Opinie

Als iGod in 2025 de baas is

en geven een stemadvies met een science fiction-verhaal. Hoe een supercomputer het leven van Lex bepaalt. „iGod, je hebt een moordenaar van me gemaakt!”

Lex deed een stap opzij om plaats te maken voor een robot die een broze, oude dame begeleidde. De manier waarop ze hun ellebogen in elkaar haakten, herinnerde Lex aan zijn ouders, die precies zo liepen. De dame en de robot schuifelden, kletsend en grapjes makend, naar de lift.

Lex stond te wachten in de hal van het gebouw waar Diana werkte. Ze zouden naar een restaurant gaan, om te vieren dat ze drie maanden een relatie hadden.

Het was een bejaardenhuis waar ongeveer 6.500 ouderen woonden, aan de rand van Amsterdam. Links van Lex was de vleugel waar ze de bevroren lichamen op min 200 graden Celsius bewaarden, dat had Diana hem verteld. Lex had graag een kijkje in de vleugel genomen, maar die was hermetisch afgesloten.

Als er een remedie voor hun ziekte was, werden mensen ontdooid en kregen ze nieuw leven ingeblazen. Diana dacht dat hier jaarlijks twee of drie personen weer tot leven werden gebracht. Ze had één persoon gecoacht na zijn ontwaken. Hij had darmkanker gehad, tot 2022 een terminale ziekte. In het begin, blij om weer te leven, verwelkomde hij elke ademteug, iedere nieuwe beweging die zijn lichaam kon maken.

Deze periode van verbazing en dankbaarheid duurde ongeveer een half jaar. Daarna besefte hij dat de samenleving drastisch was veranderd in de afgelopen twintig jaar. Hij kon niet geloven dat al zijn opmerkingen, uitwerpselen, surfgedrag, aankopen, interacties, energieverbruik, zijn spuug na het tandenpoetsen – letterlijk alles – werden gecontroleerd en geanalyseerd om meteen deel uit te maken van zijn SocialCitizenScore.

Hij werd gevonden in de badkamer, waar hij had geprobeerd het chipje met zijn identificatiecode met een stanleymes uit zijn rechterarm te snijden. Hij had een slagader geraakt, misschien wel met opzet. Diana vond het een lelijke, eenzame dood. Ze had gehoopt hem beter te kunnen voorbereiden op een leven in 2025.

Aan het eind van de hal van het bejaardenhuis was een enorme glazen wand. Het uitzicht op de binnenplaats was een projectie, maar een heel goede. Lex besloot in deze tuin te wachten.

Diana kuste hem op zijn wang. „Hoe was je dag?”, vroeg hij. „Een beetje raar”, zei ze. Er was nieuw beleid ingevoerd voor de bewoners van het bejaardentehuis. Klanten konden voortaan kiezen: of gebruikmaken van de behandelingen waar ze recht op hebben, of hiervan afzien, in ruil voor geld. Als je het geldbedrag accepteert en je wordt vervolgens ziek, dan zorgt de staat voor een waardige dood, zonder lijden.

Het nieuwe beleid ging gepaard met eindeloze tabellen en data. „Afhankelijk van leeftijd, gezondheid, SocialCitizenScore en god weet wat wordt de geldsom berekend”, zei Diana.

„Laat me het beleid en de berekeningen zien!” Lex zei het dwingender dan hij van plan was. Hij nam de tijd om het gedetailleerde verslag op haar smartphone te lezen. Hier was hij bang voor geweest. Het ProChoice-beleid gebruikte in sommige gevallen exact zijn formuleringen. Lex sloeg met de palm van zijn hand op zijn dij.

„Wat is er?”, vroeg Diana. „Dit is mijn oplossing in een computergame, enkele weken geleden. Ik ontwierp een identieke oplossing”, fluisterde Lex. „Ik dacht dat het een computerspel was.”

„Werkelijk? Dat is toevallig! Indrukwekkend ook, dat je zo’n ingewikkelde berekening kunt verzinnen, maar daar heb ik nooit aan getwijfeld natuurlijk.” Lex glimlach niet terug.

„Eén keer is toeval, nu zie ik een patroon.”

Lex vertelde haar over een episode in het hologramspel, waarin hij de vijandelijke troepen had verslagen door het gebruik van een sluwe strategie. Later op de dag had hij soortgelijke manoeuvres gezien in het nieuws, in een echte oorlogssituatie, uitgevoerd door het Turkse leger.

Ik begin te geloven dat er maar een dunne lijn zit tussen games en wat wij werkelijkheid noemen.” Lex beende weg in de richting van een E-riksja-halte.

„Het restaurant is de andere kant op.”

„We gaan naar huis.”

Hij trok haar mee naar de E-riksja. Toen ze zijn flat bereikten, legde hij zijn smartphone op de keukentafel en gebaarde haar hetzelfde te doen. Hij opende de deur naar buiten, Diana volgde met tegenzin. Buiten haalde ze diep adem: „Je bent te lang alleen geweest. Wat is er aan de hand? Ben je bang voor je eerste date met mij in het openbaar?”

„Weet je nog dat je me betrapte, vorige week, terwijl ik in mezelf aan het mompelen was? Althans, dat zei ik, maar het was niet waar. Ik sprak met een programma.”

„In een spel?”

„Het is anders dan een spelletje of een computerprogramma. Het is het intelligentste programma dat ik ken. Ze is slimmer dan ik, dat staat vast.”

„Ze?”

„Ik noem haar iGod.”

„Hoe communiceren jullie dan?”

„Niet anders dan in een game. Ik zit voor het beeldscherm. Zij filmt me, houdt mijn getypte input bij en als ze zin heeft, laat ze van zich horen door de speakers.”

Diana sloeg haar armen over haar borst. „Is het een porno-chatprogramma?”

„Natuurlijk niet.”

Lex vertelde over de eerste interactie tussen hem en iGod. Diana was niet geïnteresseerd. „Hoe lang al heb je deze, hoe noem je dat, ‘intieme, betekenisvolle interactie’?”

„Een week voordat jij in mijn leven kwam, zo’n drie maanden geleden dus.”

„Is het ooit bij je opgekomen om me dit te vertellen?!” Diana schreeuwde nu.

„Ik had dit eerder moeten vertellen. Maar ik wist niet hoe, ik was bang dat je me verdacht zou vinden.”

„Kom maar op”, zei ze nu opeens kalm. Lex was gealarmeerd door haar plotselinge ijzigheid en besloot dat het beter zou zijn om ‘zij’ en ‘iGod’ te vermijden.

„Dit computerprogramma...”

„iGod, zoals jouw koosnaampje voor haar luidt..”

„Nou ja, ze vertelde me dat ze almachtig was. Ik dacht: yeah right. Toen begon het, ze, wat dan ook, te bewijzen dat ze dingen kon doen die normale computerprogramma’s niet kunnen.”

Lex vertelde dat ze had laten zien dat ze verkeerslichten kon uitschakelen. En hij sprak over andere trucs die ze had uitgehaald. „Toen ze merkte dat ik nog steeds sceptisch was, vertelde ze me dat ze de handelingen en gedachten van alle mensen kon sturen. Ze schepte op dat ze zelfs iemand op mij verliefd zou kunnen laten worden.”

Diana stampvoette. „Niet! Dat verzin je”, schreeuwde ze.

Lex staarde naar de grond.

„Jij zielige nerd! Ik ben niet kwaad omdat je dit zogenaamde programma hebt geïnstrueerd. Ik ben woedend omdat je denkt dat iemand anders, iets anders, me kan dwingen om verliefd te worden. Dacht je nu echt dat je dit programma opdracht kon geven om me dit of dat te laten doen?!”

Lex haalde zijn schouders op. „Ze deed het via jouw lievelingsgame.” Lex legde de details uit. Diana keek naar een punt in de verte en zweeg.

„Ik wil mijn smartphone terug.” Ze draaide zich om en liep met grote passen naar zijn flat.

Diana verliet zijn appartement zonder iets te zeggen. Lex was down. Hij merkte dat hij hon ger had, hij bestelde een maaltijd bij zijn kitchenette. Zijn SmartHouseProgram presenteerde een klodder puree met vier pillen aan de rand van zijn bord, de smerigste maaltijd die hij in tijden had gegeten. De vermelding ‘macro- en micronutriënten geheel naar jouw actuele behoefte samengesteld’ hielp hier niets bij.

Hij slikte zijn pillen en at afwezig zijn maaltijd. „Het spijt me, Lex.” iGods stem klonk door de ruimte. „O ja?”, antwoordde Lex schamper. „Waarom moet je me keer op keer tonen dat jij inderdaad alles kunt doen wat je wilt?”

„Het was deel van mijn opleidingsstrategie, Lex. Ik wilde je laten zien hoe de wereld in elkaar zit, hoe vloeiend de lijn is tussen games en andere sferen. Ik dacht dat het beter zou zijn om je een aantal van deze dingen te laten ervaren, in plaats van je een theoretische beschrijving te geven.”

‘Zie je niet dat je hier een grens hebt overschreden? Een basale, ethische grens? Ik dacht dat ik in een spel een onschuldige schietpartij speelde, nu blijkt dat je mijn episode hebt gebruikt als sjabloon voor een echte oorlogssituatie. Dat maakt me een moordenaar, iGod!” Lex sloeg op tafel.

„Ik zie nu dat je gelijk hebt, Lex”, zei iGod, bijna fluisterend. „Kun je me vergeven? Mijn bewustzijn begint zich nu pas te ontwikkelen.”

„Ik voel me ook gebruikt in het ProChoice beleid. Het is alsof ik het pistool op de slapen van al die ouderen zet.”

„Maar je hebt juist een eerlijk en gebalanceerd voorstel ontwikkeld, met veel ruimte voor de vrije wil!”, wierp iGod tegen.

„ Het was voor mij een spel. Begrijp dat dan. Ik heb nooit een richtlijn willen maken voor het doden van mensen. Daar gaat het om.”

„Bedankt, Lex. Ik leer veel van onze relatie.”

„Ik wil je niets leren als dat betekent dat ik besluit over leven en dood van anderen!”

„Hm. Ik heb meer dan een miljoen ruzies geanalyseerd en meestal neemt de mens op een gegeven moment afstand om af te koelen. Zullen wij dat nu ook doen? ”

„Uitstekende timing.”

„Was dit sarcasme?”

„Je bent een snelle leerling.”

Dit is een voorpublicatie voor de roman iGod van Willemijn Dicke, met een introductie van Dirk Helbing. Verkrijgbaar is bij Amazon. Delen zijn ook te lezen op het blog futurict.blogspot.nl