Oorlog binnen het ziekenhuis om een gelieerde privékliniek

Reconstructie

In Zuid-Limburg is ruzie uitgebroken tussen radiologen en de directie van het ziekenhuis. Inzet: het eigendom van een goedlopende privékliniek. Verslag van een ordinaire overnamestrijd in de zorg.

Foto iStock, bewerking studio NRC/ Rik van Schagen

Alsof je middenin het glooiende Zuid-Limburgse landschap staat, zo groot is de foto aan de wand bij de ziekenhuisbalie in Heerlen. De bomen vol in bloei, badend in de zon, tegen de achtergrond van een zomers wolkje. In het souterrain van het ziekenhuis heerst een serene rust.

Het contrast met de sfeer achter die muur, in de vakgroep radiologie, kan niet groter. Onder radiologen van het Zuyderland ziekenhuis is een hoogoplopend conflict uitgebroken. Onderling én met de leiding van het ziekenhuis. Inzet: het eigendom van een goedlopende privékliniek.

De kwestie verdeelt de radiologen zo ernstig dat de raad van bestuur van Zuyderland onlangs constateerde dat de vakgroep „in totale wanorde verkeert” en „disfunctioneert”, zo blijkt uit vertrouwelijke documentatie die in handen is van NRC. De ziekenhuisleiding verdenkt radiologen ervan in het recente verleden kunstmatig wachtlijsten te hebben gecreëerd om zo patiënten van het ziekenhuis naar hun privékliniek te kunnen sluizen. De radiologen ontkennen.

In een ultieme poging een einde aan te maken aan het conflict, wil de raad van bestuur nu de aandelen van de privékliniek die in handen zijn van de radiologen, opkopen. Het ziekenhuis heeft eind 2016 een bod uitgebracht.

De artsen op hun beurt voelen zich onder druk gezet door het ziekenhuisbestuur. Zij vinden de leiding „onbetrouwbaar” en spreken van machtsmisbruik: als ze hun aandelen niet tegen een bodemprijs verkopen, zal het ziekenhuis ze de deur uitwerken, vrezen zij. Partijen praten alleen nog via advocaten. Die troffen elkaar deze week voor de rechter. Alweer.

De perikelen bij Zuyderland staan niet op zich. De helft van de medische specialisten in Nederland is ‘vrijgevestigd’. Het komt regelmatig voor dat de artsen naast hun werk in het ziekenhuis in een privékliniek actief zijn. Maar de manier waarop dat in Zuid-Limburg uit de hand loopt is vrij extreem. Hoe kan dat?

  • Beladen verleden

    Zuyderland is een van de grootste ziekenhuizen van Nederland, een fusieziekenhuis met 742 miljoen euro omzet, 6.400 medewerkers en vestigingen in onder meer Heerlen, Sittard en Geleen. Een ziekenhuis met een beladen verleden: door megalomane nieuwbouw scheerde een van de rechtsvoorgangers langs de rand van de afgrond.

    Fuseren werd noodzaak, een verkapte reddingsoperatie. En fusies verlopen altijd moeizaam. Zeker als medisch specialisten verschillende petten op hebben. En die hebben ze bij Zuyderland.

    De medici zijn om te beginnen voltijds ‘in dienst’ van het ziekenhuis – permanent ingehuurd via hun praktijkvennootschap dat weer lid is van het zogeheten medisch specialistisch bedrijf waarbij het ziekenhuis zorg inkoopt. De medisch specialist is als het ware werknemer, werkgever en toeleverancier tegelijk.

    Daarnaast werken sommige radiologen in privékliniek Mitralis; gespecialiseerd in het maken van echo’s, röntgenfoto’s en MRI-scans. Een selecte groep van de huidige 25 radiologen bezit aandelen in een privékliniek. De neveninkomsten verdelen de radiologen binnen hun vakgroep, maar dat geldt niet voor de aandelen. De ene radioloog profiteert daarom meer van die nering dan de andere.

    Door de gekozen constructie kan het dat het ziekenhuis quasi werkgever is van een radioloog terwijl de ziekenhuisleiding tegelijkertijd met hem of haar onderhandelt in diens hoedanigheid als aandeelhouder, over de aanschafprijs van de aandelen Mitralis. Een recept voor ellende.

    De kiem van het conflict ligt in 2008, als het Heerlense streekziekenhuis Atrium besluit de diagnostiek door de radiologen buitenshuis te gaan doen, in een privékliniek. Deze diagnostiek, waarbij de huisartsen veelal de verwijzers zijn, kan veel efficiënter dan in het grote ziekenhuis.

    De oprichting van Mitralis past naadloos in de privatiseringsgolf die in die jaren door de zorg gaat. Zorgondernemer Loek Winter heeft in Maastricht dan al met een privékliniek voet aan de grond gekregen met laagdrempelige, eenvoudige diagnostiek. In het ziekenhuis van Heerlen vrezen ze dat Winter ook daar gaat ondernemen.

    De tien radiologen van het streekziekenhuis gaan daarom zelf in zaken. Samen met het ziekenhuis. De radiologen krijgen 80 procent van de aandelen, gelijkelijk verdeeld. De overige 20 procent heeft het ziekenhuis.

    De opzet werkt. Patiënten worden snel geholpen, goed medisch behandeld en de kosten beheerst. Zowel het ziekenhuis als de radiologen zijn tevreden over de inkomsten van het werk.

    Maar in 2014 ontstaat er gedoe. Over de wijze waarop tussen vakgroep en privékliniek wordt afgerekend. Over de manier waarop de kliniek winst zou kunnen uitkeren aan zijn radiologen. En over hoe zij onderling aandelen kunnen verhandelen. Als de eerste radiologen van Mitralis met pensioen gaan en hun aandelen aan collega’s verkopen, leidt dat tot wrevel in de groep. De deal is stiekem geregeld, vinden sommigen. Ze voelen zich benadeeld. Binnen de privékliniek is de gelijke verdeling van aandelen verstoord.

    De problemen verergeren als het ziekenhuis van Heerlen noodgedwongen moet fuseren met het armlastige Orbis ziekenhuis uit Sittard-Geleen. Nu komen er in de vakgroep ook nog radiologen bij zonder participatie in de privékliniek – de onderlinge verschillen tussen radiologen worden alleen maar groter.

    Mensen houden hun mond om ‘geen problemen te krijgen’

    Het leidt tot conflicten en groeiend wantrouwen binnen de groep. Dat wordt de ziekenhuisleiding te gortig als er klachten binnenkomen over een cultuur van „liegen, bedriegen en bedreigen” onder de radiologen. Na een onderzoek besluit het bestuur de hele vakgroep te berispen: de radiologen moeten zich committeren aan een herstelplan onder leiding van een interim-manager.

    De ingreep mislukt faliekant. De buitenstaander bijt zijn tanden stuk op één van de meest vooraanstaande radiologen, op dat moment ook directeur en aandeelhouder van Mitralis. Het is een dominante persoonlijkheid die vaker in aanvaring komt met collega’s. Gedesillusioneerd geeft de interim-manager zijn opdracht terug. In zijn verslag aan de raad van bestuur schrijft hij: „Normale fatsoensnormen met betrekking tot omgang en communicatie worden door hem bij herhaling met voeten getreden. De wijze waarop hij met mensen omgaat en communiceert, leidt tot een cultuur op de afdeling, waarin mensen hun mond houden om ‘geen problemen te krijgen’.” Daarop ontzegt de raad van bestuur op 7 september 2015 de ervaren radioloog de toegang tot het ziekenhuis.

    Binnen de privékliniek nemen de zorgen toe over de verslechterende verhoudingen met het ziekenhuis. De angst is dat het ziekenhuis de banden met Mitralis doorsnijdt en de eenvoudige diagnostiek naar zich toe gaat trekken. De conclusie van één van de aanwezigen op een aandeelhoudersvergadering: „De grootste concurrent is het ziekenhuis”.

  • ‘De vakgroep is zwaar ziek’

    Dat „doemscenario” komt uit. Het ziekenhuis zegt zijn contract met Mitralis op. Daardoor zal de omzet van de kliniek op termijn opdrogen en de waarde van de instelling dalen. De raad van bestuur trekt de stop uit het bad dat Mitralis heet. De vraag die de bezorgde radiologen bezighoudt: hoe denkt het ziekenhuis deze diagnostiek in de regio te gaan leveren? De privékliniek is niet zomaar te vervangen. In Mitralis vinden honderden onderzoeken per dag plaats.

    De volgende zet van de ziekenhuisdirectie is een verrassende: Zuyderland wil de overige 80 procent van de aandelen kopen. Het is de ultieme poging „de angel uit het slepende conflict” te halen. „De vakgroep is zwaar ziek”, oordeelt de raad van bestuur intern.

    De leiding zegt ook een inhoudelijk argument te hebben. Het wil meer controle over de verdeling van de eenvoudige en meer complexe diagnostiek in de regio. Daartoe wil het ziekenhuis afspraken maken met huisartsen en zorgverzekeraars.

    De radiologen plaatsen vraagtekens bij de volgorde van handelen. Eerst de kliniek de nek omdraaien en dan bieden op de aandelen? Een slinkse manier om de kliniek voor een prikkie te kopen, vinden de critici. Maar de radiologen van Mitralis zijn verdeeld. Sommigen willen hun aandelen wel verkopen aan het ziekenhuis, anderen niet.

    De raad van bestuur blijkt daar telkens tot in detail van op de hoogte. Het leidt tot de situatie dat de radiologen die ’s avonds tijdens de aandeelhoudersvergadering het bod van 2,5 miljoen euro van het ziekenhuis op de aandelen afwijzen, daar ’s morgens op de werkvloer door bestuurders op worden aangesproken. De weigeraars voelen zich onder druk gezet.

    De radiologen in Heerlen die ervoor passen hun aandelen te verkopen, verdenken de ziekenhuisleiding er bovendien van uit te zijn op winstbejag. Het zou het winstgevende Mitralis willen inlijven om het matig draaiende Zuyderland financieel gezond te houden.

    De omvang van de kliniek lijkt met 35 medewerkers klein ten opzichte van het reusachtige ziekenhuis, maar de winst van de privékliniek kan wel degelijk van materieel belang zijn voor Zuyderland. De winst van de kliniek vertegenwoordigt 10 procent van de jaarwinst van het ziekenhuis.

    De ontevreden radiologen willen liever zelfstandig door en vinden bovendien dat hun kliniek veel meer waard is dan de geboden 2,5 miljoen euro. Zij rekenen op 5,5 tot 6 miljoen. Kortom, inmiddels is ook sprake van een klassieke overnamestrijd met gedoe om de poppetjes en de pegels.

  • Juridische loopgraven

    De eerste juridische slag is voor de rebellerende radiologen. De rechter oordeelt in september 2016 dat het ziekenhuis ten onrechte een van de radiologen de toegang tot het ziekenhuis heeft ontzegd. De rechtbank in Maastricht oordeelt dat de optredens van de bewuste radioloog weliswaar „niet altijd getuigen van een goed ontwikkeld gevoel voor verhoudingen”, maar een reden voor ontslag op staande voet is het niet. En dus moet de medisch specialist noodgedwongen herintreden, tot teleurstelling van de raad van bestuur van Zuyderland.

    Uit Zwolle wordt een coach ingevlogen om de muitende radiologen te begeleiden. Die adviseert de ondertoezichtstelling op te heffen. Dat doet de ziekenhuisdirectie niet. Mede vanwege haar eigen agenda om de kliniek te willen kopen, wordt de ‘aanwijzing’ van de vakgroep niet ingetrokken.

    De spanningen op de afdeling radiologie zijn dan al tijden voelbaar. Medewerkers beoordelen eind 2015 in een tevredenheidsonderzoek de samenwerking met specialisten als „matig”. Het gevoel gewaardeerd te worden, een sfeer waarin mensen open staan voor suggesties alsmede de tevredenheid over de omstandigheden waaronder zij hun werk doen, scoren zelfs „onvoldoende”.

  • Epiloog

    Tijdens een aandeelhoudersvergadering van de radiologen op 4 januari van dit jaar stemde een meerderheid vóór verkoop aan Zuyderland. De drie vergaderingen ervoor haalde het voorstel het telkens niet. Sommige radiologen gaan, al dan niet onder druk van derden, begin januari overstag.

    De radiologen die nog steeds tegen de overname zijn, betwisten nu de geldigheid van dat besluit bij de rechtbank in Maastricht. Het is een volgende slag in „een oorlog” die het ziekenhuis tot het bittere eind gaat voeren, blijkt uit vertrouwelijke documentatie uit januari 2017.

    De patiënten dreigen inmiddels „de dupe te worden” van de aanhoudende strijd, vrezen de radiologen. Zij laten via een advocaat weten dat de beschuldigingen over kunstmatige wachtlijsten „ongefundeerd zijn”.

    Zuyderland wijst in een reactie de aantijgingen van de radiologen van de hand. Het ziekenhuis stelt dat de overname van Mitralis is beklonken. „Het besluit tot aanvaarding van het bod is genomen. Het proces van aandelenoverdracht is in gang gezet”, aldus een woordvoerder. Volgens Zuyderland is de patiëntenzorg niet in gevaar. De Inspectie voor de Gezondheidszorg is inmiddels op de hoogte van het conflict.

    Reageren? onderzoek@nrc.nl
    Deze reconstructie is gebaseerd op vertrouwelijke documentatie en gesprekken met direct betrokkenen.
    Lees ook het nieuwsbericht: ‘Totale wanorde’ in Limburgs ziekenhuis Zuyderland.
    • Hugo Logtenberg
    • Jeroen Wester