In het land van gratis taart en blije eikels

Beeld van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: Mondriaantaart.

Ter ere van de geboortedag van kunstenaar Piet Mondriaan trakteerde de gemeente Den Haag dinsdag op taart. In de hal van het stadhuis snijden burgemeester en wethouders 's een enorme Mondriaantaart aan, waar 5000 Hagenaars een stuk van kunnen komen halen. Foto ANP

Dinsdag kregen de inwoners van Den Haag gratis Mondriaan-taart. Het gebak van 4 bij 4,5 meter, genoeg om 5.000 monden te voeden, werd aangesneden door de loco-burgemeester. De aanwezigen hieven ‘happy birthday’ aan. Dat was vanwege de 145e verjaardag van Piet Mondriaan. En het is ook honderd jaar geleden dat kunstbeweging De Stijl begon, met Mondriaan als een van de bekendste vertegenwoordigers. Taart, dus.

En er zijn allerlei feestelijkheden. Prominente Haagse gebouwen kregen een vrolijk Mondriaan-jasje. Winkeliers ontvingen een Mondriaan-tasje met een Mondriaan-knutselpakket (‘toolkit’) waarmee ze hun etalages kunnen Mondrianiseren. De stad als „een totaalkunstwerk”, aldus de wethouder van Economische Zaken.

Het is geoorloofd om daar in één of twee korte alinea’s over te schamperen. Mondriaan was een cerebrale radicaal die het ingewikkelde tijdsbewustzijn van na de Eerste Wereldoorlog wilde reduceren tot rechte lijnen en primaire kleuren. De gemeente Den Haag abstraheert hem tot een taartje.

Kunst als Heel Holland bakt. Kunst als city branding. De hele stad museumshop.

Niet alleen de wakkere middenstand

Maar als inwoner van Den Haag moet ik eerlijk constateren hoezeer het volk die Mondriaan omarmt. Overal zie je althans die zelfgeknutselde Mondriaan-etalages verschijnen, van kleurentape en plakplastic: bij tabakszaakjes, de lokale supermarkt, snackbars. Mijn bakker verkoopt Mondriaan-gebakjes.

En het is niet alleen de wakkere middenstand. Mijn buurman heeft sinds kort een zelfgeknutselde Mondriaan in zijn vensterbank. Ik zag iemand met een zelfgebreide Mondriaan-trui.

Mondriaan is plots iedereens Piet.

Dat is zo wonderlijk. Nog in 1998 was er grote ophef toen Mondriaans Victory Boogie Woogie door de staat gekocht werd via een onderonsje tussen bobo’s uit de bankwereld en de politiek. Voor 82 miljoen gulden. Een cadeautje van de elite aan zichzelf. VAN ONZE BELASTINGCENTEN. Nota bene bedoeld om het vermaledijde afscheid van de gulden te vieren. En nog een lelijk abstract schilderij ook.

En nu loopt het volk op Mondriaansokken en drinkt het koffie uit Mondriaanmokken. Zelden werd een Nederlandse kunstenaar zo geëerd.

Er zijn allerlei verklaringen voor de hype. Zoals: stadstrots. Of het verlangen naar eenvoud. Een tijdsbewustzijn dat vraagt om primaire kleuren en strenge rechtlijnigheid; je ziet het ook in de Wehkamp-catalogus.

Reduceer dit tot vrolijkheid

Die eenvoud maakt weer dat je Mondriaan makkelijk zelf kunt namaken (behalve die confettibom van een Victory Boogie Woogie dan). Je hoeft niet naar de Tefaf, de Praxis volstaat. Dat haakt weer aan bij de doe-het-zelftrends en het Kleuren voor Volwassenen. Mondriaan intimideert niet, hij democratiseert, hij heeft het instapniveau van Duplo met de diepgang van Kunst, een abstract Nijntje voor grote mensen. En probeer maar eens een Gustav Klimt-trui te breien. Jouw eigen knutsel is bovendien onderdeel van dat totaalkunstwerk: een groter geheel. Van jou en toch van ons allen: een ‘evenwichtige verhouding van het universeele en het individueele’ — in de woorden van het De Stijl-manifest.

Dat zijn allemaal plausibele deelverklaringen. Maar als je de Mondriaan-hype moet reduceren tot eentje, zou ik zeggen: vrolijkheid.

Misschien neemt de lente een loopje met me, maar je moet wel een zuivere misantroop zijn om niet een heel klein beetje bloembollenveldenblij te worden van al die primaire kleuren.

Maar zijn de mensen dan zo vrolijk? In het nieuws hoor je toch steeds over haat en woede? Ja, in het nieuws. Wie zo gefocust is op vermeende woede en zorgen ziet de zwijgende meerderheid der vrolijke mensen niet. Maar bijna negentig procent (87) van de Nederlande bevolking, aldus het CBS, noemt zichzelf: gelukkig.

Die Mondriaan-hype is hun weerwoord.

De meeste Nederlanders gaan Victory Boogie Woogieënd door het leven. We moeten niet wegijken van hun pret: dat zou beledigend zijn. We moeten dit zeer ernstig nemen, want de blije eikel zou de verrassing van de verkiezingen kunnen zijn.

Logisch eigenlijk, want veel dingen gaan hier goed en er is soms gratis taart.

    • Arjen van Veelen