Opinie

    • Bas Heijne

Stem! (Ja, maar op wie ?)

Als het aan de correspondenten van buitenlandse media ligt, die de laatste weken in drommen een bliksembezoek aan ons land brachten, gaat het bij de verkiezingen tussen blikvangers Geert Wilders en Jesse Klaver. „Au Pays-Bas, Wilders domine la campagne”, kopte Le Monde. Heb ik iets gemist? Flink wat journalisten stuurden mails en belden met vragen over de onstuitbare opmars van de PVV. Het Angelsaksische jongerenmagazine Vice stuurde speciaal iemand naar Nederland om het „fenomeen” Klaver te duiden.

Het is een aantrekkelijk frame, omdat het zo goed past bij de ideologische tegenstelling die een groot deel van de wereld in z’n greep houdt: hier de hedendaagse erfgenamen van de Verlichting, die gelijkheid en diversiteit bepleiten en empathie met het liefst de hele planeet en alle generaties die na ons komen – daar de nieuwe, oprukkende contra-Verlichting, die „eigen volk” op de eerste plaats willen, een radicaal herstel van autonomie beloven, met als bonus de eigen cultuur als een eeuwigdurend warm bad.

Het is, ik vat het kort samen, Trump (en Poetin, en Erdogan) versus Trudeau. Het is de polariteit die de geschiedenis de komende jaren gaat bepalen, dat is zeker, en je kunt het al die buitenlandse journalisten niet kwalijk nemen dat ze door juist die bril naar Nederland kijken. De PVV heeft tenslotte een jaar lang bijna veertig zetels gepeild. En de jonge Klaver is erin geslaagd de geest van een nieuw soort links (Occupy, Piketty) in de politiek terug te brengen.

Maar naarmate 15 maart dichterbij komt, lijkt zich iets anders af te tekenen: een vlucht naar het veilige midden. Wilders, die tot nu toe onzichtbaar is geweest, zakt in de peilingen en is hier en daar zelfs door de VVD voorbij gestreefd. Hij kan nog de grootste worden, maar zijn charisma verbleekt. Zijn tweets zien er ineens uit alsof ze uit het Engels zijn vertaald („linkse losers!”). Ooit Trump-inspirator, nu, vreemd genoeg, Trump-imitator. Dat is een misrekening, want juist het soort pathologische politiek dat Trump op dit moment bedrijft, doet veel kiezers hun hart vasthouden. Willen we dit? Vertrouwen we zo iemand ons land toe?

Trump blijkt geen „safe pair of hands”, allesbehalve, – en niets zegt dat een gammele PVV dat wel zal zijn. Misschien dat de kwaadaardige Turkse regering Wilders in de eindsprint nog een duwtje geeft, en er komt nog een debat – maar het ziet ernaar uit dat veel kiezers toch zoeken naar houvast, en niet naar radicalisme vanaf de zijlijn.

GroenLinks zal, nu de PvdA zich opmaakt voor een lange tocht door de woestijn, ook zeker veel zetels winnen, maar een regering over links? Welnee.

Dus was ik een buitenlandse journalist, ik zou schrijven: „Geconfronteerd met een onveilige, steeds chaotischer wereld, zoekt de Nederlandse kiezer op het laatste moment onderdak bij het politieke midden.”

Gaat het ook van harte? Het probleem is dat dat politieke midden ook als kleur- en visieloos wordt ervaren. Vandaar de tamme campagnes, het ontbreken van grote thema’s, het uitblijven van vuurwerk en groots debat – de enige sensatie tot nu toe heet Diana Matroos. In de Volkskrant stelde politicoloog Tom van der Meer: „De middenpartijen zijn allemaal een beetje D66 geworden. Wat in het midden ontbreekt, is dat men visies uitspreekt met een grote V. Dat je kiezers in elk geval een frame biedt waardoor ze de wereld kunnen bezien.”

Ik had het kunnen zeggen. De afgelopen tijd heb ik in Nederland in heel wat zalen aan mensen gevraagd of ze al wisten wat ze gingen stemmen – opvallend veel wisten het nog niet. Maar op de vraag of men vond dat er dit keer meer van afhing dan bij voorgaande verkiezingen, ging een meerderheid van de handen omhoog. Veelzeggend: we weten dat het erop aankomt, de breuklijnen in de samenleving worden dieper, het is tijd om grote vragen van een antwoord te voorzien – en tegelijk zien we onze leiders eindeloos debatteren over de hoogte van het eigen risico.

Visieloosheid is prettig in rustige tijden. Dit zijn geen rustige tijden. Als we na volgende week richting een kabinet van degelijke middenpartijen gaan, laten we dan bidden dat het zielloze pragmatisme van de afgelopen jaren plaatsmaakt voor een beetje nieuw elan. Met een minister-president voor wie politieke behendigheid geen doel op zich is. De kans is miniem, ik weet het – een mens kan altijd hopen.

Bas Heijne schrijft elke week een column op deze plek
    • Bas Heijne