Janpier Brands is uit Friesland gekomen voor deze vrijplaats van cultuur.

Foto Rien Zilvold

‘Laten zien dat je een idioot bent’

kunst en cultuur

Janpier Brands is sinds kort directeur van WORM. De Fries wil het alternatieve podium voor kunst en cultuur over de grenzen bekendheid geven.

Zijn benen passen nét tussen het tafelblad en de houten bank, beneden in het souterrain aan de Boomgaardstraat. Toch moet Brands – twee meter lang, vuistdikke grijze baard, afgesleten zwarte nagellak – er schuin voor gaan zitten. Het is een van de kleine ongemakken, passend bij het gebouw waarin hij zijn weg nog moet vinden.

De 49-jarige Fries vertrok onlangs bij Neushoorn, een begin vorig jaar geopend cultuurpodium in Leeuwarden. Hoewel hij zijn leven lang in de noordelijke provincie heeft gewoond en gewerkt, stond één stad met stip bovenaan de verlanglijst: Rotterdam. Na het aangekondigde afscheid van voorganger en creatief directeur Hajo Doorn zag hij zijn kans schoon.

Speciaal voor zijn ‘inauguratie als staatshoofd’ – Brands noemt zichzelf staatshoofd omdat Worm een Avantgardistische Staat is/wil creëren, zoals ze het zelf noemen – reisde een met bandjes volgeladen touringcar, gesubsidieerd door de provincie, af uit Friesland. „Een bevriende stam” noemt hij de bezoekers, waaronder ook filmmakers en dichters. De banden met de Maasstad zijn warm. „Ik ken veel Friezen die hier naartoe zijn verhuisd”, verklaart Brands. Zelf woont hij sinds vier weken in een Oud-Charloise woning van een Friese kennis. Zodra de schoolvakanties ingaan, komen zijn echtgenote en drie van de vier kinderen over.

Van het stichtingsbestuur kreeg Brands een vrijbrief mee. Het enige ‘moetje’ is het regelen van de pensioenen voor de veertien werknemers onder contract. WORM blijft vooral heel erg „onaangepast en ongeconditioneerd”, houdt hij voor. „We zijn geen allemansvriend, maar het is hier wel aangenaam.” Een lijfspreuk die standhoudt sinds de oprichting, zo’n twintig jaar geleden.

In die zin blijft de voormalige NRC-drukkerij de uitvalsbasis voor mensen met een alternatieve opvatting over kunst en cultuur. Brands signaleert echter dat de rol die de instelling speelt aan belang wint. „Er is sprake van een tendens waarbij andersdenkenden niet langer geaccepteerd worden” zegt hij. „In WORM mag je laten zien dat je iets heel luid kunt of dat je een idioot bent. En dat onder jouw eigen voorwaarden.” Dat het vaker dan eens schuurt, is juist de bedoeling. „Soms is het verschrikkelijk lelijk, soms heb je het genot van het schone.”

Sinds de verhuizing in 2011 richting de Witte de Withstraat is de toeloop gegroeid. Vorig jaar trok WORM, dat jaarlijks ruim zes ton aan gemeentesubsidie ontvangt, 33.000 bezoekers met een kaartje. Bij het inpandige #Wunderbar, waar wekelijks gratis evenementen zijn, is dit een „veelvoud”. Ondanks de centrale locatie, middenin het uitgaansgebied, raakt een breder publiek niet vanzelf geïnteresseerd, merken ze bij WORM. „Terwijl je toch zou verwachten dat mensen de behoefte hebben om iets nieuws te ervaren.”

Op termijn wil Brands een golden ticket invoeren. Daarmee kunnen bezoekers een weekend lang „verdwalen” tussen de optredens, exposities, voordrachten en theatervoorstellingen. Vorig jaar werd al een in ongebruik geraakte repetitieruimte van het naastgelegen Scapino Ballet overgenomen. De zaal, omgedoopt tot Ubik, biedt onderdak aan een theaterwerkplaats, galerie en de performancebar. Maar zijn belangrijkste doel is het instituut internationaal ‘op de kaart zetten’. Dat producties, gemaakt in de studio’s en oefenruimtes, de wereld over gaan. Het WORM-gedachtegoed – tegenwicht bieden aan dominante kunststromingen en een ‘leukere wereld creëren met minder angst’ – wordt daarom actief in het buitenland „verkocht”. Brands: „Eind juni staan we een week in Hull. Daarna volgt Italië.”

    • Maurice Geluk