-busjes. Tak. Tak.

02:00 uur

De situatie is onder controle, zegt burgemeester Aboutaleb op een persconferentie na tweeën. Maar het verkeer staat nog altijd vast en de overgebleven boze demonstranten worden verjaagd door politie te paard. Het patroon is uitdagen, keihard wegrennen, en dan weer de politie opzoeken. Door de aanhoudende charges raakt de massa steeds meer versplinterd in kleine groepjes die rond de Blaak zwerven. Drie jongens stuiten op de Westblaak op een rijtje ME’ers en krijgen flinke klappen. Ze rennen geschrokken weg: „Is dit hoe jullie omgaan met medelanders?”

Een ander groepje komt hijgend op adem nadat ze voor de zoveelste keer zijn weggerend voor de ME. Ze vinden het „wel leuk”, zeggen de jongeren, om te “spelen met de politie”. Stenen gooien is niet goed, erkennen ze: „Maar dat is de emotie. Zij hebben onze minister beledigd”.

De schade in de omgeving lijkt ‘s ochtends mee te vallen. Wat kleine gesneuvelde ruiten, een omgevouwen verkeerspaal, verwrongen dranghekken en fietsen en daartussen ligt een verloren sandaal.

    • Andreas Kouwenhoven
    • Eppo König