AIVD’er gedetacheerd bij Huis voor Klokkenluiders

Onderzoek NRC

De man was juridisch medewerker en is vertrokken nadat bekend was geworden dat hij voor de dienst werkte.

Exterieur van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in Zoetermeer. Robin van Lonkhuijsen / ANP

Een medewerker van het in juli vorig jaar geopende Huis voor Klokkenluiders was daar gedetacheerd door de inlichtingendienst AIVD. Toen dat in november intern tot discussie leidde, is zijn detachering beëindigd. Dat blijkt uit onderzoek van NRC.

Het Huis voor Klokkenluiders, dat maandag zijn eerste jaarverslag publiceert, is een zelfstandig bestuursorgaan dat werknemers helpt en beschermt bij het melden van misstanden. De aanwezigheid van de gedetacheerde AIVD’er is opmerkelijk omdat het Huis wettelijk verplicht is de anonimiteit van klokkenluiders te beschermen. Zo mag minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA), de baas van de AIVD, officieel géén inlichtingen vragen aan het Huis over concrete klokkenluiderszaken.

Lees ook het achtergrondartikel: Een AIVD’er op de werkvloer.

Plasterk verklaarde maandagochtend dat hij niet wist van de detachering.

Volgens Paul Loven, bestuursvoorzitter van het Huis, werkte de AIVD’er als juridisch medewerker en verzorgde hij „tijdelijk extra werkzaamheden, die geen enkel verband hielden met (klokkenluiders)zaken”. De naam van de AIVD’er, bekend bij NRC, is volgens een woordvoerder van het Huis „staatsgeheim”.

Volgens direct betrokkenen ontstond in november vorig jaar intern „discussie” over het feit dat de man voor de geheime dienst werkte. Een kamergenoot kwam daarachter nadat hij met de AIVD’er een gesprek had gevoerd over de screening van het personeel door de geheime dienst.

Over het vertrek van de AIVD’er bij het Huis bestaan verschillende lezingen. Volgens betrokkenen moest de man weg vanwege zijn achtergrond bij de dienst. Voorzitter Loven zegt echter dat zijn werkzaamheden „simpelweg waren afgelopen”.

Van Raak (SP): “Ik wist dit niet. Je kunt vraagtekens zetten bij de onafhankelijkheid van de gedetacheerde AIVD’er. Dat stoot potentiële klokkenluiders af.” Foto: ANP

Tweede Kamerlid Ronald van Raak (SP), die in 2012 het initiatief nam voor het Huis, zegt: „Ik wist dit niet. Je kunt vraagtekens zetten bij de onafhankelijkheid van de gedetacheerde AIVD’er. Dat stoot potentiële klokkenluiders af. Als ik minister was, had ik het niet toegelaten.” Een AIVD-woordvoerder zegt dat de dienst nooit uitspraken doet over personeel, maar „AIVD’ers zijn rijksambtenaren die tijdens hun carrière ook elders bij de overheid kunnen werken”.

In de eerste zes maanden ontving het Huis, dat is opgericht om te voorkomen dat klokkenluiders eindigen als Ad Bos (klokkenluider in de bouwfraude) of Paul Schaap (kernreactor Petten), 532 meldingen – twee keer zo veel als verwacht. Daarvan is 15 procent gekwalificeerd als „werkgerelateerde misstand met maatschappelijk belang”.

Het Huis heeft een vijfkoppig bestuur en vijftien medewerkers. Het bestuur is geselecteerd door een commissie met onder meer Tjibbe Joustra, voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, en Harm Brouwer, voorzitter van de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Na de selectie verzorgde de AIVD de screening, ook die van de eigen medewerker.

    • Merijn Rengers
    • Joep Dohmen